Vrijdag 14/08/2020

Anatomie van de verleiding

'U brengt me in verlegenheid', zegt ze. 'Ik zou verscheidene intellectuele redenen kunnen verzinnen waarom ik me al twintig jaar bezighoud met de studie van seks, maar die zijn wellicht niet echt van tel.' Dr. Helen Fisher is antropologe en werkte tot voor kort in het Natuurhistorisch Museum van New York. In haar boeken The Sex Contract en The Anatomy of Love onderzocht ze de natuurhistorische evolutie van liefde, overspel en scheiding. Fisher demystificeert de liefde. 'Verleiden is bedriegen', zegt ze.

Helen Fisher is geen romantische ziel, maar een volbloed darwiniste: alle levende wezens trachten hun genetisch materiaal zo ruim mogelijk te verspreiden. Om dat te doen, moet er - althans bij de meeste dieren - 'gepaard' worden. Maar vooraleer het zover is, mogen sociale zoogdieren zoals de mens zich vermeien in één van de meest tijdrovende en inspannende bezigheden die er zijn: het verleidingsspel. "De meeste mensen geloven dat verleiding en liefde iets eerlijks zijn. Verleiding is een natuurlijk fenomeen en de natuur is gebouwd om te winnen. Ze is dus per definitie oneerlijk. Mannen en vrouwen gaan tot het uiterste om een partner te verleiden en trachten daarbij de mogelijke kandidaten te bedriegen. Vrouwen gebruiken make-up, kleuren hun haar en hun lippen, parfumeren zich, lakken hun nagels, laten een facelift uitvoeren... Je kan het zo gek niet verzinnen of ze doen het, enkel om te verleiden. Mannen doen er niet voor onder. Zij doen de gekste dingen om status, macht en aanzien te ontwikkelen. Jonge mannen in Amerikaanse steden zeulen rond met grote radio's, rijden in indrukwekkende wagens, sloven zich uit om een goeie baan te hebben, enkel om indruk te maken op vrouwen. Verleiden is bedriegen. Vanuit darwinistisch perspectief bekeken, moet dat ook wel. Alleen de winnaars overleven het. Vrouwen worden aangetrokken door winnaars, tot mannen die kracht en macht uitstralen. Bij paargedrag is dat nu eenmaal the name of the game. Je ziet hetzelfde bij chimpansees. Een mannelijke chimp zal een stukje suikerriet aan een vrouwtje geven, waarop zij bereidwillig met hem copuleert en hem daarna verlaat. Dat is een vorm van omkoperij."

U riskeert gelyncht te worden voor uw beweringen, wegens niet politiek correct.

"Het begrip 'political correctness' bestaat sinds enkele decennia, maar mannen en vrouwen verleiden elkaar al tienduizenden jaren. Verleiding wordt gestuurd door andere mechanismen dan politieke correctheid. En ja, in feministische kringen horen ze me dit niet graag vertellen."

Wat vinden mensen aantrekkelijk aan andere mensen?

"Mannen worden aangetrokken door jeugdigheid, tekenen van vruchtbaarheid, zoals een strakke, gave huid, heldere ogen, stevige borsten, witte tanden... En dat heeft een goede reden. Vrouwen die aan deze kenmerken voldoen, leveren gezonde baby's. Feministen balen van deze gedachte. Ze vinden dat het gaat om een mannelijke zwakte. Vrouwen daarentegen worden aangetrokken door status, klasse, geld, een hoge opleiding. Opnieuw omdat mannen die aan deze kenmerken voldoen, een garantie bieden dat ze hun baby's zullen kunnen onderhouden. Pas op, vrouwen willen graag delen in de status en het geld, maar in eerste instantie doen ze het omwille van hun kinderen en dus van de verspreiding van hun genetisch materiaal. Recent onderzoek in de Verenigde Staten en Japen heeft uitgewezen dat zelfs rijke vrouwen vallen voor mannen die nog rijker zijn. Dat wijst erop dat vrouwen het appreciëren dat de man het inkomen levert. Alleen een Nederlands onderzoek nuanceert dat. Daar blijken vrouwen iets minder in het inkomen van mannen geïnteresseerd te zijn, alhoewel ze nog steeds geïnteresseerder zijn in het inkomen van mannen dan mannen in dat van hen. Die wijziging in gedrag heeft allicht te maken met het economisch onafhankelijk worden van vrouwen, maar ik geloof nooit dat de verschillen in gender ooit zullen veranderen."

Uw theorie ondersteunt het cliché van de dikke, kalende, maar rijke man, die toch met alle leuke vrouwen aan de haal gaat.

"Natuurlijk. Maar dat geldt niet alleen voor mensen. Antilopen met de grootste hoorns of pauwen met de grootste staart gaan ook lopen met de meeste wijfjes. Een kleine dikke eekhoorn heeft meer succes dan zijn magere seksegenoot. De natuur werkt volgens een aantal regels en dat zal nooit veranderen."

Maar toch verloopt de selectie van een partner iets genuanceerder...

"Jaja. Als je drie rijkerds hebt, dan wordt er toch eentje geselecteerd en de vraag is: waarom precies die? Dat heeft te maken met wat we het liefdesregister noemen. Al van in onze kindertijd maken we onbewust een register op van dingen die we later in onze partner zullen zoeken. Dat kan te maken hebben met de gezellige chaos die we thuis ervaren hebben, met de stilte, met de humor die onze vader kenmerkte, met de muziek die werd gespeeld, met de sociale waarden die we meekregen... Die gegevens slaan we op in het liefdesregister. Als de tijd gekomen is - want de verleiding werkt maar als de tijd rijp is - dan selecteren we de persoon die overeenstemt met de gegevens van ons liefdesregister. Dat register is erg subtiel en verborgen. Het werkt met subtiele boodschappen die we oppikken en beantwoorden."

