Maandag 28/11/2022

Amerikaanse actrice haalde vijftiende Oscarnominatie voor haar rol als Sister Aloysius in Doubt

De waarheid is moeilijk en messy, een leugen is simpel

Meryl Streep wordt dit jaar 60 en heeft al duizenden interviews gegeven, toch blijft ze doen alsof ze die routine niet vervelend vindt, dat ze het soms zelfs leuk vindt. Misschien doet ze alsof, ze is tenslotte een uitstekende actrice, die voor 'Doubt' haar vijftiende Oscarnominatie binnenhaalde. Verdiend trouwens, want aan haar talent hoeft niet meer getwijfeld. 'Het stadium van 'O, zie ik er zo oud uit' ben ik gelukkig allang voorbij', zegt La Streep, en ze lacht. door Jan Temmerman

De oude Cicero wist het al. Dubitando ad veritatem pervenimus. Door te twijfelen komen we tot de waarheid. Maar voor twijfel is er blijkbaar geen plaats in de diepgelovige geest van Sister Aloysius (glansrol van Meryl Streep), die anno 1964 met strikte hand en nog strengere blik de St.-Nicholasschool in de Bronx leidt. Een zweem van vermoeden dat Father Flynn (rol van Philip Seymour Hoffman) te veel 'persoonlijke' aandacht besteedt aan een leerling is voor haar voldoende om resoluut ten strijde te trekken en zijn overplaatsing te eisen.

"It's just... bullshit! Een hele lading", zegt Meryl Streep ongegeneerd als ze te horen krijgt dat regisseur John Patrick Shanley net verteld heeft dat zij en haar tegenspeler Philip Seymour Hoffman, die voor zijn vertolking trouwens ook een Oscarnominatie kreeg, als gladiatoren tegenover elkaar stonden op de set, niet bereid om elkaar ook maar een duimbreed toe te geven. "Het lijkt wel alsof ik de hele dag niet anders moet doen dan opkuisen na de interviews van John. Ik had een schop moeten meebrengen! Weet je wat het is: John verveelt zich te pletter bij al die interviews en dan begint hij allemaal dingen te verzinnen."

Het past eigenlijk wel bij het onderwerp van Doubt. Er is de ene versie, die dan tegengesproken wordt door een andere versie.

Meryl Streep: "Ja, en de man wint. (lacht) Mijn versie is dat ik tussen de opnames door vooral zat te breien. De sjaal die ik in de film draag, heb ik trouwens zelf gebreid. En ik heb ook Amy (actrice Amy Adams, die de rol speelt van Sister James, JT) leren breien. Weet je wat het is? (laat haar stem een beetje stiller, samenzweerderig klinken) John Patrick Shanley voelde zich buitengesloten uit ons breikransje! Daarom verzint hij nu dat soort verhalen om mij te jennen. En ik word er stapelgek van."

Maar misschien is het wel goed dat er bij dit soort film ook wel sprake is van een zekere spanning op de set?

"Maar nee. Eerst en vooral: John Patrick Shanley is een uitstekende schrijver. De scènes waren zo mooi geschreven. Zo mooi dat er voor de acteurs bijna geen voorbereiding nodig was. De voornaamste voorbereiding die je nodig hebt, is passie. Passioneel geloof in jouw personage en in de noodzaak van wat dat personage in een bepaalde scène wil bereiken. Ik wilde een bekentenis van Father Flynn. Want Sister Aloysius gelooft dat de kerk je zal bevrijden als je bepaalde zaken maar opbiecht. En dat een bekentenis ook voor troost en verlossing zal zorgen."

Dus eigenlijk wil zij Father Flynn helpen?

"Ik weet niet of zij wel zo onbaatzuchtig is. Ik denk dat Sister Aloysius een soort visceraal, bijna instinctief aanvoelen heeft van die specifieke misdaad. Dat is de reden waarom zij het als het ware kan ruiken wanneer het zich manifesteert. Zo denk ik er althans over. Het is een soort zesde zintuig bij haar. En dat stelt haar dan ook in staat om als het ware te gokken en uiteindelijk zelfs te liegen, als zij beweert dat ze ergens geweest is en zaken gehoord heeft die zij niet gehoord heeft. En die ze dus ook niet kan weten.

"Belangrijk daarbij is ook dat Father Flynn in feite haar meerdere is. Wat de film erg goed doet, is het personage van Sister Aloysius introduceren als de baas, als iemand die de leiding in handen heeft. Maar dat is dus niet zo en dat wordt pas veel later in het verhaal duidelijk."

We zien de zusters samen eten: stil, ingetogen en allesbehalve vrolijk. En we zien de priesters samen eten: lachen, roken, drinken. In welke mate is Doubt ook een soort 'battle of the sexes'? En Sister Aloysius - net als de andere zusters moet ze een mannelijke naam dragen - een soort feministe avant la lettre, die zich verzet tegen de mannelijke suprematie binnen de katholieke kerk?

