Vrijdag 30/10/2020

Andersglobalisten vechten nu voor een ander klimaat

Kopenhagen, maandagavond, hartje centrum. Terwijl de officiële delegaties van de VN-klimaatconferentie genieten van een glas wijn, bijbehorende sandwich en miniquiche op de openingsreceptie in het stadhuis, borrelt de echte actie enkele straten verder op. In Klimaforum09 opent de alternatieve klimaattop van Kopenhagen, inclusief ijspercussie. “We hebben geleerd uit onze fouten”, spreekt Canadees auteur en andersglobaliste Naomi Klein de zaal toe. “We moeten de mainstreammedia beroven van hun sensatiehonger om het verhaal over de wereld versus de mislukking van COP15 (de 15de VN-klimaatconferentie, NC) om te zetten in een verhaal van activisten versus flikken. Dat is het verhaal namelijk niet.”Applaus in de zaal. Hier geen piekfijn uitgedoste afgevaardigden in strak maat- of mantelpak, wel alledaags geklede maar ecologisch zeer bewuste mannen en vrouwen. “Onze acties moeten tonen wie we zijn: democratisch en respectvol, maar vandaag heeft ook woede hier een plaats. Woede omdat wat we vandaag zien op de VN-top een ongelooflijk verraad is van beloftes en verdragen uit het verleden. Obama is niet de slechtste president ooit, maar ik heb zelden iemand zoveel unieke kansen op zo korte tijd zien verknallen. Hij had de economie kunnen hervormen, maar heeft het niet gedaan.” Klein gaat verder. “We moeten onze razernij slim en tactisch inzetten. Ons beperken tot beleefde discussies is niet genoeg. Wij hebben een traditie om te tonen wat er op het spel staat door risico’s te nemen. Door burgerlijke ongehoorzaamheid.” “Mijn vriend JJ is hier. Hij is de man achter Bike Bloc, waar jullie zeker nog meer van gaan horen. Hij zei: “Als Seattle (waar de wereld de andersglobalisten leerde kennen toen ze met hun protesten de openingssessie van de WHO-top wisten af te lassen, NC) de geboorte was van onze beweging, dan komt ze hier tot wasdom. Van JJ mag Kopenhagen gerust nog wat ongehoorzamer worden, want het zou wel eens gedaan kunnen zijn met onze wereld net omdat zovelen zo lang gehoorzaam zijn gebleven.”

Netjes vooraf aangekondigd

Enkele dagen later was het zover. “Put the fun between your legs: become Bike Bloc” zo klinkt het in een filmpje op YouTube. “Alles wat we nu vanzelfsprekende vinden - homorechten, weekends, vakbonden - is bekomen door ongehoorzaamheid”, klinkt het in de clip die vaag aan Trainspotting herinnert. “Elke vorm van rebellie is bedacht door iemand”, waarna beelden van protestacties, aan elkaar geketende activisten, ‘intelligente’ barricades in sneltempo afwisselen met tekeningen van een mysterieuze ‘fietsmachine’.Wie wat doelgericht googlet, vindt vrij snel een gedetailleerd overzicht van alle geplande acties van klimaatactivisten in Kopenhagen. Testcase was vorige vrijdag in kleine groepjes: acties tegen de industriële lobby. Vorige zaterdag: uit de grote klimaatbetoging breken met de boodschap ‘Verander het systeem, niet het klimaat’. Gisteren: een geweldloze blokkering van de haven om de schijnwerpers op het probleem van de internationale handel en transport te zetten. Vandaag: protest tegen het ministerie van Defensie om lot van klimaatvluchtelingen te onderstrepen. Dinsdag: doelgerichte acties tegen de agro-industrie om de ogen te openen voor positieve voedselalternatieven.Maar de nadruk ligt op woensdag 16 december, dag waarop het ‘ministeriële luik’ van de top officieel begint. Onder het motto ‘Eis de macht weer op’ willen klimaatactivisten het Bella Center, waar de officiële en zwaar bewaakte VN-conferentie plaatsvindt, binnendringen, een ruimte veroveren en er een volksvergadering houden. Geïnteresseerden kunnen geplande actieraden bijwonen voor meer info en anders: “See you on the streets!”Alles staat netjes aangekondigd. Plaats, datum, programma. Nog voor de eerste - geweldloze - actie gebeurde, had de Deense politie haar antwoord al klaar. Dinsdagnacht vielen ongeveer tweehonderd politiemannen binnen op een verzamelplaats van klimaatactivisten in het noordelijke Nørrebrodistrict van Kopenhagen. De activisten werden twee uur lang opgesloten, de gebouwen werden doorzocht. De politie nam naar eigen zeggen schilden “die konden dienen voor daden van burgerlijke ongehoorzaamheid”.Vrijdagochtend werd nog eens een zeventigtal activisten opgepakt bij de eerste echte protestacties gericht tegen ondermeer Shell, McDonald’s of Repsol. Doel was de boel te verstoren met lawaai of door het terrein te betreden. Zaterdagmiddag werden tijdens de betoging naast anarchisten die met keien dreigden te gooien ook bijna duizend vreedzame activisten opgepakt, lang in vrieskou vastgehouden en twaalf uur opgesloten. Hoewel de havenactie van gisterenochtend zonder incidenten verliep, kwam ook daar de politie massaal tussenbeide en arresteerde meerdere betogers ‘preventief’.

