Dinsdag 19/10/2021

ANALYSE

Analyse: De messias komt van rechts

Wilfried Martens (l.) en Hugo Schiltz brachten België naar een federaal staatsbestel, maar verloren het radicale deel van hun kieskorps. Beeld photo news
Wilfried Martens (l.) en Hugo Schiltz brachten België naar een federaal staatsbestel, maar verloren het radicale deel van hun kieskorps.Beeld photo news

Forza Flandria! Met de bundeling van rechts-conservatieve krachten plaatst Bart De Wever (N-VA) zich in een lange traditie van Vlaamse voormannen. Een fundamenteel verschil met zijn voorgangers is dat De Wever het radicaal- nationalisme zelf in het hart van die beweging plaatst.

Er liggen drie vijanden rond mijn troon, ... conservatieven die tegen de staat zijn, Vlaamse activisten die tegen de monarchie zijn en tegen de Belgische Natie, en demagogen die aanhangers zijn van een zeker katholicisme dat lijkt op de Franse populaire democratieën.

De kans is klein dat koning Albert I met de hierboven uit een brief aan zijn zus Henriëtte geciteerde woorden uit 1931 de machtsgreep van de N-VA op het Vlaamse politieke landschap voor ogen had. Vertaal je de analyse van de oude vorst naar de politieke begrippen van vandaag, dan krijg je niettemin een treffende analyse van het electoraat dat Bart De Wever vandaag zo succesvol weet aan te spreken: economisch-conservatieven, Vlaams-radicalen en ethisch behoudsgezinden.

Bart De Wever is lang niet de eerste politicus die de wensdroom nastreeft om de Vlaams-conservatieve krachten te bundelen tot één (tegen)macht - reden waarom de vermelde koninklijke woorden zo graag aangehaald worden in Vlaams-radicale pamfletjes allerhande. De studentenleider Wilfried Martens werd in de jaren zestig al populair door zijn jeugdige flamingantisme te enten op de christendemocratie.

Radicaal kieskorps
Bijna tegelijkertijd bouwde Hugo Schiltz de kleine VU uit tot een middelgrote partij - in 1971, na 'Leuven Vlaams', zelfs de derde grootste van Vlaanderen. Samen gebruikten Martens en Schiltz ook de verworven macht om het land in de bocht naar een federaal staatsbestel te duwen. Een historische prestatie, en op dat moment ook een soort ideologische eindbestemming.

De 'Vlaamse geschiedenis' eindigde evenwel niet bij het federalisme, ze begon er eigenlijk pas. Door te kiezen voor het federale compromis, stootten Martens en Schiltz het radicale deel van hun kieskorps af.

De geboorte en doorbraak van het extreem rechtse Vlaams Blok maakte een eind aan de droom van een verenigd Vlaams front. Is het die oude droom die nu plots weer uit de nevelen van de geschiedenis opduikt? Niet helemaal, want die flamingante ambitie is ook de voorbije dertig jaar blijven doorwoeden. Dat gebeurde grotendeels onder het plaveisel van de democratie, want het cordon sanitaire maakte openlijke bondgenootschappen met inbegrip van extreem rechts onbespreekbaar.

Dat weerhield Guy Verhofstadt - vandaag de Europese kampioen van het antinationalisme - er in 1991 niet van om discrete gesprekken aan te knopen. Hij liet de temperatuur peilen bij de conservatieve flank van de CVP (rond de Antwerpse senator Bob Gijs) én bij de niet openlijk racistische vleugel van het VB (met Lode Claes en Gerolf Annemans).

Proef die datum: 1991 was het jaar waarin democratisch Vlaanderen knock-out geslagen zou worden door zwarte zondag en drie jaar nadat de PVV van da joenk Verhofstadt door de CVP uit het federale kabinet zou gekegeld worden. De gesprekken met Verhofstadt dateren nog van voor die gebeurtenissen, en zwarte zondag zou ze ook lamleggen. Maar Verhofstadts ambitie was toen al helder: een rechts alternatief creëren voor de incontournable CVP.

Verhofstadt zou uiteindelijk doorzetten met zijn verruiming van de PVV tot VLD, mét inbegrip van VU'ers (Jaak Gabriels, Jef Valkeniers, Bart Somers...), maar zonder extremisten. Tien jaar later deed Karel De Gucht een nieuwe poging om van de VLD de grootste 'volkspartij' van Vlaanderen te maken.

Hij lokte opnieuw verdwaalde CVP'ers (oud-voorzitter Johan Van Hecke) en dakloze VU'ers (Patrik Vankrunkelsven, Sven Gatz) in zijn tent. Het plan bleek een beperkte houdbaarheidsdatum te hebben, vooral omdat De Gucht zich miskeek op het links-liberale potentieel in Vlaanderen. In dit bedaarde en behoudende deel van het land komt de messias altijd van rechts.

Niet de VLD maar wel het Vlaams Belang werd vanaf de jaren negentig dan ook de discrete maar drijvende kracht achter de rechtse verenigingsgedachte. Die gedachte kreeg nu ook een naam: Forza Flandria, voor het eerst gelanceerd in 1994 in Trends, het huisblad van de Vlaamse economisch-conservatieven.

