Vrijdag 22/10/2021

Amerikaanse droom werd tikkende tijdbom voor bloedbroeders van Boston

‹ Wat motiveerde de broers Tsarnaev die op 15 april met twee bommen tijdens de Boston Marathon drie mensen vermoordden en 264 anderen verminkten?
‹ Hoe radicaliseerde Tamerlan, die bokser bij de Amerikaanse olympische ploeg wou worden? En waarom stapte zijn vrolijk tweetende broertje mee in de gewelddadige boodschap van haatpredikers op het internet?

No more hurting people. Peace." Met deze zelfgeschreven boodschap waarmee de achtjarige Martin Richard onlangs nog op een Facebookfoto poseerde, werd hij afgelopen dinsdag begraven in Boston. Martin stierf samen met twee anderen bij de dubbele bomaanslag op 15 april. Bij veel van de 260 gewonden moesten ledematen worden geamputeerd, ook bij Martins zusje Jane (6). Hun families stellen zich nu maar één vraag: waarom?

Voor het antwoord kijkt iedereen naar Dzhokhar Tsarnaev (19). De Amerikaan, geboren in een ontworteld Tsjetsjeens gezin, werd vorige week vrijdag gearresteerd na een klopjacht waarbij hij zwaargewond raakte. Zijn broer Tamerlan (26), het vermoedelijke brein achter de aanslag, kwam de nacht voordien om tijdens een fel vuurgevecht met de politie. Enkele uren eerder schoten ze nog agent Sean Collier op de campus van het Massachussetts Institute of Technology (MIT) dood.

Afgelopen week bekende Dzhokhar vanop zijn ziekbed zijn aandeel in de aanslagen. De broers waren geïnspireerd door 'extreme islamistische denkbeelden'. De twee bommen die ze gebruikten - met kruit uit vuurwerk, nagels en met snelkookpannen als omhulsel - maakten ze volgens instructies die ze downloadden uit Inspire, een magazine dat de Jemenitische tak van Al Qaida online plaatste. Ze handelden volgens Dzhokhar alleen.

Toch volstaat deze uitleg lang niet om te verklaren wat de twee broers tot hun terreurdaad dreef. Hun daderprofiel lijkt wel een mengvorm van de gefrustreerde, suïcidale school shooter en de ideologische jihadist. Beide broers lagen in de knoop met hun zelfbeeld, hun ontwortelde afkomst en hun plek in de VS-samenleving. Gewelddadige jihad-ideologie werd eenhouvast voor hun complexe identiteitscrisis.

'Ik begrijp hen niet'

Het is 2009 als student fotografie Johannes Hirn voor zijn eindwerk een reportage maakt in het Wai Kru Mixed Martial Arts Center, in Boston. Hij is meteen gefascineerd door de verbetenheid van Tamerlan, die zijn parttimestudies aan het Bunker Hill Community College opschortte in de hoop bokskampioen te worden. "Als ik genoeg kampen win hier, dan hoop ik geselecteerd te worden voor het olympisch team van de VS en genaturaliseerd Amerikaan te worden", vertelt Tamerlan aan Hirn. "Behalve als mijn moederland Tsjetsjenië onafhankelijk zou worden, zou ik liever vechten voor de VS dan voor Rusland."

Tamerlan leeft dan al zes jaar in Boston, waar hij zijn ouders Anzor en Zubeidat vervoegde die er in 2002 immigreerden met zijn broer Dzhokhar. Zo hard Tamerlan probeert om deel uit te maken van hetsociale weefsel, zo ontgoocheld hij eigenlijk is. "Ik heb geen enkele Amerikaanse vriend", vertrouwt hij Hirn toe. "Ik begrijp hen niet." Wel heeft hij een vriendinnetje, half Portugees, half Italiaans is ze. "Ze is prachtig, man!", pocht hij.

Moed zegt hij te vinden in de islam, die hij strikt interpreteert. "Er zijn geen waarden meer", zegt hij tussen de gefotografeerde bokssessies in, en hij drukt tegenover Hirn de bezorgdheid uit dat "mensen zichzelf niet kunnen controleren." Korte tijd later verliest Tamerlan zelf de controle. Hij wordt gearresteerd omdat hij zijn liefje heeft geslagen.

