Zondag 29/11/2020

Amerikaanse kritiek op 'Franse' 11-septemberfilm

In de Amerikaanse media is beroering ontstaan over de film 11'09"01, die binnenkort op het Festival van Venetië (en later in Toronto) vertoond zal worden. De film zal vanaf 11 september in een aantal landen (waaronder Frankrijk en België) in de bioscopen te zien zijn. Het betreft een zogenaamde 'omnibusfilm': 11'09"01 bestaat eigenlijk uit elf korte films van evenveel regisseurs uit allemaal verschillende landen, met als thematische link de aanslagen in New York en Washington van vorig jaar.

Brussel

Eigen berichtgeving

Jan Temmerman

De filmmakers beschikken allemaal over een belangrijke internationale uitstraling: Shohei Imamura uit Japan, de Bosnische Belg Danis Tanovic, de Amerikaan Sean Penn, Alejandro Gonzalez Inarritu uit Mexico, Amos Gitaï uit Israël, Mira Nair uit India, Youssef Chahine uit Egypte, de Fransman Claude Lelouch, de Brit Ken Loach, Idrissa Ouedraogo uit Burkina Faso en de jonge Samira Makhmalbaf uit Iran.

Het project ontstond heel snel na de terreuraanslagen op de WTC-torens en het Pentagon op 11 september van vorig jaar. Zoals iedereen zag de Fransman Alain Brigand de verbijsterende televisiebeelden opnieuw en opnieuw. En opnieuw. En nog eens opnieuw. Als televisiemaker begreep hij maar al te goed hoe die dramatische gebeurtenissen op die manier 'verengd' of gereduceerd dreigden te worden tot één enkele voorstellingswijze. Bij een catastrofe van dergelijke omvang vond hij dat er nood was aan andere beelden. Hij begreep dat die niet van de televisie, maar van de film moesten komen. Hij was verder de mening toegedaan dat die beelden niet alleen de reacties van Amerikanen en Europeanen, maar van de hele planeet moesten weerspiegelen.

Zo ontstond het idee om een internationale collectieve film te maken, waarbij een aantal regisseurs elk een korte film zouden draaien van elf minuten, negen seconden en één fotogram, om de getallensymboliek van 11'09"01 volledig te maken. Die korte fictiefilmpjes zouden misschien kunnen fungeren als een soort antidotum voor de op het netvlies gebrande televisiebeelden van de WTC-tragedie. Ze zouden ook kunnen aantonen dat de weerslag daarvan op diverse plaatsen van de planeet soms radicaal verschilt.

Vermits Brigand als regisseur bij Canal+ aan de slag was, lag het voor de hand dat hij zijn project zou voorstellen aan Jean-Marie Messier, de (toenmalige) grote baas van Vivendi-Universal. Die gaf meteen zijn toestemming. De financiering werd dus verzekerd door StudioCanal, voor het maken van de elf korte films werd telkens beroep gedaan op bestaande lokale productiestructuren van de betrokken landen. Aan de regisseurs werden alleen bepaalde 'technische' voorwaarden opgelegd: een zeer specifieke duurtijd, een welbepaalde afleveringsdatum (zodat het geheel klaar zou zijn vóór 11 september van dit jaar) en een vertoningskopie op 35 millimeter (los van het gebruikte formaat bij het draaien). Voor het overige werd hen volledige artistieke vrijheid gewaarborgd voor deze toch wel zeer ongewone 'opdrachtfilm'. De bedoeling was trouwens dat de filmmakers zich niet zozeer zouden laten inspireren door de aanslagen zelf, dan wel door de impact, de resonantie, de consequenties ervan. Er werd afgesproken dat de regisseurs onderling niet zouden overleggen over vorm en/of inhoud van hun respectieve bijdragen.

Inmiddels zijn enkele van die werkstukken bij de Amerikaanse media duidelijk in het verkeerde keelgat geschoten. Sommige segmenten worden nu "scherp anti-Amerikaans" en "extreem kritisch" genoemd. Vooral de Egyptische regisseur Youssef Chahine moet het ontgelden, want in zijn film laat hij een van de personages zeggen: "De Verenigde Staten en Israël zijn democratieën. Hun regeringen werden verkozen door het volk. En dus is het gewettigd om die volkeren aan te vallen." Verder wordt er gesproken over de "miljoenen slachtoffers" van de Amerikaanse politiek, van Vietnam tot Somalië.

Ook de Iraanse cineaste Samira Makhmalbaf krijgt het zwaar te verduren. Zij situeerde haar film in een Afghaans vluchtelingenkamp in Iran, waar de bewoners na 11 september uiteraard bevreesd zijn dat Amerika nu Afghanistan zal aanvallen. Een lerares tracht de Afghaanse kinderen tot een minuut stilte te bewegen, ter nagedachtenis van de slachtoffers van de terreuraanslagen, maar dat blijkt niet zo makkelijk te zijn. Ook het feit dat de geëngageerde Britse cineast Ken Loach de datum van 11 september gebruikt om terug te blikken op een andere historische septemberdag, zit de Amerikanen duidelijk hoog. Loach heeft het over de staatsgreep van 11 september 1973, toen de Chileense president Salvador Allende het slachtoffer werd van een staatsgreep, die door de toenmalige VS-president Nixon en de CIA gesteund werd. Van zijn kant haalt de Bosnische cineast Danis Tanovic herinneringen op aan 11 juli 1995, de datum van het bloedbad in Srebrenica.

Ook de bijdrage van de Indiase cineaste Mira Nair, die zich zorgen maakt over wat zij de toenemende "islamofobie" noemt, zorgt voor wrevel, ondanks dat haar filmverhaal op ware feiten gebaseerd is. Een Amerikaans-Pakistaanse moeder wordt geconfronteerd met verdachtmakingen door politie en media dat haar verdwenen zoon misschien wel banden heeft gehad met de terroristen. Later blijkt dat hij gestorven is terwijl hij de brandweerlui aan het World Trade Center aan het helpen was. Luchtiger van toon is het werkstuk van Idrissa Ouedraogo, waarin een jongetje in Afrika plots oog in oog denkt te staan met niemand minder dan Osama bin Laden. De vraag is natuurlijk of de Amerikanen voor dat soort humor gevoelig zullen zijn.

Van zijn kant heeft de Mexicaanse regisseur Alejandro Gonzalez Inarritu, bekend van Amores Perros, van zijn filmpje onder meer een reflectie over godsdienst gemaakt. Zijn bijdrage eindigt met de vraag: "Worden we geleid door het licht van God? Of worden we erdoor verblind?"

In de Amerikaanse media wordt er uitdrukkelijk naar verwezen dat dit internationaal filmproject werd opgestart door een Franse studio en wordt niet nagelaten te vermelden dat mediagigant Vivendi-Universal momenteel een financiële en organisatorische crisis doormaakt. Verder wordt benadrukt dat 11'09"01 nog steeds geen distributeur gevonden heeft om de film in de Amerikaanse bioscopen in roulatie te brengen. Verwacht wordt dat de projectie van deze omnibusfilm op het Festival van Venetië (op 6 september) en later in Toronto (op 11 september) voor verhitte discussies zal zorgen.

Vanaf woensdag 11 september zal 11'09"01 als Eleven september 2001 te zien zijn in de Belgische bioscopen.

Voor de Britse cineast Ken Loach is 11 september ook de dag waarop in 1973 in Chili een staatsgreep werd gepleegd tegen Allende

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234