Maandag 21/10/2019
In El Paso worden de slachtoffers van de aanslag herdacht.

Interview Joel A. Capellan

Amerikaans onderzoeker over schietpartijen: ‘Het zijn vooral blanke twintigers of dertigers met disfunctionele levens’

In El Paso worden de slachtoffers van de aanslag herdacht. Beeld AFP

Na de massaschietpartijen in El Paso en Dayton breken de VS zich het hoofd over hoe ze nieuwe bloedbaden kunnen voorkomen. ‘Tot zes op de tien massaschutters uiten vooraf bedreigingen en kun je onderscheppen’, zegt de Amerikaanse onderzoeker Joel A. Capellan, die zich al jaren volledig wijdt aan dit geweldsfenomeen.

Wat dreef Patrick Crusius (21) om vorig weekend 22 mensen, vooral hispanics, te vermoorden in El Paso, Texas? Wat bewoog Connor Betts (24) om enkele uren later in Dayton, Ohio, negen mensen te vermoorden, onder wie zijn zus? Crusius schreef een schotschrift tegen migratie voor hij toesloeg; Betts had een bipolaire stoornis en een voorgeschiedenis van bedreigingen. Maar beiden maken volgens Joel A. Capellan deel uit van eenzelfde cultureel geweldsfenomeen, dat nu “een nationaal veiligheidsprobleem” is geworden.

Als academisch onderzoeker strafrecht aan de Rowan University (nabij Philadelphia, New Jersey) houdt Capellan zich al vele jaren enkel bezig met mass shootings. Niet alleen analyseerde hij waarom er meer aanslagen plaatsvonden sinds 2004 dan in de 33 jaar daarvoor, hij achterhaalde ook dat ideologische en niet-ideologische daders gelijke kenmerken delen: het zijn vooral blanke twintigers of dertigers met disfunctionele levens. Ze zijn meestal single of al gescheiden, werkloos, laagopgeleid, koesteren wrok of torsen mentale problemen.

Is het het juiste debat dat nu gevoerd wordt in de VS?

Capellan: (zucht) “Nee, helaas niet. De ideologische motivatie van de El Paso-schutter zorgt er nu voor dat hij snel wordt bestempeld als ‘binnenlands terrorist’. Zo dehumaniseren we hem, maar stoppen we ook met het zoeken naar diepere antwoorden. Het huidig discours leidt ons weg van zijn drijfveren, naar de politieke polarisering in Washington toe. Kijk, daders zijn menselijke wezens. We moeten eerst zien te begrijpen hoe hun leven in elkaar zat, hoe ideologie hen beïnvloedde en beide met elkaar interageerden. Daaruit moeten we lessen trekken om aan preventie te doen.”

Wat zijn de gelijkenissen en verschillen tussen niet-ideologische en ideologische daders?

“Het zijn allemaal mensen met een beschadigde achtergrond. Aan de basis van hun schietpartijen liggen altijd soorten stress: chronische spanningen zoals jarenlang gepest worden op school of werk, geen succes met relaties of acute stress, zoals een ontslag of scheiding... Soms verlagen psychische aandoeningen de drempel tot geweld.

Joel A. Capellan. Beeld RV

“Het grote verschil is dat niet-ideologische daders grieven hebben tegen bekenden uit hun directe school- of werkomgeving. Ideologisch gemotiveerden projecteren hun grieven op sociale of religieuze groepen. Ideologische daders gaan ook meer methodisch en beter bewapend te werk, en maken meer slachtoffers. De schutter van El Paso is een perfect voorbeeld van een onsuccesvolle jongeman die in de extreme ideologie van white supremacy, blanke superioriteit, een kanaal vond om de schuld voor zijn persoonlijke tegenslagen bij migranten te leggen.”

Hoeveel daders van de honderden massaschietpartijen die u onderzocht waren ideologisch gemotiveerd?

“Zo’n 20 procent van de massaschutters zijn ideologische extremisten. De grote meerderheid zijn white supremacists (65 procent) die geweld plegen tegen latino’s of zwarten. De tweede grootste groep zijn jihadi’s (16,5 procent), en een kleinere groep black supremacists (5 procent). Er is ook een groepje daders van wie de ideologie contradictorisch is, bij wie mentale ziekte de doorslaggevende rol speelt.”