Daarna pikt hij de draad weer op met zijn ex-vriendin, Katherine Russell. Haar studiegenotes kenden Tamerlan ooit nog als feestvierder die rook en dronk. Nu praat hij enkel nog over de Koran. Ze omschrijven hem als een manipulator die de jonge vrouw terroriseert. Toch geeft Russell haar studies op voor hem. Kort daarna bevalt ze van hun dochtertje, Zahara. Ze huwt Tamerlan in 2010 en kleedt zich als strikte moslima.

Tamerlans familie merkt ondertussen ook dat de jongeman is veranderd. Zijn oom Ruslan Tsarni, die nu in Maryland woont, herinnert zich een gesprek waarin hij door zijn neef een "ongelovige" werd genoemd. Tamerlan vertelde hem ook dat "God een plan had voor hem." Volgens Tsarni radicaliseerde Tamerlan niet in de Kaukasus, maar in een lokale moskee in Cambridge, Massachusetts. De oom zegt dat Tamerlan er sinds 2009 werd beïnvloed door een lokale fundamentalist van Armeense afkomst, een "kale man met rode baard" die hij alleen kent als 'Misha'. Onder zijn invloed zou Tamerlan het boksen hebben opgegeven. Begin 2011 krijgt de FBI een verontrustend bericht van de Russische overheid. Die vermoedt dat Tamerlan banden heeft met terreurbewegingen in de Kaukasus. De FBI interviewt hem en zijn familie maar "vinden geen terreuractiviteit, noch binnen- noch buitenlands."

In januari 2012 vertrekt Tamerlan naar Dagestan, waar hij onder meer bij zijn ouders verblijft die ondertussen vanuit de VS naar de Russische deelrepubliek verhuisden. Onduidelijk is of hij er contact had met extremisten. Feit is dat, wanneer hij in juli terugkeert naar de VS, op zijn YouTube-kanaal video's verschijnen van Abu Dujana, een jihadistische leider die er vorig jaar in december door Russische strijdkrachten werd gedood. Ook zijn beelden te zien van de terreurgroepering Imarat Kavkaz (Kaukasisch Emiraat) van Doku Umarov.

Toch probeert Tamerlan intussen VS-staatsburger te worden. Zijn procedure liep tijdens de aanslagen nog steeds. Zijn kansen op succes waren klein, omdat hijnu al op twee Terrorism Watch Listsprijkte, één van de FBI en één van de CIA. Waarom zij hem niet opnieuw confronteerden, blijft een onopgeloste vraag.

'I want out'

Zo veel rode vlaggen er omhoog gingen bij Tamerlan, zo onschuldig leek zijn broertje Dzhokhar. Zijn vrienden noemden hem een cool guy, die af en toe een jointje rolde. Op sociale media voelt hij zich thuis in de Amerikaanse popcultuur. De tweets van 'Jahar' (@J_tsar) gaan stereotiep over meisjes - ('miss u.s.a. is so sexy') en uitgaan ('I am the best beer pong player'). Hij houdt van de tv-serie Breaking Bad. In andere boodschappen is hij de twijfelende tiener. "Sommige mensen zijn misbegrepen door de wereld, waardoor er meer zelfmoorden zijn."

Enkele tweets plaatsen zijn gedachten van toen, met de kennis van vandaag, in een andere context. Op 14 maart vorig jaar noemt ook Dzhokhar zich vervreemd van zijn VS. In een veelzeggende tweet schrijft hij: "A decade in america already, I want out." Of, op 15 juli: "So much hate i need a ak", in een verwijzing naar een AK47-machinegeweer. Een week voor de aanslagen volgt, achteraf gezien, nog een signaal. "Als je de kennis en de inspiratie hebt, is alles wat rest actie ondernemen." Niemand vraagt hem iets. Waarom ook. Dzhokhar lijkt, zoals veel jongeren, in alle richtingen te gaan met zijn zoekendepersoonlijkheid. "Verwerf kennis, vrouwen en geld #livestrong", tweet hij kort erna.

Bevreemdend, bijna waarschuwend, zijn Dzhokhars tweets net voor of na de bomaanslagen. "Ain't no love in the heart of the city, stay safe people."

Zijn laatste tweet, kort voor op 17 april de klopjacht op hem begint: "I'm a stress free kind of guy", waarna een retweet volgt van Mufti Ismail Menk, een Saoedische predikant in Zimbabwe. "Je houding kan je schoonheid wegnemen hoe goed je er ook uitziet, of ze kan je schoonheid zo verbeteren dat je aanbiddelijk wordt."

Vervolgens vluchtte Dzhokhar voor een laatste keer zijn noodlot tegemoet, zijn broer Tamerlan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234