Hiërarchie

Acties van de politie waar de klimaatactivisten rekening mee hielden. “Zo willen ze ons afschrikken”, reageerde Isa, een jonge goed opgevoede Française, toen we haar vorige week ontmoeten in het verzamelpunt van Bike Bloc. In de verlaten snoepjesfabriek in het noorden van Kopenhagen was het een gezellig komen en gaan van mensen met een fiets in de hand, ter voorbereiding van de actie van woensdag. “De schilden die de politie dinsdag in beslag nam, waren gemaakt van stof. Ze hebben ook vlaggen en zeilen in beslag genomen.” Ze is niet bepaald onder de indruk. “Dat doen ze in elk land zodra een sociale beweging aan kracht wint.”Hoewel de bonte verzameling klimaatactivisten gegroepeerd onder Climate Justice Action prat gaat op de geweldloosheid van hun acties, zijn de Deense autoriteiten duidelijk afgestemd op repressie. “Pas zijn er enkele Deense uitzonderingswetten goedgekeurd waardoor ze nu mensen preventief kunnen arresteren voor twaalf uur”, vervolgt Isa fel. “Zonder bewijs, gewoon als ze vermoeden dat je naar een manifestatie gaat. De bedoeling is ons te intimideren, zodat we niets zouden doen en toekijken hoe de klimaatramp zich voltrekt. Welnu ik ben daar niet toe bereid. Ik ben bereid het risico erbij te nemen dat ik gearresteerd word, iedereen hier. Als we toegeven aan die druk, zullen we het einde van deze wereld zien.”Maar hoe denken ze in hemelsnaam binnen te dringen in het sterk beveiligde Bella Center, hart van de VN-klimaattop, waar alle geregistreerde bezoekers een veiligheidsscan ondergaan? En waarom het dan vooraf aankondigen? “We spelen altijd open kaart”, zegt Isa. “Zoveel wordt onmogelijk geacht, terwijl doodgewone mensen telkens weer tonen dat het wel kan met de juiste strategie.”Dit jaar kondigde Climate Justice-activisten een actie aan in het financiële hart van de Londense City. “Ze zeiden dat ze het niet zouden toelaten. Het is ons wel gelukt, we zijn ze steevast te snel af. Waarom? Omdat wij ontzettend gedecentraliseerd te werk gaan, dat kunnen de ordediensten niet aan. Zij zijn volledig hiërarchisch gestructureerd, wij zijn zeer democratisch.” Ja, Isa heeft er alle vertrouwen in. “We kunnen het, we zijn er gewiekst genoeg voor én we zijn vastberaden. De drie ingrediënten om een actie te doen slagen.”Om de slaagkans van de actie en Bike Bloc nog te verhogen, zijn er dagelijks actietrainingen per fiets. “Beeld je in dat ik honderd flikken ben die je achternazitten. En vergeet niet: ze lijken misschien dikker, maar ze zijn wel degelijk fitter dan wij”, roept JJ ons toe. JJ, de man achter de Bike Bloc blijkt een hartelijke veertiger te zijn die zowat overal ter wereld al acties lijkt te hebben begeleid. “Jullie vormen een zwerm. Snel, beweeglijk en onvoorspelbaar.”De fietszwerm is een van de drie prototypes van de actie Bike Bloc, die de grote protestactie van woensdag zal ondersteunen. Daarnaast is er ook nog ‘double double trouble’, op elkaar gelaste frames waardoor fietsers boven de massa uittorenen. “En dan is er nog onze intelligente verzetsmachine gemaakt van honderden gerecycleerde fietsen Maar die blijft geheim tot woensdag”, zegt JJ. Er zijn heel wat nieuwelingen gekomen naar de eerste training: Judith, een tenger Deens meisje, Helgen, een verward type met het hart op de juiste plaats en Thibault, een Canadees Greenpeaceactivist met een bizarre tongval. De ene met een sportmodel, de andere met een gammele fiets, maar allemaal even geëngageerd. “Weet je wat helpt om behendig in een massa te fietsen: focus je op de ruimte tussen de mensen”, legt JJ uit met een grijns. “Bekijk het filosofisch: richt je aandacht op het alternatief, niet op het probleem.”JJ laat ons alles uittesten: hoe je je fiets kan gebruiken om je te verweren, de baan te barricaderen, snel weg te spurten, verwarring te zaaien, behendig te zijn. “Wat als het misloopt? Wat als ik te traag ben voor de politie?”, werpt Judith in de groep. JJ klapt in zijn handen. “Zeer essentieel: kies een buddy. Jullie moeten, wat er ook gebeurt, altijd voor elkaar zorgen. Wil je buddy stoppen met de actie, dan stop jij ook, ook al heb je daar geen zin in. Dat is de afspraak.”“De politie zijn geen doetjes, vergeet dat niet”, vervolgt hij. “Er kunnen ook agenten in burger tussen de betogers lopen, die plots iemand kunnen vastgrijpen. Dus zorg voor elkaar. En als er traangas wordt gespoten, maken dat je wegkomt of laat je fiets achter. Traangas en fietsen is een ramp, het desoriënteert je volledig en dan gebeuren er ongelukken. Het beste middel daartegen is Melox, maar dat is hier nu uit de handel gehaald. Toch vreemd dat het illegaal is om je te verdedigen tegen geweld.” “Een massale confrontatieactie van geweldloze burgerlijke ongehoorzaamheid”, zo wordt de actie van woensdag aangekondigd. “We zullen alle fysieke barrières overwinnen die in onze weg staan, maar we zullen niet met geweld antwoorden als de politie de situatie wil laten escaleren, we zullen geen onveilige situaties creëren.”

