Donderdag 18/08/2022

Voor u uitgelegdRenteverhoging

Amerikanen gaan voor hoogste rentestijging in 22 jaar: wat zegt dat over de economische toestand?

Jerome Powell, voorzitter van de Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve (Fed). Beeld AP
Jerome Powell, voorzitter van de Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve (Fed).Beeld AP

De Federal Reserve (Fed), het stelsel van Amerikaanse centrale banken, verhoogt zoals verwacht het belangrijkste rentetarief in de Verenigde Staten in één klap met 50 basispunten om de inflatie te bestrijden. Zo’n forse stijging was geleden van 2000. Als het regent in de VS, dan druppelt het in Europa. Nu de Amerikanen de rente verhogen, verwachten economen dat de Europese Centrale Bank (ECB) volgt. Waarom doen de centrale banken dat?

Yannick Verberckmoes

Welk effect heeft een renteverhoging?

Voor veel Amerikanen wordt het leven te duur. De inflatie lag er in maart op 8,5 procent. Dat betekent dat Amerikanen voor hetzelfde winkelmandje aan goederen vandaag flink meer betalen dan een jaar geleden. Om die stijgende prijzen een halt toe te roepen, verhoogt de Federal Reserve (Fed) de rente met een half procentpunt.

“De Amerikaanse economie raakte oververhit”, zegt Tom Simonts, senior economist bij KBC. “De Fed moest dus even de airco aanzetten, want die prijsstijgingen zijn out of control. Over het algemeen streven centrale banken maar maximaal 2 procent inflatie na.”

De rente verhogen om de inflatie tegen te gaan is zowat de oudste truc in het economenboekje. Als het meer kost om geld te lenen, wachten gezinnen bijvoorbeeld langer om een huis te kopen. Ze zetten ook meer geld op een spaarboekje, omdat het daar weer wat opbrengt. Als er bijgevolg minder vraag is op de markt, zullen de prijzen weer gaan dalen.

“Op zich is één renteverhoging niet zo belangrijk”, zegt Simonts. “Maar we verwachten dat de Fed dat dit jaar nog drie keer zal doen. De financiële markten zagen dat al van ver aankomen en hebben erop geanticipeerd door hun rentes voor vijf en tien jaar aan te passen. Dat zullen Amerikanen die een huis willen kopen zeker voelen.”

Wat drijft de inflatie aan?

De voorbije jaren hebben de centrale banken er net alles aan gedaan om via een lage rente de inflatie aan te zwengelen. Maar door corona ging de inflatie plotseling vanzelf omhoog. Tijdens de lockdowns konden consumenten niet op reis of uit eten gaan. Velen hadden dus meer geld om aan andere dingen uit te geven. Ze konden een nieuwe fiets kopen of hun huis laten verbouwen. Maar aan de andere kant van de wereld stuurde corona de productieprocessen in de war.

“Door lockdowns moesten fabrieken er sluiten”, zegt Simonts. “Tegelijk was er een tekort aan allerlei grondstoffen: hout, aluminium, noem maar op. Zo zijn de prijzen crescendo gegaan. Toen de coronapandemie min of meer ging liggen, kwam er in Europa ook nog eens de oorlog in Oekraïne bij. Die joeg de prijzen voor gas en olie flink de hoogte in.”

Gaat de Europese Centrale Bank (ECB) ook de rente verhogen?

In ons land lag de inflatie in april op 8,31 procent. Volgens economen kan de Europese Centrale Bank (ECB) niet anders dan de rente verhogen om de stijgende inflatie in de eurozone tegen te houden. Maar de ECB zou pas richting het einde van dit jaar overgaan tot een renteverhoging, om de economie van de eurozone geen stokken in de wielen te steken.

“We zien nu al dat de groei in Duitsland en Italië lichtjes negatief is”, zegt Paul De Grauwe (London School of Economics). “Dus zal de ECB toch terughoudend zijn om de rente te verhogen. Alles hangt af van wat er de komende maanden met de conjunctuur in de eurozone gebeurt.”

Wat de energieprijzen betreft, is de situatie in Europa heel anders dan in de VS. Terwijl de energieprijzen in Europa een groot aandeel hebben in de inflatie, hebben de Amerikanen er minder last van.

Loert een recessie om de hoek?

Daar vrezen sommigen toch voor. Een recessie vindt plaats als minstens twee kwartalen met negatieve groei elkaar opvolgen. Aanvankelijk gingen analisten er nog van uit dat de Amerikaanse economie in het eerste kwartaal met 1,1 procent zou groeien. Maar plots kregen ze een krimp van 1,4 procent voorgeschoteld. Als de Amerikaanse economie dit kwartaal verder krimpt, zitten de Amerikanen dus officieel in een recessie.

De Europese economie is in vergelijking met de Amerikaanse het voorbije jaar minder gegroeid, maar ze kent ook een zachtere terugval. In het eerste kwartaal groeide de economie van de eurozone nog met 0,2 procent. Maar ook wij moeten ons volgens Simonts voorbereiden op een lichte krimp in één kwartaal.

Tegen de jaren 2023 en 2024 zal het groeitempo van onze economie terugvallen naar hetzelfde peil als voor corona. “Op dit moment vinden de bedrijven niet eens genoeg mensen om al hun vacatures in te vullen”, zegt Simonts. “Een kleine adempauze is dus welkom. Eigenlijk is onze economie als een wielrenner die alsmaar bergop heeft gereden. Nu zit hij aan de top en kan hij even ademhalen en zijn benen laten rusten.”

Of komt er stagflatie?

Als het niet zou lukken om de groei weer aan te zwengelen, doemt er volgens sommigen nog een gevaar op. Dan bestaat het risico op ‘stagflatie’. De term slaat op een stagnerende economie die tegelijk met hoge inflatie kampt. Als de Europese plafonneert, terwijl de inflatie aanhoudt, kunnen we daar dus terechtkomen.

De gevolgen van zo’n stagflatie kunnen heel groot zijn. Als consumenten meer moeten betalen in de winkel, zullen ze van hun bazen hogere lonen eisen. Die hogere lonen moeten bedrijven dan weer doorrekenen in hun prijzen. Dat noemen economen een ‘loon-prijsspiraal’, die voor de economie erg nefast zou zijn.

“Stagflatie is een horrorscenario”, zegt Simonts. “Want dan kan de ECB geen kant op. Ze moet dan de rente optrekken om de inflatie onder controle te houden. Maar als de economie het al slecht doet, is dat hetzelfde als een drenkeling kopje-onder duwen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234