Zaterdag 19/10/2019

'Amistad is de Afrikaanse holocaust'

Toen Debbie Allen, die sommigen misschien nog kennen als de strenge leermeesteres met haar stok in de televisieserie Fame, in 1984 de rechten op het boek Black Mutiny van William Owens kocht, had ze geen idee van de moeite die het zou kosten om het project verfilmd te krijgen. Slavernij is niet meteen het meest opgewekte onderwerp en er bestaan niet zoveel films over slavernij die de kassa's hebben doen rinkelen. Maar hetzelfde kon voor een groot stuk gezegd worden over de joodse holocaust, tot Steven Spielberg met Schindler's List op de proppen kwam. Het is dan ook geen wonder dat beiden tekenden voor de uiteindelijke realisatie van Amistad.

Schindler's List leek voor een groot stuk een afrekening van Spielberg. Een afrekening met zijn joodse verleden en een afrekening met de critici die hem verweten verantwoordelijk te zijn voor de infantilisering van het filmwezen. Die laatsten stortten zich na de met Oscars overladen inspanning met dezelfde gretigheid op The Lost World, zijn zoveelste ontspanningsproduct voor de grootste gemene deler van het publiek. Met Amistad slaat Spielberg raak terug, hij leverde een film af die zowel zinvol als (ont-)spannend is. Het is echter onzin om te beweren dat hij hier zijn meest volwassen film neerzet, want dat veronderstelt de hoop dat het kind in hem ooit sterft. Het was Spielberg niet gegund om deze keer zonder controverse de complimentjes in ontvangst te nemen. Nog voor de film in de zalen kwam, barstte een hoog oplaaiende discussie los over de eigendomsrechten van het verhaal. Auteur Barbara Chase Riboud eiste 10 miljoen dollar omdat de film meer op haar boek, Echo Of Lions, zou lijken dan op Black Mutiny van Owens. Zij werd op haar beurt beschuldigd van plagiaat van een ander boek, Valide: A Novel of The Harem, dat deels overgeschreven zou zijn van een boek uit 1936. Kortom, de zaak Nolens-Fabre zou men in deze context kunnen beschouwen als gedruppel, terwijl het in de VS stortregende.

Het verhaal, dat op waar gebeurde feiten gebaseerd is, speelt zich af in 1839. De gevangen genomen zwarten op het Spaanse slavenschip La Amistad komen in opstand onder leiding van Cinque, rol van Djimon Hounsou. Ze willen terugvaren naar Afrika, maar de stuurman weet hen te misleiden en slaagt erin door een Amerikaans schip geënterd te worden, ter hoogte van Connecticut. De avontuurlijke muiterijfilm slaat op dat moment al vroeg om in een gerechtsdrama; de Afrikanen worden gevangen genomen in afwachting van een vonnis. Door de belangen die op het spel staan, blijkt het hier om een gerechtsdrama te gaan waar John Grisham nog een punt aan kan zuigen. De inzet is niet meer of minder dan de vraag: wat is een mens? Infante Isabella van Spanje, vertolkt door Anna Paquin, eist de slaven op als Spaans eigendom - om ze voor moord terecht te stellen. De marineofficieren die de boot geënterd hebben, opperen dat het hier om een op drift geslagen scheepslading gaat en eisen de slaven op als bergingspremie. Slechts enkelen zien in dat het hier om vrije mensen gaat, die rechtmatig hun lot in eigen handen genomen hebben. De abolitionisten Lewis Tappan, rol van Stellan Skarsgard, en Theodore Joadson, gespeeld door Morgan Freeman, slagen er met moeite in om een pleitbezorger te vinden. De ogenschijnlijk warrige, jonge advocaat Roger Baldwin, vertolkt door Matthew McConaughey, blijkt hun enige kans. Maar zelfs als hij slaagt, zullen ze in hogere kringen steun moeten verwerven. Daarvoor doen ze een beroep op ex-president John Quincy Adams, een rol van Anthony Hopkins. Die lijkt niet erg happig om de handschoen op te nemen tegen de huidige president, Martine van Buren, gespeeld door Nigel Hawthorne. Misschien beseft hij meer dan wie ook dat in deze rechtszaak de kiemen van de naderende burgeroorlog tussen Noord en Zuid vervat liggen.

De grandeur van het conflict wordt het nodige recht gedaan in de visuele uitwerking. Prachtige decors en kostuums worden schitterend in beeld gebracht, hoewel de nadruk op karakters en handeling ligt. Heel af en toe wordt de toon wat te expliciet of belerend, maar meestal is de film begiftigd met een vaart die men niet onmiddellijk verwacht bij dit onderwerp. Niet alleen de vloeiende montage van Spielberg is daar verantwoordelijk voor, ook de acteerprestaties van de prestigieuze cast mogen gezien worden. Tussen de bekende namen steekt Djimon Hounsou enigszins schril af. Wie is Djimon Hounsou? Voor deze film stelde hij zich aan de pers voor en wij tekenden op."

