Dinsdag 18/02/2020

André Hazes de gehavende ziel van Holland

BLUES VAN ORANJE. Elf jaar na zijn dood kunnen Nederlanders geen feestje bouwen zonder de liedjes van André Hazes (1951-2004) hardop mee te brullen. Na een razend succesvolle musical is er nu Bloed, zweet en tranen, een film die na twee weken al 250.000 bezoekers lokte. 'De Portugezen hebben de fado, Holland heeft Hazes.'

Martijn Fischer, de acteur die in zowel de musical als de film de hoofdrol speelde, kwam samen met regisseur Diederick Koopal even naar ons land, omdat vanaf deze week de film ook bij ons in de zalen loopt.

Volgens Koopal is André Hazes een volksheld die niet hoeft onder te doen voor Johan Cruyff. "Was hij in Engeland of Amerika geboren, dan was hij een wereldberoemde crooner geweest." Maar het zijn niet zijn buitengewone zangkwaliteiten die de boventoon halen in de film. Muzikale biopics hangen doorgaans aaneen van kommer en kwel. Of het leven van Ray Charles, Johnny Cash, Billie Holiday, Claude François of Mozart wordt verfilmd, hoeveel muziek er ook in zit, blij word je er niet van. Mooie liedjes groeien het best in een donkere grond. En datzelfde stramien volgt het verhaal dat scenarist Frank Ketelaar samen met regisseur Diederick Koopal ontwikkelde.

Mensen die meezingmomenten zoeken, kunnen elders terecht. In de Amsterdamse kroegen of in de Ziggo Dome, waar onlangs nog drie avonden na elkaar telkens 17.000 mensen zijn liedjes meebrulden op het meezingspektakel 'Holland zingt Hazes'. Fischer was er een van de zangers.

"Nee, ik wilde de diepte ingaan", zegt Koopal. "De vraag stellen: waar kwam dat grote lijden van die kleine man vandaan? Hazes wilde al van in het begin graag een bluesplaat maken, spiegelde zich op een kinderlijke manier aan de Blues Brothers, maar besefte niet dat hij zelf de blues was. De Portugezen hebben de fado en Nederland heeft Hazes. En de smartlappen ook. Maar hij gaf de smartlappen nog een eigen dimensie. Zijn verdriet hielp hem groot maken."

Heineken alom

De film spitst zich toe op drie fasen uit het leven van de Nederlandse volksheld. We leren de kleine André kennen wanneer hij opgroeit in de Amsterdamse volkswijk De Pijp. In de tweede fase maken we mee hoe hij dankzij producer Tim Griek echt doorbreekt, en ook tegen de 15-jarige Rachel aanloopt. Die zal zijn derde vrouw worden en tot aan zijn dood voor hem zorgen. In de derde fase gaat zijn verleden aan hem knagen, laat zijn gezondheid hem in de steek en wil het muzikaal ook niet meer lukken.

Bloed, zweet en tranen had een verhaal van Bukowski kunnen zijn. Of een vervolg op Leaving Las Vegas. Of zoals er in Het Parool gezegd werd: ''Bloed, zweet en tranen is de Nederlandse Raging Bull van het levenslied. Een kopstoot van een film dus, die in Nederland unaniem jubelende recensies opleverde. Terecht. Maar was dat verhaal wat minder donker geweest, en had het een hogere meezingfactor gehad, dan waren er misschien al dubbel zoveel tickets verkocht. En was het meezingen ons niet vergaan.

Martijn Fischer zat vier jaar in de huid van Hazes, voor achtereenvolgens de musical en de film, en is blij weer zichzelf te kunnen zijn. Zijn haren hebben weer hun natuurlijke blonde kleur, zijn contouren zijn dezelfde gebleven. "Ik ben de gezondste dikkerd van Nederland", lacht hij. De sigaretten die hij rookte voor zijn rol waren kruidensigaretten en in de groene Heineken-blikjes zat water.

