Zondag 11/04/2021

André Gorz (1923-2007)

Zijn boek 'Het moeilijke socialisme' was een bestseller voor de rebelse studentenbeweging van mei '68, een bijbel voor antikapitalisten

De vrijwillige dood van een vrije denker

Hij gold als een van de belangrijkste sociaal-theoretische denkers van de twintigste eeuw en was overtuigd van het bestaan van de eeuwige liefde. Toen het na een gemeenschappelijk leven van bijna zeventig jaar steeds slechter ging met zijn doodzieke vrouw Dorine, besloten ze er samen een einde aan te maken. Dat gebeurde vorige maandag.

Door Frank Schlömer

Van oorsprong was André Gorz een Oostenrijker en zoon van een joodse handelaar in Wenen. Dat was voldoende om voor de nazi's op de vlucht te gaan, al hadden zijn ouders zich al lang tot het katholicisme bekeerd. Via wat omzwervingen kwam Gerhard Hirsch, zoals hij eigenlijk heette, in Parijs terecht en dat maakt dat hij de geschiedenis zal ingaan als Franse filosoof en journalist, een van de bekendste in het naoorlogse Frankrijk.

Als een vrije denker ook, die levenslang zijn eigen filosofische weg ging, al heeft hij veel te danken aan Jean-Paul Sartre en het existentialisme. Sinds 1949 werd Sartre de mentor van de jonge Oostenrijker. De opperexistentialist gaf hem filosofische en journalistieke opdrachten en maakte hem tot medewerker van zijn tijdschrift Les temps modernes. Met dat tijdschrift hadden Sartre en zijn entourage een grote invloed op het politieke en filosofische maatschappelijke denken, die tot ver buiten de Franse grenzen reikte. Een van de pijlers van Les temps modernes werd dus de later tot Fransman genaturaliseerde André Gorz.

Maar net zoals Albert Camus brak ook André Gorz stilaan met Sartre en ging hij een eigen weg. Hij zocht naar een existentialistische benadering van het marxisme, wilde antwoorden vinden over de thema's vervreemding en bevrijding, zonder daarbij de analyse van sociale en maatschappelijke systemen uit het oog te verliezen. Hij werd een persoonlijke vriend van Herbert Marcuse, Amerikaans filosoof, studentengoeroe en auteur van het revolutionaire De ééndimensionele mens. Gorz zocht en vond toenadering tot de Frankfurter Schule rond Habermas, Adorno en Horkheimer, die het Duitse filosofische denken op zijn kop zetten.

Gorz werd een van de belangrijkste sociaal-theoretische denkers van de twintigste eeuw en zijn werken gaan uiteindelijk draaien rond de emancipatie van het individu, de vrijheid van de mens en de strijd van het individu tegen de 'waarden' die de industriële maatschappij wil opdringen. Dat uit zich in werken als Arbeid tussen miserie en utopie. Afscheid van het proletariaat en vooral Het moeilijke socialisme, dat een bestseller werd bij de rebelse studentenbeweging rond mei '68. Het werd een soort bijbel voor wie antikapitalistische structuurhervormingen wilde en het was een zware kritiek op het kapitalistische groeimodel, dat in zijn drieste economische expansiedrang nog boven de hemel wilde uitstijgen.

André Gorz heeft altijd naar journalistieke expressievormen gezocht. Eerst was hij een opgemerkt auteur bij L'Express van Jean-Jacques Servan-Schreiber, maar in 1964 richt hij zijn eigen blad op: Le Nouvel Observateur, nog altijd een publicatie waarin een deel van de Franse linkerzijde zich in vindt.

De lijken van Gorz en zijn vrouw werden dinsdag in hun woning in de Franse Ardennen gevonden. Ze hadden samen beslist er een einde aan te maken. André Gorz had eerst nog afscheidsbrieven naar wat vrienden geschreven en bij een van hen in de buurt had hij een briefje onder de deur geschoven: "Verwittig de gendarmerie."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234