Vrijdag 10/07/2020

Amerikanen

Toen de wereldberoemde Amerikaanse violiste Hilary Hahn in oktober van vorig jaar haar nieuwe cd met de vier vioolsonates van Charles Ives in New York voorstelde, koos ze daarvoor een zaal met minder dan honderd zitjes in East Village: het laboratorium voor nieuwe muziek The Stone van de saxofonist en componist John Zorn. En voordat ze de eerste sonate speelde, nodigde ze het publiek uit om samen met haar en de Ives-biograaf Jan Swafford enkele hymnen te zingen: 'In the Sweet By and By', 'Watchman, Tell Us of the Night', 'Shall We Gather at the River?' en 'Nearer My God to Thee', bekend van de Titanic. Daar had ze twee redenen voor. Ten eerste: Ives citeert in zijn sonates uitbundig uit deze en andere hymnen, zo was het publiek al een beetje vertrouwd met het materiaal. Ten tweede en belangrijker: Ives zou het idee fantastisch gevonden hebben. Samen muziek maken! Participatie! Amerikanen kijken anders tegen muziek aan. Ives in het bijzonder. Overigens is de cd uitstekend, op de een of andere manier klinkt hij - mede door de glorieuze Bösendorfer waarop Valentina Lisitsa speelt - intiem, een beetje ouderwets op een manier die heel goed bij de muziek past. En beide dames zoeken nooit naar effect maar spelen de sonates bijna terloops.

Ives en Hahn komen beiden erg overeen met een bepaald vooroordeel over Amerikanen: tegelijk conservatief en vooruit op hun tijd, excentriek en conventioneel. Maar dat is maar één kant van de medaille. Amerikanen kunnen ontzettend gastvrij zijn, denk maar aan al de Duitse componisten (joden of progressieven, meestal allebei) die er na 1933 een onderdak vonden. Kurt Weill bijvoorbeeld. Die retourneerde de gunst door te excelleren in zeer Amerikaanse genres zoals de musical en de song. Wat Philippe Herreweghe vanaf eind volgende week in Antwerpen, Brussel en Brugge van hem laat horen, is niet die Weill en toch dezelfde mens. Jood, progressief, communist? Het 'Berliner Requiem' en 'Vom Tod im Wald' (dat Weill er op een bepaald moment in opnam en er later weer uithaalde) hebben teksten van Bertolt Brecht. Het requiem is een aanklacht tegen het schandaal van de dood. Voor de zinloos gesneuvelden en de slachtoffers van politieke moord: Karl Liebknecht, Rosa Luxemburg. Uiteraard werd het werk, dat voor de radio geschreven was, in eerste instantie gecensureerd. Je krijgt eveneens koorwerk te horen van Hanns Eisler (die ook naar Amerika ging) en Hugo Distler (die in Duitsland bleef ). Dat is allemaal heel Duits en weinig Amerikaans maar het heeft toch veel gemeen met wat Ives deed: het is modern en eclectisch, zakelijk en vrij, ernstig en eerlijk. Waarschijnlijk zijn dat de goede eigenschappen die onze en de Amerikaanse cultuur gemeen hebben.

Vier vioolsonates van Charles Ives door Hilary Hahn en Valentina Lisitsa, Deutsche Grammophon.

Philippe Herreweghe dirigeert Kurt Weill en anderen in deSingel, Bozar en in het Brugse Concertgebouw.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234