Woensdag 23/10/2019

Anders Breivik heeft oorlogstaal van Wilders en co. doorgedacht

Laat ons even de oefening maken: Geert Wilders, de Nederlandse politicus die ervan overtuigd is dat Europa zich in de 'finale stadia van islamisering' bevindt, heeft gelijk: Breivik, de Noorse massamoordenaar, is gek. Wilders tweette: "Dat een psychopaat de strijd tegen de islamisering heeft misbruikt, is walgelijk en een slag in het gezicht van de anti-islambeweging".

Deze veronderstelling is niet eens zo vergezocht. Meer dan zestig onschuldige jonge mensen op een zomerkamp neerknallen, na een bomaanslag op een deel van het hart van Oslo, is, om het zacht uit te drukken, moreel excentriek. Het is iets wat de meeste mensen met gezond verstand nog niet in hun wildste dromen zouden doen.

Hetzelfde geldt uiteraard voor een groep jongemannen die beslissen zich met lijnvliegtuigen op grote publieke gebouwen in New York te storten. Maar noch Breivik, noch de terroristen van 11 september, moordden zonder reden, zoals sommige nihilistische Amerikaanse schutters dat wel doen. Islamieten beschouwen hun daden van massamoord niet als een persoonlijke publiciteitsstunt, maar als een tactische zet in de heilige oorlog tegen het decadente, zondige Westen.

Breivik is een strijder voor het andere kamp. Zijn doel was het beschermen van het Westen tegen islamisering. Zijn vijanden zijn niet alleen de moslims, maar de linkse westerse elite en hun kinderen, die bezig waren Europa van binnenin te vernietigen met 'multiculturalisme' en 'cultureel marxisme'.

Wat Breivik in feite neerschreef in zijn eindeloze manifest, getiteld Een Europese Onafhankelijkheidsverklaring, is min of meer wat populisten als Geert Wilders verkondigen. Natuurlijk stond er ook nog heel wat anders in het manifest, fantasieën over de heropleving van de middeleeuwse Tempeliers bijvoorbeeld, wat een meer bizarre geest doet vermoeden. Wilders was dan ook snel om zich te distantiëren van Breiviks gewelddadige methodes. Er was slechts één rechtse Europese politicus die bereid was Breivik te verdedigen: Francesco Speroni van de Italiaanse Lega Nord, die deel uitmaakt van Silvio Berlusconi's regering. Speroni verklaarde dat Breiviks "ideeën een verdediging zijn tegen de westerse beschaving".

Nu, hoe serieus moeten we die ideologische motieven nemen die moordenaars als Breivik en de 11 septemberterroristen gebruiken om hun moorden te rechtvaardigen? Een aantal jaar geleden schreef de Duitse auteur Magnus Enzensberger een fascinerend essay over de 'radicale verliezer'. Radicale verliezers zijn meestal jonge mannen die zo woest zijn om hun eigen sociaal, economisch en seksueel onvermogen en de onverschilligheid van de wereld rondom hen, dat ze verlangen naar een zelfmoordactie met massavernietiging.

Eender wat kan zo'n daad uitlokken: de afwijzing door een meisje, ontslagen worden. En soms grijpen de moordenaars naar ideologische rechtvaardigingen: het bouwen van de zuivere islam, strijden voor communisme, of het redden van het Westen. De specifieke idealen mogen misschien onbelangrijk zijn, het zijn gewoon diegene die voorhanden zijn, afhankelijk van de mode van het moment of omstandigheden. Zodra een radicale verliezer zin heeft om te moorden, volstaat zowat elke reden.

Apocalyptische termen

Misschien. Maar wil dat zeggen dat er geen enkel verband bestaat tussen de verkondigde standpunten van radicale geestelijken en politici en de daden die in naam van die overtuigingen worden gepleegd? Want dat alle ogen nu op Wilders gericht zijn, alleen omdat Breivik toegaf hem te bewonderen, wil niet zeggen dat de daden van een losgeslagen moordenaar nu gebruikt moeten worden om de overtuigingen van Wilders in discrediet te brengen. Er is immers niets irrationeels, of moorddadigs, aan de gedachte dat de multiculturele samenleving een geflopt ideaal is, of dat de islam botst met de moderne Europese opvattingen over gelijkheid van seksen, of de gedachte dat massale immigratie zal leiden tot sociale conflicten. Deze stellingen werden in de jaren '90 voor het eerst geformuleerd door respectabele conservatieven, en zelfs een aantal sociaaldemocraten. Ze reageerden tegen een veeleer zelfvoldaan liberaal establishment dat de neiging had alle kritische uitlatingen over immigratie en non-westerse overtuigingen en tradities als racisme en kwezelarij te verwerpen.

Maar hoewel er intrinsiek niets mis was met discussies over de sociale gevolgen van grootschalige immigratie vanuit moslimlanden, gingen sommige populisten in Nederland, Denemarken, Frankrijk, Duitsland, België, het Verenigd Koninkrijk en andere landen nog veel verder. Vooral Wilders spreekt graag in apocalyptische termen als 'de lichten die uitgaan in Europa' of de 'zuivere overleving van het Westen'. En het probleem is niet zomaar één specifieke, geweldadige en revolutionaire islamgroepering, maar de islam zelf: "Als je de islam ergens mee wil vergelijken, vergelijk het dan met communisme of nationaal socialisme: het is een totalitaire ideologie".

Dit is de taal van een existentiële oorlog, de gevaarlijkste soort. De terminologie van Wereldoorlog II wordt met opzet opnieuw bovengehaald. Zij die zich verzetten tegen de radicale vijandigheid tegen alle vormen van islam worden afgeschilderd als 'collaboteurs' met 'islamofascisme'. Voor sommigen loopt 11 september parallel met 1938, of zelfs 1940: de overleving van de westerse beschaving staat op het spel. Is het dan echt zo verwonderlijk dat bepaalde mensen zulke uiteenzettingen opvatten als een oorlogsverklaring?

Noch Geert Wilders, noch de rabiate anti-islamitische bloggers in Amerika als Scott Spencer en Pamela Geller (die beiden uitgebreid geciteerd werden in Breiviks manifest) hebben ooit opgeroepen tot fysiek geweld. Hun schrijfsels en verklaringen zijn niettemin voldoende hysterisch en hatelijk gebleken om een persoon met een onevenwichtige geest te stimuleren. Breiviks interpretatie van hun woorden is, op een vreemde manier, zelfs rationeler dan het idee dat een oorlog om onze overleving kan uitgevochten worden met woorden alleen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234