Het verleidingsspel verloopt in fasen?

"Er is onderzoek gedaan naar de manier waarop mannen en vrouwen elkaar in een bar verleiden. In een eerste fase wordt het terrein afgebakend en tracht men de aandacht te trekken. Mannen gaan op een zichtbare plek zitten, gaan overdreven bewegingen maken, luid praten of lachen... Vrouwen gaan met hun hakken klikken, breed glimlachen of opvallend met hun handen door hun haar strijken... Dat soort dingen. Ook oogcontact - enkele seconden maar - is in dit stadium belangrijk. Dit noemt men het copulatoire spel. In een tweede fase komen de geïnteresseerden in verleidingsafstand van elkaar. Ze praten met elkaar, wat Desmond Morris grooming talk noemt. In deze fase is het stellen van vragen of het geven van complimenten de beste strategie, want beide lokken antwoorden uit. Het praten gebeurt meestal met een beminnelijke en hoge stem. Veel verleidingspogingen breken in deze fase af. Je zal merken dat geïnteresseerden vaak afknappen op de stem van een kandidaat-partner. De derde fase is de aanrakingsfase. Opmerkelijk is dat hier nog steeds de vrouwen het voortouw nemen. Het gaat om subtiele, schijnbaar toevallige aanrakingen. De vrouw raakt even de arm van de man aan en stelt een vraag die met het verleiden zelf niets te maken heeft, zoals: 'Wat vond je van de wedstrijd gisterenavond?'. In een vierde fase spreken we van lichaamssynchronisatie. De potentiële partners gaan elkaars bewegingen nabootsen. Zij nipt als hij drinkt... In deze fase is dansen interessant omdat je zo makkelijker in elkaars ritme komt. Hier zal ook de man in actie moeten schieten, want er is een moment waarop hij de grote stap moet zetten. Hij moet een arm om haar slaan of de eerste kus geven. Mannen en vrouwen kennen hun rol overigens heel goed. Een man zal zich niet herinneren wie er het eerst praatte, of wie er eerst lachte, maar wel wanneer hij zijn arm rond haar sloeg of haar kuste. Vrouwen zullen je haarfijn uitleggen hoe en wanneer ze hem zachtjes aanraakten of wanneer hij haar eerste glimlach beantwoordde."

Sommige onderzoekers verwijzen naar processen in de hersenen tijdens de verleiding?

"Er is sprake van drie basisemoties die met verschillende biochemische processen te maken hebben. Lust, of de sex drive, heeft voornamelijk met testosteron te maken. De romantische liefde houdt verband met de werking van dopamine en norepicrephine, natuurlijke stimulanten die ook zorgen voor het euforische gevoel, het verlies aan eetlust of slaperigheid dat je overvalt als je cocaïne of speed neemt. Ten slotte is er het attachment, het kalme en veilige gevoel dat je nastreeft bij langdurige relaties, dat met nog andere chemicaliën te maken heeft. In het proces van verleiding kunnen die drie emoties spelen, afhankelijk van af wat je zoekt bij een partner."

Hoe belangrijk zijn de culturele verschillen in het verleidingsproces ?

"Dat is zeer complex. Je vindt verschillen van streek tot streek, van land tot land, maar zelfs binnen dezelfde stad zie je verschillen. Er zijn immers ook culturele verschillen die met sociale klasse te maken hebben. Een blonde, blauwogige Texaanse boerenzoon zal voor heel andere vrouwen aantrekkelijk zijn dan een blonde, blauwogige student uit Connecticut. Mensen worden vooral aangetrokken door mensen die op hen lijken, die dezelfde religie, dezelfde economische en politieke achtergrond hebben. Daarom is het zo moeilijk om mensen aan elkaar voor te stellen. Je weet immers niet wat het liefdesregister en de culturele achtergrond van de mensen zijn die je aan elkaar wilt voorstellen."

Algemeen geldende verleidingsregels bestaan dus niet.

"Toch wel. Er zijn natuurlijk basisregels. Je moet nooit te hard je best doen en nooit te snel gaan. Agressief te werk gaan, is overal tot falen gedoemd. Alles gaat over het geven van boodschappen waarop de tegenpartij een antwoord moet kunnen geven. Maar wij zouden best in staat zijn om in een bar in Japan iemand op te pikken, door de technieken van onze oogopslag, onze glimlach, onze blik te gebruiken. Dat zijn algemeen-menselijke technieken die niet individueel of cultureel bepaald zijn."

Waarom bent u zich als antropologe voor dit thema beginnen interesseren?

"Nu brengt u me in verlegenheid, want ik zou verscheidene intellectuele redenen kunnen verzinnen, die wellicht niet echt van tel zijn. De antropologie had zich destijds nog niet gebogen over zo een belangrijk thema als menselijke seksualiteit en verleiding. En het is heel belangrijk. Darwin zei: Als jij vier kinderen hebt, en ik geen, dan zal jij voortleven. Het draait allemaal om voortplanting en de basis daarvan is de verleiding. Maar ik kan je wel zeggen dat ik nu weliswaar ontzettend veel weet over verleidingsgedrag, maar dat het me niet beter heeft gemaakt in het spel."

Jan de Zutter

Tekening Leo Timmers

Het cliché van de dikke bankier met het leuke blondje klopt

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234