Woensdag 23/10/2019

Afrika

Amper nog piraten bij Hoorn van Afrika, dus nu neemt EU de Chinezen in het vizier

►Franse militairen nemen piraten gevangen in Somalische wateren. Beeld AP

Piraterij was de reden voor de EU om tien jaar geleden Operatie Atalanta te beginnen voor de kust van Somalië. Hoewel er nauwelijks nog piraten zijn, wordt de missie voortgezet - nu om China op afstand te houden.

Het wordt binnen de EU gezien als het 'kroonjuweel' van alle eigen missies: Operatie Atalanta. Tien jaar geleden, in december 2008, gaf de EU gehoor aan het VN-mandaat om de piraterij in de Hoorn van Afrika te bestrijden. Ook andere partijen, zoals de Navo, stuurden een vloot naar de Somalische wateren. In de jaren die volgden daalde het aantal piraterijaanvallen significant: van 176 in 2012 tot nul in 2015. Ook dit jaar is er geen schip gekaapt.

Toch wordt Atalanta onverminderd voortgezet, in ieder geval tot 2021. Waarom doorgaan als er weinig dreiging meer is? Volgens oud-commandant Michiel Hijmans, die in 2011 de NAVO-vloot in de Hoorn van Afrika aanvoerde, ligt het niet zo eenvoudig. Er heerst grote angst dat de piraten weer actief worden zodra de marineschepen zich terugtrekken. De piraten zijn niet 'weg', maar hebben tijdelijk gekozen voor "meer profijtelijke businessmodellen", zoals mensensmokkel en een groeiende illegale handel in houtskool.

Na de aankomende brexit in maart 2019 wordt het Atalanta-hoofdkwartier overgeheveld naar de marinebasis van Rota in het zuiden van Spanje. Voor de Spaanse regering gaat daarmee een lang gekoesterde wens in vervulling: zij wordt dan een van de belangrijkste vlootaanvoerders van de EU, een rol die in de toekomst mogelijk nog belangrijker wordt met de komst van een Europees leger. Er zijn ook andere voordelen, zoals de toewijzing van een groter budget door de EU.

Spanje stuurde vanaf het eerste uur marineschepen naar de Hoorn van Afrika en heeft de afgelopen tien jaar steeds deel uitgemaakt van Atalanta. Het heeft er grote belangen te verdedigen. Volgens een rapport van de visserijwaakhond One Earth Future uit 2015 haalde Spanje in 2013 nog tot 16.000 ton vis uit de Somalische wateren, veelal tonijn. Daarmee zou het, op Iran en Jemen na, de grootste visser in de regio zijn.

De Spaanse regering ontkent deze cijfers, die moeilijk te verifiëren zijn wegens de onstabiliteit in Somalië, dat de cijfers moet registeren. De Spaanse regering rechtvaardigt het voortzetten van Atalanta met een ander argument: "Niemand zou begrijpen dat de EU zich terugtrekt uit een gebied waar de aanwezigheid van landen als China, India en Japan alsmaar toeneemt, en dat van zo wezenlijk belang is voor de wereldwijde maritieme handel."

De Hoorn van Afrika ligt vol met vloten van mogendheden die elkaar beconcurreren. De kust van Somalië is een belangrijk strategisch gebied. Meerdere partijen stuurden in 2008, na het VN-mandaat, een vloot om de piraterij te bestrijden en de koopvaardij te beschermen. Allereerst de EU, de Verenigde Staten en de NAVO. Maar kort daarna volgden ook China, India, Japan, Rusland en Zuid-Korea met afzonderlijke missies.

"De Hoorn van Afrika is een geopolitiek schaakbord geworden", zegt Frans-Paul van der Putten, strategisch analist geopolitiek bij het onderzoeksinstituut Clingendael. "Dat Atalanta wordt voortgezet, heeft daar waarschijnlijk mee te maken."

Europees gezichtsverlies

Vooral de Chinese aanwezigheid verontrust de westerse mogendheden. De Somalische wateren, zijn voor China van wezenlijk belang voor de handel met Afrika, sinds 2009 zijn grootste handelspartner. China's economische groei hangt sterk af van de import uit Afrika, waaronder natuurlijke grondstoffen als olie, metaalerts en koper, maar bijvoorbeeld ook landbouwproducten.

De internationale politieke situatie is grimmiger geworden. Bij het startschot van de EU-missie heerste in het Westen nog de gedachte dat China in de toekomst een bondgenoot kon worden, zeker nu het land ook meedeed aan humanitaire missies. Dat idee bleek een luchtkasteel. Van der Putten: "De rivaliteit tussen de VS en China is ernstig toegenomen. Bovendien heb je nog een andere maritieme spanning: tussen India en China. De Indische Oceaan zal in toenemende mate een gevaarlijk gebied worden, door de migratieproblematiek en politieke instabiliteit."

Ook staat er geloofwaardigheid op het spel. De start van Atalanta in 2008 ging samen met het idee dat de EU kon laten zien een internationale speler van betekenis te zijn. Een terugtrekking zou dat imago schaden, denkt Van der Putten. "Dan wordt pijnlijk zichtbaar hoezeer de maritieme machtsverhoudingen verschoven zijn."

De Somalische regering publiceerde eind november een lijst van 31 schepen die een vergunning krijgen om in 2019 voor de kust tonijn te vangen. Alle vergunningen zijn voor China.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234