Steun van binnenuit

Ook al roepen ze op tot vreedzame protesten, toch vrezen sommigen dat het mis kan lopen. “Er is ook ongerustheid dat kleinere groepen of anarchisten die nu het recht ontzegd wordt om hun punt legaal te maken, zal ingaan op de provocaties van de politie”, zegt Matthias Lievens, een van de activisten uit Gent. “Dat zou heel jammer zijn, want we willen vooral het Zuiden hier op deze klimaattop een stem te geven.”“Bedoeling is woensdag de VN-conferentie over te nemen en om te bouwen tot een volksvergadering van klimaatrechtvaardigheid”, verduidelijkt Isa het doel van de actie. “We willen onderstrepen dat COP15 totaal ontransparant is, onrechtvaardig, onvoldoende en in wezen valse oplossingen voor de klimaatcrisis promoot die ze alleen maar zal verergeren”, klinkt het fel.“Een van de interessantste ontwikkelingen op de VN-top is dat de liefde van Afrika voor Obama stilaan bekoelt”, schreef Naomi Klein op haar blog vorige week, verwijzend naar de indrukwekkende oproep van de woordvoerder van de G77 aan het Westen om zijn verantwoordelijkheid te nemen. De oproep volgde op verontwaardiging over een uitgelekte Deense ontwerptekst die volgens de G77 negotiaties van de voorbije twee jaar teniet deed.“In het Afrikaanse front zitten veel geslepen acteurs en opkomen voor één goede zaak maakt van een oorlogscrimineel geen held”, vervolgt Klein. “Maar als het over de klimaatopwarming gaat, is Afrika naar voren gekomen als het geweten van de wereld en de beste hoop om een desastreus zwakke deal te vermijden. Toen de Deense ontwerptekst uitlekte waren het de Afrikanen die als eersten protesteerden.”Niet alleen Afrika protesteerde op de top. De Polynesische ministaat Tuvalu stond op om een wettelijk bindende tekst te eisen en geen louter politiek akkoord. Ook de kleine eilandstaten laten van zich horen en dringen aan op scherpere emissiereducties van het Westen om het niet warmer dan 1,5 graden te laten worden. In zulke proteststemmen op de conferentie zelf zit de kiem waar de klimaatactivisten op rekenen voor woensdag. “Steeds meer deelnemers aan de officiële conferentie raken gefrustreerd”, zegt Mell Evan van Climate Justice Action. “Dat is ook logisch, voor Afrika en eilandstaten als de Malediven is wat vandaag op tafel niet minder dan een doodsvonnis. “Veel regeringen en media schilderen ons graag af als de naïeve activisten die het negotiatieproces niet begrijpen in scherp contrast met de mensen op de conferentie”, zegt Isa. “Dat zijn leugens. Wij kennen het proces bijzonder goed. Wij weten dan ook verdomd goed dat de vorige veertien zeer vergelijkbare conferenties niets hebben opgeleverd, de broeikasgassen enkel nog zijn toegenomen. Waarom zou deze vijftiende COP dan wel resultaat opleveren? Telkens hetzelfde herhalen, maar toch een ander resultaat verwachten is een teken van waanzin.”De activisten willen een ‘systeemverandering’. Ze pleiten ervoor om fossiele brandstoffen in de grond te laten, mensen weer controle te geven over de voedselproductie en die te herlokaliseren, de massale overconsumptie zeker in het Noorden te stoppen en de ecologische en klimaatschuld aan het zuiden te erkennen en herstellen.“Wij willen geen creatie van een nieuwe handel in emissies, die enkel bedrijven weer rijker maakt. En in tegenstelling tot wat vaak gezegd wordt: wij zijn niet alleen”, zegt Isa. “Heel veel mensen, zelfs regeringsleiders willen geen voortzetting van het huidige systeem. Als we het hebben over het tot wasdom van de beweging gaat het daarover: er is vandaag een punt bereikt waarop onze actie mensen van buiten en van binnen de officiële top samenbrengt.”Dat moet het orgelpunt worden, klinkt het bij Climate Justice Action. “De voorbije maanden is hard gewerkt om steun te vinden voor onze protestactie van woensdag bij officieel geregistreerde deelnemers aan de top. Op de dag van onze mars naar het Bella Center zullen zij naar buiten stappen om ons binnen te laten om die volksvergadering te organiseren. Er zouden al tweehonderd mensen van binnenuit bereid zijn om die dag op te stappen. Toegegeven, dat zijn vooral mensen van ngo’s, maar ook officiële regeringsafgevaardigden overwegen die dag mee op te stappen.”