Fischer is blij met de donkere toon van de film: "Het is goed om wat anders te doen dan wat mensen verwachten. Ik lees op de sociale media ook veel reacties van mensen die heel blij worden van de film. Maar natuurlijk zijn er ook anderen. Een vrouw schreef: 'Het was alsof Hazes alleen maar rookte en dronk.' En dan denk ik: 'Ja, klopt.' Maar mensen willen dat soms niet weten. Toen ik de musical deed, werd er gejoeld telkens als ik een biertje opentrok. 'Jo, jei, weer een biertje!' Mensen die daar de romantiek van inzagen. Maar aan de andere kant is het ook zijn einde geworden, dat biertje dat hem zo vrolijk maakte."

Dat biertje maakte hem op de duur helemaal niet meer vrolijk. Volgens Fischer, die zich in de loop der jaren flink verdiepte in het tragische leven van de zanger, was Hazes "zwaar verknocht aan dat groene blikje. Je hoort verhalen dat hij tussen de veertig en zestig blikjes bier per dag dronk. Ik zou na bijna de helft al helemaal gek geworden zijn." Heineken komt vaak in beeld, maar het betreft hier geen product-placement. "Nee, het is bedrijfspolitiek van Heineken om geen heavy users in beeld te brengen", aldus Koopal. "We waren al blij dat ze ons niet verboden hebben om hun blikjes in beeld te brengen."

Brutaliteit in het kwadraat

Bloed, zweet en tranen is voor mensen die nooit van Hazes gehoord hebben, het verhaal van een jongen die zijn hele leven gebukt gaat onder het gemis aan liefde in zijn jeugd. Daarnaast is het ook het verhaal van een brok uitschot ook, en een zielig figuur. Maar Fischer hoort Hazes niet graag als 'zielig' bestempeld worden. "Tragisch zou ik hem noemen. Dat is toch een nuance. De film laat met een schitterende vertolking van de jonge Matthieu Hinze zien hoe de kleine André in de jaren zestig door zijn vader te grazen werd genomen."

Hazes' vader was een alcoholist die zijn moeder sloeg en het hele gezin terroriseerde. Hij liet zijn zoontje zingen in cafés en op marktpleinen en ging zelf met de pet rond om de opbrengst te gaan verbrassen. "Daar is zijn karakter gevormd. Zijn talent werd volledig ontkend. Hij werd gekleineerd. Daar komt natuurlijk die drang naar erkenning vandaan. Daar is op een eigenaardige manier de artiest geboren. Je leert door de film begrijpen hoe hij zo succesvol en zo onmogelijk is geworden. En dat brutale Amsterdamse van hem, dat Jordanese, is ook grappig. Amsterdammers hebben altijd een weerwoord. Ze gaan nooit het conflict uit de weg. Ze zijn heel ad rem, ook in hun grapjes. Heel direct. Dat kenmerkt de Nederlander, maar de Amsterdammer heeft die brutaliteit in het kwadraat."

De Jordaan zat niet alleen in de klank van zijn dialogen, ook in zijn manier van zingen, volgens Fischer. "Er zijn veel grote zangers uit de Jordaan gekomen. Er werd veel aan operette gedaan in die wijk. En dat heeft hem duidelijk geïnspireerd. Toen hij klein was, zong hij ook van die Italiaanse liedjes en dat bleef je horen in de manier waarop hij zong. Eigenlijk heeft hij zijn eigen stijl ontwikkeld. De Jordaan zit erin, de blues en het levenslied. Frits Spits, een Nederlandse discjockey, heeft het levenspop genoemd. Hazes was absoluut een heel goeie zanger. Onnavolgbaar in zijn timing. Soms niet te snappen. Heel intuïtief. Je kunt zijn systeem niet achterhalen omdat het zo grillig is."