"Dat weet ik nog zo niet. Zij is volgens mij een product van haar tijd, dus een combinatie van factoren die brandstof leveren voor de heftigheid waarmee ze tekeergaat. Een van die factoren is dat zij enerzijds deel uitmaakt van een hiërarchie van een organisatie, terwijl ze anderzijds ook weet dat zij er nooit zal in slagen een van de leiders van die hiërarchie te worden. Zij zal altijd de mindere blijven. Maar dat zie ik in wel meer religies. Bij de Mormonen bijvoorbeeld kan een vrouw alleen maar in de hemel geraken via haar echtgenoot. Die houding tegenover vrouwen is, al dan niet stilzwijgend, in veel godsdiensten aanwezig. Maar dat wordt niet zo aangevoeld door hen die rosbief zitten te eten en wijn zitten te drinken.

"Maar aan de andere kant leunt de manier waarop die nonnen leven wellicht dichter aan bij de echte ascese of het echte concept van lijden in de katholieke kerk. Als een manier om beter het lijden van Christus te begrijpen en zo dichter bij God te komen. Dat is het soort leven dat die nonnen leiden. Maar ik denk niet dat ze daarom ongelukkig zijn. Ze hebben, op het wereldse vlak, alleen maar minder fun dan de priesters in de film. De nonnen die ik bij mijn research voor deze rol ontmoet heb, waren zeker geen ongelukkige vrouwen. Het waren zeer interessante vrouwen, toegewijd en onbaatzuchtig. Vooral onbaatzuchtig."

De film situeert zich in 1964, dus er is inmiddels wel een en ander veranderd. Ook voor die nonnen.

"Inderdaad, ze leven helemaal niet meer zoals hier in Doubt getoond wordt. Die vroege jaren zestig waren een scharniermoment. Het was de periode van het Tweede Vaticaans Concilie. Alles is toen omgeslagen. Wel, niet álles. Maar er was hoop. Bijvoorbeeld de hoop dat ook vrouwen eindelijk priester zouden mogen worden. Ik herinner mij dat daar toen veel over gepraat werd. Maar dat habijt hebben ze inmiddels wél mogen afleggen.

"De Sisters of Charity hebben nu bijvoorbeeld ook hun eigen jurisdictie. Ze moeten niet langer voor alles en nog wat verantwoording afleggen aan het bisdom en aan de priesters. Ze mogen hun zaken voortaan zelf beredderen. Het zijn heel capabele vrouwen, die jarenlang het schoolsysteem van New York City grotendeels gerund hebben."

Waaraan twijfelt u vooral zelf in uw eigen leven?

"Mijn belangrijkste twijfels? Wat er morgen zal of kan gebeuren. Maar dat is misschien meer een kwestie van nieuwsgierig zijn. Ik ben zeer nieuwsgierig. Volgens mij is dat het allerbelangrijkste voor een acteur. Voor elk menselijk wezen eigenlijk. Nieuwsgierigheid is een vorm van twijfel. Niet zomaar alles op het eerste gezicht accepteren. Dieper op de dingen durven ingaan."

Maar twijfelt u nog in verband met uw eigen werk? Er zijn acteurs die beweren dat zij bijvoorbeeld niet naar zichzelf kunnen kijken. Ze haten dat.

"Ik haat mijn eigen werk niet. Echt niet! Ik werk zóóó graag. En ik prijs mezelf zeer gelukkig dat ik dit werk kan doen, dat ik mezelf kan onderdompelen in de levens van al die verschillende vrouwen die ik interessant vind. ik hou daarvan. Hoe zou ik daar dan een hekel aan kunnen hebben?"

Maar die collega's bedoelen vooral dat ze niet graag naar zichzelf kijken.

"Maar dat doe ik zelf ook niet zo vaak. Ik kijk achteraf wel graag naar de film als hij helemaal klaar is. Ik beschouw dat als een soort grote beloning. Maar het stadium van 'Oh, ik zie er zo oud uit' of 'Ach, ik zie er zus of zo uit' ben ik al héél lang voorbij. En ik vind dat een zeer aangename ervaring. Ik voel mij goed in mijn leven en in mijn lichaam. Ik ben gewoon gelukkig dat ik lééf." (klopt op de houten tafel)

De manier waarop uw personage geïntroduceerd wordt, is opmerkelijk. Van op de rug, in de kerk, terwijl ze rechtkomt uit de bank. Dan zijdelings terwijl ze enkele stappen doet om een indommelende leerling tot de orde te roepen. En het is pas op dat moment dat we voor het eerst haar gezicht te zien krijgen.

"John heeft die scène zo ontworpen en voor hem was dat heel, héél belangrijk. Het moest helemaal gebeuren zoals hij het gepland had. Wanneer ik mij precies moest draaien en dan 'Straighten up!' moest zeggen. Dat was echt dé scene van de hele film waarin ik de meeste regieaanwijzingen heb gekregen. Maar ik weet eigenlijk niet waarom." (lacht)

Dit klinkt zo'n beetje alsof u eigenlijk niet van dit soort strakke aanwijzingen houdt?

