Vrijdag 22/10/2021

amerikaanse president wil stelsel privatiseren maar zijn plannen zijn allerminst populair

Bush waarschuwt voor bankroet pensioenen

Tijdens een bijzondere persconferentie in het Witte Huis heeft George W. Bush een nieuwe poging gedaan om zijn hervormingsplan voor de sociale zekerheid aan de natie te verkopen. Maar hoe fanatieker de Amerikaanse president zijn ideeën promoot, hoe minder zijn plannen lijken aan te slaan.

Seattle / Washington

Van onze correspondente

Helene Schilders

Voor de eerste keer heeft de Amerikaanse president George W. Bush openlijk gewaarschuwd dat het Amerikaanse pensioenstelsel op een bankroet af koerst. "Als er niets verandert, zal de sociale zekerheid in 2041 failliet gaan", zei hij. Bush stelde daarop voor om de pensioengroei van rijkere Amerikanen te beperken om zo de oude dag van armere mensen te kunnen garanderen.

In het huidige systeem staat iedere werkende Amerikaan een percentage van zijn inkomen af aan de overheid, die vervolgens uit die pot uitkeert aan gepensioneerden en gehandicapten. Bush wil toestaan dat werknemers zelf gaan pensioensparen in programma's die banken of andere financiële instellingen aanbieden. "Een systeem dat in het verleden goed heeft gewerkt moet nu worden veranderd", zei Bush.

De persconferentie werd rechtstreeks op de Amerikaanse televisie uitgezonden. Met zijn toespraak wilde Bush vooral het overleg over de hervormingen met het Congres weer vlot trekken. De onderhandelingen hierover verlopen zeer stroef. Opiniepeilingen wijzen uit dat veel kiezers, zowel Democraten als Republikeinen, niet overtuigd zijn.

Na zijn herkiezing in november beweerde Bush nog dat hij politiek kapitaal had om te spenderen. Maar inmiddels vindt nog slechts zo'n 45 procent van de Amerikanen dat hij zijn werk goed doet. Bush is niettemin vastbesloten om hervorming van de sociale zekerheid tot zijn politiek erfgoed te maken.

De afgelopen twee maanden is de president, geflankeerd door borden met het opschrift 'Bescherm onze ouderen', tijdens gemeenschapsbijeenkomsten in gesprek gegaan met Amerikanen over zijn privatiseringsplan. Bush wil werkende mensen die na 1950 zijn geboren, naar schatting 90 miljoen inwoners, de gelegenheid geven om vanaf 2009 een deel van de belasting die ze op hun salaris afdragen, over te hevelen naar particuliere beleggingsrekeningen die specifiek voor hun pensioen zijn bedoeld. In ruil krijgen deze mensen een lagere uitkering van de overheid.

Dat het Social Security-stelsel in problemen verkeert, is verbazingwekkend. Sinds het eind jaren dertig tijdens de New Deal werd opgezet, heeft het een reserve van 1,7 triljoen dollar opgebouwd. De overheid heeft dat geld echter aan andere beleidsmaatregelen besteed, met de belofte om het later met rente terug te betalen. Of de overheid die belofte inlost, moet blijken wanneer de babyboomers massaal met pensioen gaan. In 2017 komt de test omdat dan minder geld aan belasting binnenkomt dan wat aan uitkeringen moet worden betaald.

Als de overheid niet ingrijpt, kan ze de komende decennia triljoenentekorten verwachten. Om dat te voorkomen, zijn volgens experts zowel kortingen op uitkeringen als belastingverhogingen vereist. De particuliere beleggingsrekeningen die Bush voorstelt, zijn geen afdoende maatregel. De president geeft ook toe dat ze alleen zijn bedoeld om Amerikanen extra geld te laten verdienen als er inderdaad wordt gesneden in de uitkeringen.

Tegenstanders wijzen erop dat als mensen vanaf 2009 minder belasting betalen, er op korte termijn nog minder geld zal zijn voor de pensioenen van de babyboomers. Het Center on Budget and Policy Priorities, een denktank, berekende dat de overheid triljoenen dollars moet lenen om dat tekort op te vangen.

De Democratische partij meent dat zulke draconische maatregelen niet nodig zijn omdat de sociale zekerheid er beter aan toe zou zijn dan Bush beweert. De president zou een crisis fabriceren om de overheid te ontmantelen zoals die tijdens de New Deal is gevormd. Het stelsel is het pronkstuk van de Democraten.

Ook de Republikeinen zijn verdeeld over Bush' plannen. Sommige leiders menen dat het, gezien het gebrek aan steun onder de bevolking, te vroeg is voor hervorming en dat particuliere beleggingsrekeningen geen onderdeel daarvan moeten uitmaken. Beide partijen willen de machtige lobby van oudere Amerikanen, onder wie meer mensen stemmen dan in elke andere leeftijdsgroep, niet tegen zich in het harnas jagen voor de verkiezingen van 2006, wanneer een deel van het Congres wordt gekozen.

De AARP, een organisatie voor mensen ouder dan 50 met 35 miljoen leden, is fel gekant tegen privatisering en vuurt de oppositie aan met uitgesproken campagnes. Een meerderheid van oudere Amerikanen staat uiterst sceptisch tegenover de particuliere rekeningen. Hoe meer mensen over het plan weten, "hoe minder het idee hun aanstaat", zei Andrew Kohut, directeur van het Pew Research Center. "Ze denken niet dat particuliere fondsen het systeem repareren." Alleen onder 18- tot 29-jarigen wint het voorstel aan steun, maar slechts een klein deel weet wat het precies inhoudt.

Uit talloze onderzoeken blijkt dat Amerikanen geen behoefte hebben aan keuze als het om hun pensioen gaat. In een toenemend gespecialiseerde samenleving vertrouwen ze meer op investeringsexperts dan op zichzelf. Dat geldt vooral voor de working poor, Amerikanen met slecht betaalde banen, hoewel Bush meent dat deze groep het meest zal profiteren van een 'Ownership Society'. Maar zelfs onder Amerikanen met goede salarissen is de belangstelling lang niet zo groot als Bush had gehoopt.

Enige maanden geleden nog was de president ervan overtuigd dat tweederde van de Amerikanen die in aanmerking komen voor particuliere rekeningen, deze kans zouden grijpen als ze die hadden. In de zes staten waar ambtenaren het afgelopen decennium de optie kregen om hun geld in soortgelijke rekeningen te beleggen, tekende slechts zo'n 5 procent in.

Typerend voor Bush is dat hij onaangedaan is door de kritiek. "Ik ga eigenwijs zijn", verklaarde hij, "we blijven eraan werken".

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234