Maandag 30/01/2023

Amerikaanse ex-rechter Amundson zat zelf straf uit wegens diefstal

'Als rechter dacht ik niet na over het lot van veroordeelden na hun proces. Nu ik zelf in de cel heb gezeten wel'

Schuld en boete van een gevallen rechter

Tijdens zijn laatste avond achter de tralies zat Roland Amundson in de gevangenisbibliotheek, toen hij voelde dat er iemand achter hem kwam staan. Hij draaide zich om en zag de schrik van de gevangenis, een gewezen leider van een motorbende die in een caféruzie een man had vermoord - zo brutaal dat de rechtbank de normale straf had verdubbeld. De man wilde praten. Amundson was de rechter geweest die zijn uitzonderlijk strenge straf in beroep had bevestigd. Nu was hij zijn medegevangene, gedetineerde nummer 209383. 'Hij vroeg of ik hem nog kende', zegt Amundson. 'Hij kwam vertellen dat hij geen wrok koesterde.'

New york

New York Times

Kate Zernike

In de drie jaar en zes maanden die hij in de gevangenis doorbracht, ontmoette hij ongeveer een dozijn mensen die hij in zijn loopbaan van vijftien jaar als rechter had veroordeeld. Als rechter dacht hij dat hij alles over straf en misdaad wist, maar zijn ervaringen in de gevangenis en op de beklaagdenbank hebben zijn wereldbeeld op zijn kop gezet.

Tot 2001 was Amundson (56) een gerespecteerde rechter van het beroepshof van Minnesota, de op een na hoogste rechtbank van de staat. In gerechtelijke kringen gold hij als een kandidaat voor het hooggerechtshof van de staat. Hij was een veel gevraagde spreker, zat in de raad van bestuur van liefdadige instellingen en leek iedereen te kennen.

Maar toen kwam uit dat hij 400.000 dollar had gestolen uit een fonds dat hij beheerde voor een vrouw met de mentale vermogens van een kind van drie. Het geld was uitgegeven aan onder meer marmeren vloeren, een piano, modeltreintjes en beeldhouwwerken.

Amundson dient de laatste maanden van zijn straf nu uit in een reclasseringscentrum. Terwijl hij alle tijd heeft om na te denken over zichzelf en het juridische systeem dat hij met een zeldzaam dubbel perspectief kan beschouwen, knapt hij klusjes op. "Rechters kunnen zeggen dat ze geen idee hebben van wat er in de gevangenis gebeurt", zegt Amundson, op een versleten bank in het reclasseringscentrum. "Maar als je wel weet hoe het eraan toe gaat en toch geen medelijden kent, dan heb je geen excuus."

Sommige van zijn slachtoffers geloven niet dat hij tot inkeer is gekomen. "Ik denk niet dat hij beseft dat hij iets verkeerds heeft gedaan", zegt Karen Dove, een voogd van de vrouw die Amundson heeft opgelicht. Volgens de openbare aanklager heeft de gewezen rechter in de gevangenis niet veel geleerd en verwachtte hij altijd een bijzondere behandeling. Op een keer probeerde hij deel te nemen aan een zware training in militaire stijl, die zijn straf had kunnen halveren. De aanklager stak daar een stokje voor en wees erop dat het programma alleen bedoeld was voor analfabeten en gevangenen met drugsproblemen.

Amundson zelf, een man met een onverwoestbaar goed humeur, spreekt de geruchten tegen en zegt dat hij wel het licht heeft gezien. Hij zegt dat hij met zijn nieuwe ervaring wil ijveren voor het belang van rehabilitatie in de gevangenis. Als gevolg van de overvolle gevangenissen in de VS experimenteert de overheid met ontwenningskuren en beroepsopleidingen, om de vervroegde terugkeer van gedetineerden naar de maatschappij te vergemakkelijken.

Amundson werd 23 maanden vervroegd vrijgelaten wegens goed gedrag. Hij mag niet meer als advocaat werken, maar vertelt dat hij homes wil stichten voor mannen die uit de gevangenis komen, zodat ze een plek hebben om te wonen en hulp krijgen om de obstakels voor een geslaagde reïntegratie te overwinnen.

Als rechter, zegt hij, dacht hij niet na over het lot van veroordeelden na hun proces. Nu heeft hij van zijn medegevangenen de gevolgen geleerd. "Ik wist dat er niet meer aan rehabilitatie werd gedaan, maar ik besefte niet dat ze de mensen gewoon opsluiten en er verder niets mee doen. De meeste rechters staan daar niet bij stil." Hij vertelt over een man die hij in de gevangenis leerde kennen en die veroordeeld was voor de moord op zijn ouders, die hem misbruikten. Hij kreeg op zijn achttiende een straf van achttien jaar. "Wanneer hij vrijkomt, zal hij nooit aan de samenleving kunnen wennen. Hij is opgevoed door cipiers."

Zijn eigen misdaadparcours begon in het begin van de jaren negentig. Toen had een rijke bierdistributeur hem een fonds voor zijn achterlijke dochter toevertrouwd. Toen de man overleed, werd Amundson de enige beheerder van het fonds. Hij kan zich nog herinneren hoe hij de lade van zijn bureau opende om de eerste van de 85 cheques te nemen die hij zou vervalsen. "Het leek alsof iemand anders het deed", zegt hij.

Karen Dove en een andere vrouw die voor de achterlijke vrouw werkte, begonnen in 2001 onraad te ruiken. Toen ze Amundson geld vroegen voor de reparatie van een dak, bleek het fonds op te zijn. Van de oorspronkelijke 600.000 dollar bleef zeven jaar later niets meer over. Achteraf zegt Amundson dat hij eigenlijk gepakt wilde worden. Amundson nam ontslag als rechter en pleitte schuldig, maar deed zijn best om aan een gevangenisstraf te ontsnappen. In 2002 probeerde hij een lichtere straf te krijgen door te beweren dat hij aan een bipolaire stoornis leed, waarna de openbare aanklager opmerkte dat hij zelf als rechter had geweigerd op psychologische problemen als verzachtende omstandigheden te aanvaarden. De aanklager eiste twaalf maanden meer dan de richtlijn, met het argument dat rechter Amundson ook hogere straffen placht op te leggen als het slachtoffer bijzonder kwetsbaar was.

De rechter volgde de eis, veroordeelde Amundson tot 69 maanden en verklaarde in zijn vonnis dat hij "machtsdronken was en niet in een depressie maar uit een gevoel van almacht had gehandeld". Om strafverlichting te krijgen liet Amundson een stoet van vooraanstaande getuigen opdraven, onder wie zijn dominee, een ex-Miss Amerika en een gewezen ambassadeur. Amy Klobuchar kon echter rekenen op wat ze haar "engelbewaarders" noemt, twee zwarte beschuldigden die na hun drugsproces in de rechtszaal waren blijven hangen en van op de eerste rij hun verontwaardiging uitten terwijl de vrienden van Amundson getuigden. "Ik vind niet dat hij recht had op een andere behandeling dan de mensen die zelf voor hem moesten terechtstaan", besluit de openbare aanklager.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234