"Nee, dat doe ik inderdaad niet. Maar ach, voor dat eerste shot heb ik hem zijn zin maar gegeven. En nadien heb ik mijn eigen zin gedaan." (lacht)

Net als Sister Aloysius zou hebben gedaan! Zij lijkt doorheen dit verhaal wel heel erg zeker van haar stuk. Met verstrekkende gevolgen. Wat vindt u daar persoonlijk van?

"Van dat afgaan op uw intuïtie? Maar dat doen we toch allemaal. En eigenlijk vind ik dat zo slecht nog niet. Ik heb een vriend die in de securitybusiness werkt. Hij houdt bijvoorbeeld stalkers uit de buurt van beroemde mensen, maar doet ook zaken in verband met bijvoorbeeld echtelijk geweld. Hij heeft ook een boek geschreven, The Gift of Fear, en daarin zegt hij aan vrouwen dat als zij het gevoel hebben dat ze niet veilig zijn, dat zij dan waarschijnlijk wel gelijk hebben. En dat ze op dat gevoel moeten vertrouwen.

"Ik denk dat het een natuurlijk iets is, dat mensen over een soort ingebouwde sensor beschikken die hen alert houdt. Een sensor die misschien nog stamt uit ons DNA van toen we nog op ons hoofd werden geslagen en meegesleurd door holbewoners. Maar anderzijds is het natuurlijk ook zo dat we voorzichtig moeten omspringen met dat soort gevoelens. Dat we dus moeten nadenken en ruimte moeten laten voor twijfel.

"John Patrick Shanley heeft dit toneelstuk geschreven op het moment dat er in Amerika geen plaats was voor twijfel op het vlak van onze buitenlandse politiek. Zijn stuk was een directe reactie op wat er op dat moment aan de hand was in het Witte Huis. Maar Doubt gaat niet alleen over politiek, net zomin als het alleen maar over godsdienst zou gaan. Het gaat over ons allemaal. We hebben allemaal vooroordelen. Ik ook en daarom herken ik mij trouwens ook in dit personage.

"Wat de film zegt, is dat we niet mogen vergeten menselijk te blijven en dat we verder moeten kijken dan wat er op het eerste gezicht aan de hand lijkt. Voorbij de schijn. Want menselijke wezens zijn zo gecompliceerd. En we maken er soms zo'n knoeiboel van. De film wil ons geen boodschap opdringen, maar wel duidelijk maken dat de waarheid illusoir, moeilijk, contradictorisch en messy kan zijn. Een leugen daarentegen is simpel."

Zowat iedereen kent de beroemde zin van Descartes: 'Cogito, ergo sum.' Ik denk, dus ik besta. Maar volgens sommigen was dat eigenlijk 'Dubito, ergo cogito, ergo sum.' Ik twijfel, dus ik denk, dus ik besta.

"Dat wist ik helemaal niet! Maar dat is fantastisch! Echt fantastisch! (klapt uitgelaten in haar handen). Ik ga dat voortaan in al mijn interviews gebruiken! 'Dubito, ergo cogito, ergo sum.' Wow!"

U hebt wel een bijzonder jaar achter de rug. Eerst de hoofdrol in de musical Mamma Mia! en dan deze rol in Doubt. Twee totaal verschillende personages.

"Dat kan men wel zeggen, ja." (lacht)

En misschien wel een nieuwe Oscarnominatie (het gesprek had plaats toen de nominaties nog niet bekend waren, JT)?

"Ach, dat zou natuurlijk prachtig zijn, maar ik denk niet dat het zal gebeuren. Het is veel makkelijker met een film uit te komen in de zomer, want dan kun je over de film praten en niet over mogelijke prijzen. Maar in deze periode is het bijna onvermijdelijk. Dit is echt een meedogenloos seizoen. En ik vraag mij af hoelang dit eigenlijk nog kan doorgaan. Alle zogenaamde kwaliteitsfilms komen nu zo snel na elkaar in roulatie. Het is echt waanzinnig welke invloed 'awards season' gekregen heeft op de kijkgewoontes van de hele planeet. Dit kan toch zo niet blijven duren?"

Nog even dit: in verband met uw rol in Mamma Mia! zou u ooit gezegd hebben dat u bang was dat uw kinderen naar Alaska zouden verhuizen.

"O, zij zullen nooit naar Alaska verhuizen!"

Omdat ze inmiddels weten wie daar gouverneur is?

"Precies!" (uitbundige lach)

Doubt draait vanaf woensdag 11 februari in de Belgische bioscopen.

'Doubt' laat zien dat we niet mogen vergeten menselijk te blijven en dat we verder moeten kijken dan wat er op het eerste gezicht aan de hand lijkt. Voorbij de schijn. Want menselijke wezens zijn gecompliceerd en we maken er soms zo'n knoeiboel van

n Haar vermoeden dat Father Flynn (rol van Philip Seymour Hoffman) te veel 'persoonlijke' aandacht besteedt aan een leerling is voor zuster Aloysius voldoende om resoluut tegen hem ten strijde te trekken.

n 'De voornaamste voorbereiding is passie. Passioneel geloof in je personage', zegt Meryl Streep (r.). 'Ik wilde echt een bekentenis van Father Flynn.'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234