Woensdag 15/07/2020

AnalyseJapan

Amper tests, toch droomcijfers: het Japanse coronasucces verklaard

Passagiers op de trein in Tokio dragen allemaal mondkapjes.Beeld AFP

Japan telt tientallen miljoenen kwetsbare ouderen. Er wordt minder op het coronavirus getest dan in andere rijke landen. Toch zijn er nog geen duizend mensen overleden. Wat verklaart het succes van het Japanse model?

In februari was Japan nog het lachertje van de wereld. Het cruiseschip Diamond Princess was met besmette passagiers aangemeerd in de haven van Yokohama en mede doordat de Japanse autoriteiten niemand eruit lieten, verspreidde het virus zich langzaam verder aan boord. Ook weigerden de Japanners hardnekkig deze besmettingen bij hun totaal aantal coronagevallen te tellen, omdat het geen 'binnenlandse' besmettingen betrof.

Maar wie een paar maanden later de coronacijfers van de grootste economieën vergelijkt, ziet er één land uitspringen. Waar landen als de Verenigde Staten, Italië en het Verenigd Koninkrijk tienduizenden coronadoden te betreuren hebben, kent Japan relatief weinig slachtoffers. Gisteren stond de teller op 916 doden, en dat op 127 miljoen inwoners. Bovendien is bijna een derde van de bevolking ouder dan 65. Premier Shinzo Abe jubelde vorige week dan ook over de kracht van het Japanse model.

Dat model is niet radicaal anders. De noodtoestand die gedurende delen van april en mei gold, leek veel op een lockdown zoals je die in andere landen zag. Daarnaast werd er niet overdreven veel getest, veel minder zelfs dan in andere rijke landen. Ook is naast een bezoekverbod voor verpleeghuizen weinig opmerkelijks gedaan om ouderen te beschermen. Wat verklaart dan het succes?

Contactonderzoek

Volgens Hitoshi Oshitani, als viroloog verbonden aan de Tohoku-universiteit en lid van het panel dat de regering adviseert over de coronastrategie, was één vroege ontdekking van groot belang. “We zagen al snel dat veruit de meeste mensen met corona geen anderen besmetten en dat er dus slechts een kleine minderheid moest zijn die het virus doorgaf”, vertelt Oshitani aan de telefoon. “Tegelijkertijd identificeerden de lokale gezondheidsdiensten plekken waar meerdere inwoners tegelijk besmet waren geraakt.”

In Japan gaan gezondheidsdiensten door middel van contactonderzoek nauwgezet na waar iemand het virus kan hebben opgelopen. Daaruit bleek dat veel patiënten een bezoek hadden gebracht aan karaokebars, sportscholen en conferenties: kleine, gesloten ruimtes waar mensen actief waren. Uit verder onderzoek bleek dat zingen en hard praten extra bijdroegen aan de verspreiding.

Een goede hygiëne is belangrijk in Japan.Beeld Photo News

Oshitani en zijn collega's kwamen met een advies: vermijd nauwe contacten, gesloten ruimtes en drukke plekken. Zo zou het virus weinig kans hebben om zich snel te verspreiden. Bijkomend voordeel was dat grootschalig testen niet meer nodig was.

Hoewel de clusteraanpak werkte, bleek hij niet zonder risico's. Groepsverspreidingen kunnen door de contactonderzoekers makkelijk over het hoofd worden gezien en bij lang niet elk geval bleek het mogelijk om de besmettingsbron aan te wijzen. Daarnaast dromden mensen in maart nog altijd samen in bijvoorbeeld metro's en eetcafés, waarvan er een zelfs adverteerde met een 'versla-het-coronaviruskorting' van 30 procent.

Noodtoestand

Vanaf medio maart kreeg Japan te maken met een snelle stijging van het aantal besmettingen en dreigden de intensivecareafdelingen overspoeld te worden met patiënten. “We wisten vanaf het begin dat we met alleen de clusteraanpak het virus niet overal onder controle zouden krijgen”, zegt Oshitani. “Toen de ic-capaciteit in gevaar kwam, hadden we agressievere maatregelen nodig, vooral om te voorkomen dat het virus zich zou verspreiden van Tokio en Osaka naar de rest van het land.”

Omdat een lockdown juridisch gezien niet mogelijk is in Japan, was het uitroepen van de noodtoestand de enige manier om maatregelen af te dringen. Op 7 april vroeg gouverneur Yuriko Koike de inwoners van Tokio om thuis te gaan werken – een unicum in dit land van kantoordieren – en om sociale afstand te bewaren. Het werkte. Sinds eind mei is de noodtoestand ingetrokken, al wordt er nog altijd veel thuisgewerkt.

Volgens Oshitani is flexibiliteit de sleutel voor succes. “Als er veel gevallen zijn waarvan we de besmettingsbron niet weten, kunnen we ervan uitgaan dat het transmissieniveau van het virus te hoog is. Dan moeten we weer aanvullende maatregelen nemen. Als dat niet werkt, is de noodtoestand opnieuw een optie.”

Japanse etiquette

Uiteindelijk viel de piek mee en was een relatief korte noodtoestand voldoende om het virus onder controle te krijgen. Dat kan erop wijzen dat andere factoren in het spel zijn. Verschillende experts betoogden dat Japanners minder vatbaar zijn voor het virus omdat ze hygiënischer zijn dan andere volkeren. “We wassen onze handen, gorgelen en wassen ons haar elke dag in bad”, zei Michifumi Isoda van het Internationale Onderzoekscentrum voor Japan-studies. “We dragen mondkapjes, buigen bij het begroeten en doen niet aan kussen of omhelzen.”

Volgens Oshitani zijn dit niet de grote factoren die het succes verklaren. Wel denkt hij dat het dragen van mondkapjes heeft geholpen. Japanners zijn van zichzelf al gewend mondkapjes te dragen, bijvoorbeeld bij verkoudheid. Toen het virus overwaaide uit China, werden de mondkapjes snel gemeengoed. “Interessant is dat er eind maart een tekort was aan mondkapjes. Later bleek dat deze periode samenviel met een piek in de verspreiding van het virus”, aldus Oshitani.

En hoe zit het met die overvolle treinen? Hoe hygiënisch en veilig zijn die? Dat dit geen superverspreidingsplekken zijn geworden, komt volgens de viroloog door een specifiek Japanse etiquette: in het openbaar vervoer praat of bel je niet. “Het is weer druk in de spits, maar het is er helemaal stil. Iedereen kijkt gewoon op zijn telefoon.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234