Dominantie

Onze vraag om - desnoods anoniem - een van de regeringsafgevaardigden te spreken die overweegt deel te nemen aan het protes te spreken blijft onbeantwoord. Te vroeg? “Er zijn contacten, maar zij zijn nog niet bereid zich daar publiekelijk over uit te spreken”, klinkt het bij Climate Justice Action. “Zij riskeren ook om zo de onderhandelingen op de helling te zetten.”“Er komen veel activisten opdagen voor de vergaderingen en het enthousiasme bij de beweging is groot”, zegt Lievens. “Het is tien jaar na Seattle, maar de sfeer voelt hetzelfde als toen. De mensen die tien jaar de beweging van de andersglobalisten hebben gedragen, spelen nu ook weer hun rol. Het is een ander soort top dan in Seattle, toen kwam het erop aan de top van de Wereldhandelsorganisatie tegen te houden, nu willen we vooral de klimaatagenda veranderen.” “Toch is er ook ongerustheid”, geeft Lievens toe. “Er is een mogelijkheid dat regeringsdelegaties ons zullen steunen, maar het is onder voorwaarden. Veel zal afhangen van de sfeer op straat. Het repressieve optreden van de massaal aanwezige politie en de preventieve arrestaties van dit weekend schrikt veel mensen af omdat de actie zo gecriminaliseerd lijkt te worden. Die criminalisering heeft destijds ook het andersglobalisme wat gebroken.”Dat kan nu ook de verbreding in de weg staan, vreest hij. “Wie niet bij de organisatie is betrokken en overweegt om de acties te steunen, kan daardoor afgeschrikt worden. Wij willen vooral het Zuiden een stem geven. Maar net voor hen zijn de potentiële gevolgen groot als ze door die acties gearresteerd worden.”Een woordvoerder van Climate Justice Action ziet het zo. “Ook regeringsonderhandelaars raken gefrustreerd over het proces. We zijn nog geen stap dichter bij een eerlijke deal. Het hele onderhandelingsproces wordt gedomineerd door de grootste vervuilers die amper luisteren naar het Zuiden. Er is steun voor onze actie, maar alles zal bepaald worden door hoe de kaarten dinsdagavond liggen. Woensdag zal u het weten.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234