Ik verliet Afrika toen ik dertien was. Ik trok naar school in Frankrijk, bij mijn oudere broer die in Lyon woonde. Na mijn schooltijd verhuisde ik naar Parijs, waar ik na een donkere periode ontdekt werd door modeontwerper Thierry Mugler. Ik had al een portfolio gemaakt voor een agentschap, maar die wisten niet goed wat ze met mij aan moesten. Ik probeerde ook als acteur aan de bak te komen, maar zonder ervaring bleek dat haast onmogelijk. Mugler was degene die me stimuleerde om voort te doen, op dat moment was ik ongeveer 23 jaar oud - nu ben ik 33. Met zijn hulp ging ik een eerste keer naar Amerika; ik kwam tot de conclusie dat ik wilde acteren, in Los Angeles. Het duurde dan toch nog acht jaar voor ik een grote kans kreeg. Je moet ook weten dat ik in 1990 nog geen Engels sprak, het heeft mij enkele jaren gekost voordat ik de taal voldoende beheerste om iets te vertolken. Ik heb wat bijrolletjes gedaan als huursoldaat of slechterik, maar echt veel stelde het allemaal niet voor. De acteerlessen, de dictielessen en mijn onderhoud betaalde ik door met modelleren door te gaan. Ik reken mijn optredens in videoclips (waaronder 'Express Yourself' van Madonna, lw) daarbij, want uiteindelijk werd ik daarvoor in de eerste plaats gevraagd omdat ik er interessant uitzag.

"De enige gelijkenis tussen acteren en de catwalk is dat je in beide gevallen de kans krijgt om iemand anders te zijn. Als model doe je je cool en onaantastbaar voor, terwijl je je dat op dat moment misschien helemaal niet zo voelt. Acteren gaat verder, je moet een tekst kunnen begrijpen en uiteindelijk proberen te zijn wat er in de tekst ligt".

Gelijkenissen tussen Schindler's List en Amistad liggen voor een groot stuk voor de hand. In hoeverre gaat die vergelijking volgens hem op? "Je kunt wel stellen dat het de Afrikaanse holocaust is, maar ik voel mij er wel niet persoonlijk bij betrokken. Ik ben een Afrikaan die verschillende culturen heeft ervaren, ik ben niet Frans en geen Amerikaan. Ik voel me universeel, ik ben al die dingen tegelijkertijd. Ik kan het trachten te begrijpen, maar ik heb dat leven nooit meegemaakt. Mijn ouders of grootouders vertelden er ook geen verhalen over, het is uiteindelijk eeuwen geleden. Ik zeg niet dat het geen emoties meebrengt om deze rol te spelen. Alleen kan ik niet puren uit mijn levenservaring om Cinque gestalte te geven. Dan zou ik liegen. Voor zover ik weet ben ik ook niet de reïncarnatie van Cinque. Als ik dat al ben, is dat enkel door de film.

"Ik ben Afrikaans, maar kom uit een ander land en een andere cultuur als Cinque en de zijnen. Ik heb de taal dan ook moeten leren voor de film. Dat wil zeggen, ik heb de tekst fonetisch leren opzeggen maar ik wist niet wat het betekende. Het is het authentieke dialect van Sierra Leone destijds. Spielberg was zeer begaan met de authenticiteit van de film. Nadat mijn manager de verantwoordelijken van Dreamworks zover gekregen had dat ze mij een auditie toestonden, ben ik nog eens terug moeten keren om bij Spielberg een leestest te doen, in die taal. Ik was behoorlijk zenuwachtig, want er waren absoluut geen gelijkenissen met wat ik in Benin sprak. Verder had men mij verteld dat verschillen in intonatie ook een betekenisverschil konden inhouden. Er waren behoorlijk wat kandidaten, dus kun je je voorstellen hoe gelukkig ik was toen ik hoorde dat ik aangenomen was."

Tot slot verwoordt hij de boodschap die de film uitdraagt: "Het is een verhaal over de diepere waarden van de mensheid. Het kan je bewustzijn van de menselijke geest vergroten, ongeacht je culturele of religieuze achtergrond. Het feit alleen al dat we hier aan deze tafel zitten, het over dingen oneens kunnen zijn en lachen, is een van de verworvenheden die in die periode zijn ontstaan. De boodschap van de film is dat we moeten leren om met elkaar samen te leven en een minimum aan respect moeten opbrengen voor elkaar. In de politiek vechten we die voortdurende strijd van meningsverschillen uit, maar dat kan op een humane manier gebeuren. Het is dus zeker niet de bedoeling om voor controverse te zorgen. We moeten terugkijken op het verleden om te leren uit onze fouten. Soms ervaren we dingen waar we liever niet over praten, soms verdringen we de waarheid liever. Steven Spielberg wilde het verhaal onder het stof vandaan halen omdat schrijnend veel mensen niet beseffen waar de zwarte Amerikanen vandaan komen. Sommigen weten niet eens dat ze oorspronkelijk uit Afrika komen."

TITEL: Amistad. REGIE:Steven Spielberg. SCENARIO: David Franzoni. FOTOGRAFIE: Janusz Kaminski. MUZIEK: John Williams. PRODUKTIE: Steven Spielberg, Debbie Allen en Colin Wilson. VERTOLKING: Morgan Freeman, Nigel Hawthorne, Anthony Hopkins, Djimon Hounsou, Matthew McConaughey, David Paymer, Pete Postlethwaite, Stellan Skarsgard, e.a. Verenigde Staten, 1997, kleur. Gedistribueerd door U.I.P.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234