Dinsdag 15/10/2019

Anaïs Nin

Volgens een vriendin slaagde Nin erin om 'elke vorm van relatie te seksualiseren'. Dat bepaalt ook voor een groot deel de kracht van haar schrijven

herleeft bij theatercompagnie De Koe

Ze is een parfum, een schrijfster en pure erotiek volgens sommigen. 'Ik weiger te leven in een gewone wereld als een gewone vrouw en gewone relaties aan te gaan', is een van haar bekende uitspraken. Anaïs Nin (1903-1977) geldt tot op vandaag als het prototype van de vrouw op zoek naar haar seksualiteit. Theatercompagnie de Koe stelt in MillerNin de tumultueuze verhouding tussen haar en schrijver Henry Miller centraal maar wil ook de broeierige sfeer van de literaire salons van de jaren 1930 vatten. 'Toen kwam het eropaan iemand met woorden in te pakken maar daaronder voel je die primaire drang borrelen: stop met babbelen en pak mij!', lacht Bruno Vanden Broecke, die samen met Nico Sturm en Sarah Vangeel het stuk speelt.

Gent

Van onze medewerkster

Liv Laveyne

Vroeger hadden de levende wezens twee geslachten, pas later splitsten ze zich op in man en vrouw. Althans, dat was de theorie van de Griekse filosoof Empedocles. Het zou de liefde en seksuele drang verklaren: een persoon gaat op zoek gaat naar zijn mannelijke of vrouwelijke wederhelft om opnieuw één lichaam te vormen. Wie de dagboeken van Anaïs Nin leest, heeft het gevoel dat ze uitsluitend voor die zoektocht leefde en schreef. Nin begon met dagboeken te schrijven toen ze elf was en stopte daar pas mee kort voor haar dood in 1977. In die periode had ze 35.000 pagina's neergepend.

Het adjectief 'meeslepend' heeft bij haar misschien meer nog dan op haar literaire kwaliteiten betrekking op haar natuur zelf. Een levenshouding die critici als passief-manipulatief omschrijven. Als dochter van een Spaanse vader en Deens-Franse moeder verhuist Nin van Parijs naar New York nadat haar vader het gezin verlaten heeft. Wanneer ze in 1923 Hugo Guiler huwt, die een goed betaalde baan bij een internationale bank heeft, keert ze terug naar Parijs, waar ze wordt aangezogen door de artistieke creativiteit die in de bars broeit. Haar luxueuze leventje stelt Nin in staat om zich op te werpen als mecenasfiguur voor kunstenaars zoals de Amerikaan Henry Miller. Nin leent hem geld om zijn roman Tropic of Cancer (Kreeftskeerkring) te kunnen publiceren. In Frankrijk verschijnt zijn werk in 1934, op voorwaarde dat op de cover de waarschuwing staat dat winkels het niet in hun winkelraam mogen etaleren. De uitgeverij volgt de aanmaning op met een verwijderbare hoes. De seksueel expliciete roman staat tot 1961 op de zwarte lijst in Amerika.

Miller en Nin beginnen een vurige liefdesaffaire en een al even vurige briefwisseling waarin ze elkaar vinden in hun gezamenlijke fascinatie voor June, de vrouw van Miller. De details van die driehoeksverhouding raakten pas bekend in 1986 met de publicatie van Henry and June: The Unexpurgated Diary of Anaïs Nin, 1931-1932. Hoewel June slechts tweemaal haar man in Parijs bezoekt en in 1934 van hem scheidt, bepaalt ze de verhouding tussen Miller en Nin. "Ik verdronk in haar schoonheid, terwijl ik tegenover haar zat voelde ik dat ik alles voor haar zou doen, al was het nog zo krankzinnig, alles wat ze van me vroeg. Henry vervaagde. Zij was kleur, schittering, vreemdheid", schrijft Nin in haar dagboek.

In Philip Kaufmans bekende verfilming Henry & June (1990), met Uma Thurman als June, wordt de lesbische verhouding geëxpliciteerd waar Nin zelf in haar dagboeken vaag blijft. "Henry geeft mij leven, June geeft mij dood. Ik moet kiezen en dat kan ik niet." June en Henry zijn niet de enigen die de revue passeren. Jonge minnaars, haar psychotherapeut: meer dan experimenteerdrift ontstaat Nins begeerte, en vooral begeerd worden, uit een zoeken naar dat wat zelfbevrediging creëert en zelfontplooiing niet in de weg staat. Niet zelden onverenigbare dingen.

Door dat alles blijft haar man Hugo een veilige thuishaven. Al beschouwt ze ook dat als een verdienste van haar kant: "Zonder mij zou Hugo volkomen buitengesloten worden door zijn eeuwige conventionaliteit." Kort voor WO II keert het echtpaar terug naar New York, waar Anaïs een tweede huwelijk aangaat met de veel jongere Rupert Cole uit Californië en aldus pendelt tussen Oost- en Westkust en twee echtgenoten.

Echte interesse voor de schrijfster Nin komt er pas in 1966, met de publicatie van haar dagboeken. Haar erotische literatuur wordt op de golf van het feminisme gedragen. Maar ze verdient dat label ook door haar ondernemingszin wanneer ze in de jaren veertig haar eigen drukkerij opricht, Gemor Pres, en haar eigen werk uitgeeft.

Nins werk, ook haar dagboeken, zijn een mix van waarheid en fictie, waardoor de scheidslijn tussen de persoon en de mythe Anaïs Nin moeilijk te trekken is. "Wie haar dagboeken leest, denkt Anaïs Nin te kennen, maar dat is natuurlijk niet waar. Ze schrijft zelfs dat ze liegt", zegt Bruno Vanden Broecke van De Koe. Zelf zei Nin daarover: "Ik hou geen rekening met de proporties, afmetingen, het tempo van de gewone wereld. We zien de dingen niet zoals ze zijn, maar zoals we zijn."

In de tv-documentaire Anaïs Nin: Spy in the House of Love wordt een minder fraai beeld van haar opgehangen: als een leugenachtig en egocentrisch wezen. Zo zou ze een affaire gehad hebben met haar vader toen ze 33 was om hem betaald te zetten dat hij haar verliet toen ze negen was. Haar Britse uitgever stelde dat vader en dochter elkaar verdienden in hun narcisme en eigenlijk gewoon seks met zichzelf hadden. Volgens een vriendin slaagde Nin erin om "elke vorm van relatie te seksualiseren". Dat bepaalt ook voor een groot deel de kracht van haar schrijven. Of zoals Anaïs Nin over haar werk en dat van Miller zei: "Schrijven is voor ons geen kunstvorm maar ademhalen."

MillerNin, tot 6 november in de Minard, Gent. Tickets: 09/267.28.28 of www.vooruit.be. Daarna op tournee tot 20 december. Info: www.dekoe.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234