Pijnlijk openhartig

Er zijn nog wel meer getalenteerde volkszangers geweest. Hoe komt het dat die ene onbeschofte, lompe, vadsige Hollander tot een volksheld is uitgegroeid? Regisseur Diederick Koopal is ervan overtuigd dat het allemaal aan zijn muziek te danken is. "Ik heb onlangs nog een gerenommeerde operazanger horen zeggen dat Hazes als tenor een enorm stembereik had. 'Had hij dezelfde scholing gehad als ik gekregen', zei die man, 'dan zou hij een van de grootste tenoren van Europa geweest zijn.'"

Maar wat André Hazes ook met zijn stem kon, dat liet hij niet altijd horen tijdens concerten. Vaak was hij immers zo dronken dat hij het zingen aan het publiek overliet. Dus aan die stem alleen kan het niet te wijten zijn. Volgens Martijn Fischer moeten we de verklaring voor zijn mythische status vooral zoeken bij de thema's van zijn liedjes. "Hij liet zich zien in al zijn kwetsbaarheid. Veel sterren laten alleen de mooie kant van zichzelf zien. Hazes niet. Hij had heel veel haakjes, maakte er geen geheim van dat hij met dezelfde problemen worstelde als de gewone mens. Zijn liedjes zijn heel laagdrempelig. Hij was zichzelf, tegen wil en dank. Ik heb wel meer interviews met hem gezien waarin hij pijnlijk openhartig was. Dan denk je: 'Waarom zeg je dat allemaal?' Maar net daardoor voelden heel veel mensen zich met hem verbonden.

"Zijn liedjes waren vaak heel toegankelijke melodietjes, van Udo Jurgens of andere artiesten, waar hij dan een eigen tekst op schreef. Harmonieën en melodieën die hun bestaansrecht al hadden verworven. En hij schreef er dan een Nederlandse tekst op die ook nog eens heel erg klopte. Hij deed soms dingen die taalmatig helemaal niet door de beugel konden: "Je stond op het perron, ik wou dat ik je kon." (lacht) Zijn producer zei: 'Doe normaal, het is 'ik wou dat ik je kende'. 'Nee,' zei Hazes dan: 'Dat rijmt niet.' (lacht) En hij deed gewoon zijn zin. Het was gewoon een hartstikke leuke kerel, maar ook één met een randje. Of een enorme rand. (lacht) We laten ook zijn nare kanten zien. Zo maak je er een round character van, een volwaardig personage. Dat is leuker om te spelen."

Hazes had een schaamteloosheid die de geremde Nederlander vaak pas laat zien als hij over de grens komt. Hazes zelf kende geen grenzen. En dat kon niet iedereen meteen appreciëren. Het heeft lang geduurd eer men zag hoe rijk die getormenteerde persoonlijkheid van Hazes wel was. Eigenlijk veranderde alles pas met Zij gelooft in mij, een docu uit 1999 van John Appel, waar-in de kijker de zanger thuis meemaakte in de dagen voor een groot concert.

Vreeeeeselijk!

"Zijn fans waren aanvankelijk vooral laagopgeleide mensen uit de armenwijken, die steun en troost zochten in zijn muziek. Ze kenden de ellen-de, de armoede waarover Hazes zong", zegt Koopal. "Terwijl de welgestelde klasse vond dat 'die' Hazes, een onbehouwen, platte, drinkende man was. Ze vonden hem 'vreselijk'. Ik hoor het mijn ouders nog zeggen: 'Vreeeeeselijk!' En toen kwam die documentaire en werd iedereen ineens geraakt door de tragiek van het leven van die man. Ineens werd hij salonfähig. Zij die eerst nog de wenkbrauwen fronsten toen ze zijn teksten hoorden, vonden het opeens schattig hoe hij het rijmwoordenboekje hanteerde.

"En nu hebben ze het over zijn poëtische vrijheden. Het verschuift allemaal. Zij die hem vroeger verguisden, staan nu met een stropdas om op tafel mee te zingen. Met de film spoel ik even terug, toon ik de man die we niet altijd even gezellig gevonden hebben. Het overkomt alle groten."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234