De naam is een allusie op Forza Italia, de rechtse alliantie waarmee Silvio Berlusconi in 1993 de traditionele politieke verhoudingen in Italië op zijn kop zette en conservatieven in heel Europa deed watertanden. De namen van de protagonisten veranderden, maar de plannen bleven al die tijd gelijklopend: het bundelen van alle conservatieve krachten op rechts om het 'linkse' Belgische beleid een halt toe te roepen. Hmm, klinkt bekend.

De democratische vreugde om de ondergang van het Vlaams Belang van vandaag mag niet doen vergeten dat de recente politieke geschiedenis helemaal anders had kunnen lopen. Voor de verkiezingen van 2004, toen het VB de tweede grootste Vlaamse partij werd, stond het cordon sanitaire op barsten.

Niet toevallig kreeg in die periode het concept Forza Flandria nieuwe zuurstof. VB en N-VA (in 2003 goed voor één miezerig zeteltje voor Geert Bourgeois) besnuffelden elkaar in de aanloop naar die verkiezingen, maar de gesprekken liepen spaak op te veel historisch revanchisme vanwege het VB. "Een politieke fout", erkende oud-voorzitter Frank Vanhecke onlangs nog. N-VA ging daarop in zee met CD&V, u weet hoe dat afgelopen is.

Vooral buiten het parlement om werd de druk opgevoerd. In 2005 lanceerde een groep Vlaams-radicale spraakmakers namens de 'Warandegroep' een "manifest voor een onafhankelijk Vlaanderen". Behalve inhoudelijk had de groep ook een amper verholen strategisch doel: het cordon sanitaire doorbreken en de "rechtse meerderheid in Vlaanderen" mobiliseren voor hetzelfde einddoel: een onafhankelijk Vlaanderen dat dus een rechts Vlaanderen moet zijn.

De machinaties strandden met de mislukte greep van Filip Dewinter in 2006 naar de Antwerpse burgemeesterssjerp. Ook 'deftig' radicaal-rechts besefte plots dat het met dat racistische VB niets zou worden.

Enter Jean-Marie Dedecker. De 'brulboei' uit Oostende verzinnebeeldt zowat in zijn eentje de drietand van rechts Vlaanderen: economisch-conservatief, cultureel behoudsgezind en separatistisch.

Een tijd lang werd hij de nieuwe vedette van de Forza-supporters. Nadat hij eind 2006 buitengegooid werd bij VLD sloot hij zich aan bij N-VA. Een veto van kartelpartner CD&V en een partijcongres later stond hij alweer op straat.

Een vrijage met het VB werd getorpedeerd door de ambitieuze tandem Vanhecke/Morel. Bij de verkiezingen van 2009 was zijn ster alweer aan het tanen. Zijn partijstructuur kon de revolutionaire ambities niet torsen, een nieuwe kampioen heeft zich op het leeuwenschild gehesen: Bart De Wever.

Op dat schild staat De Wever vandaag nog altijd te blinken. Hij mag dan wel in een lange traditie passen, toch is zijn positie ook uitzonderlijk. Omdat het Vlaams-nationalisme niet langer het aanhangwagentje maar de motor van de machine is. En omdat De Wever die machtspositie verworven heeft zonder structureel overnamebod op de concurrentie.

Decennia later slaagden noch Guy Verhofstadt, noch Filip Dewinter erin de Vlaams-conservatieve krachten te bundelen. Beeld UNKNOWN
Decennia later slaagden noch Guy Verhofstadt, noch Filip Dewinter erin de Vlaams-conservatieve krachten te bundelen.Beeld UNKNOWN

Landsbelang
De Wever heeft, met dank aan de erfenis-Morel, wel een pelotonnetje malcontente VB'ers - en ook VLD'ers en CD&V'ers - binnengehaald maar hij heeft de rechtse krachten gebundeld langs de kiezers om. Hij heeft het 'dode' stemmenreservoir van extreem rechts niet aangesproken door een kartel op te zetten maar door het electoraat in te pikken.

Omdat zijn nationalistische pedigree onomstreden is, kan hij tegelijk zijn ideologische zwaartepunt verschuiven naar een economisch conservatief centennationalisme. Daarmee spreekt hij de Vlaming aan op zijn portefeuille ('belastingregering!') en op zijn gekoesterde underdoggevoel ('minderheidskabinet!'). Meer dan elke rationele gedachte verklaren die emoties de electorale kracht van het merk De Wever.

De politieke wetten van de zwaartekracht hebben vooralsnog geen vat op de man. Op zijn populariteit komt geen sleet, omdat hij zich nog nooit heeft gewaagd aan een compromis à la belge. Of dat een kwestie van moeten, willen of durven is, is voer voor psychologen.

Zeker is wel dat de N-VA-leider schrander genoeg is om te beseffen dat die belofte van compromisloosheid zijn ware fonds de commerce is. Bart De Wever heeft daarbij een reusachtig concurrentieel voordeel: hij hoeft geen vergelijken te sluiten uit landsbelang, nu niet en niet in 2014. Hij is namelijk tegen het landsbelang.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234