Is de stijging van ideologische massaschietpartijen te wijten aan de stijging van het aantal extreme onlinekanalen?

“Ja. In een recente paper vergeleek ik de schutters voor en na 2000. De stijging van het aantal ideologische massabeschietingen is betekenisvol. De oorlog tegen terreur na 9/11 en de daarmee gepaard gaande retoriek over de ‘boosaardige anderen’ speelt daar een rol in. Terreurorganisatie Al Qaida begon met het aanzetten van ‘eenzame wolven’ tot geweld. Hun voorbeeld is gevolgd door binnenlandse extremistische groepen in de VS.”

 Kan een verbod op de verkoop van aanvalswapens nieuwe schietpartijen verhinderen?

“Ik wil ‘ja’ zeggen, maar eerlijk? Nee. Zelfs als je vandaag de verkoop van vuurwapens stopzet, blijven er in de VS 300 miljoen wapens in huishoudens. De verkoop stoppen stopt de beschikbaarheid dus niet. Dat blijkt nu al: acht op de tien massaschutters had al toegang tot wapens thuis, bij familie of via het werk, zoals agenten of militairen. Daarnaast worden ook 75 procent van de massamoorden gepleegd met handwapens, die dodelijker kunnen zijn dan aanvalswapens als de schutter ervaren is. Een ex-militair met een handwapen maakt veel meer doden dan een highschool kid die het aanvalswapen van zijn vader nam. Redelijker wapenwetten zijn zeker nodig, maar op korte termijn zal dit geen effect hebben. De trieste waarheid is dat er al te veel wapens in omloop zijn.”

Protest bij het bezoek van president Trump in El Paso. Beeld AFP

Volgens het Southern Poverty Law Center zijn er in de VS meer dan duizend haatgroepen, waarvan een meerderheid blanke extremisten. Moet men deze groepen strikter begrenzen?

“Wij kennen het Eerste amendement van onze grondwet. We moeten erg voorzichtig zijn met het censureren van onze free speech, vrijheid van meningsuiting, die dat grondwetsartikel garandeert. Ik denk niet dat het zou helpen als men hier extreme organisaties dwong om hun retoriek te milderen, want uiterst rechtse groepen hier zijn tegen de federale overheid (met als beruchtste voorbeeld de aanslag van Timothy McVeigh en zijn handlangers tegen een overheidsgebouw in Oklahoma in 1995, die 168 levens eiste, MR). Een verbod zou een tegenovergesteld effect kunnen hebben. Wat we wél kunnen doen, is hun onlinefora beter monitoren. Uit ons onderzoek blijkt dat tot 60 procent van de massaschutters bedreigingen uit voorafgaand aan hun moorden. Dit geldt vooral voor de ideologisch gemotiveerde schutters. Met betere dreigingsanalyses had men ook de El Paso-schietpartij voorkomen. (De moeder van de dader waarschuwde zelfs de politie dat haar zoon een aanvalswapen kocht, MR).”

Kan men ook vooraf niet-ideologisch gemotiveerde schutters stoppen?

“Ja, het is een misvatting dat niet-ideologische massaschutters ‘plots’ dol worden. Zowat de helft van alle massaschutters aast al langer op een vorm van wraak tegen bepaalde mensen, binnen hun familie, school of werk. Om de kans op dit soort schietpartijen te verkleinen moeten scholen, werkgevers en sommige overheidsinstanties meer werk maken van het identificeren van wie openlijk wrok uit tegen anderen. Je zou die mensen dan psychologische bijstand kunnen geven en tijdelijk een toegangsverbod opleggen tot plekken die verband houden met hun conflicten.”

Is het gebrek aan psychische opvang in de VS ook deel van het probleem?

“Zeker. Vier op de tien massaschutters heeft een geschiedenis van mentale gezondheidsproblemen (zoals Aurora-bioscoopschutter James Holmes in 2012, MR). We doen in de VS onvoldoende om psychische hulp aan te bieden. Dat begint al bij het gebrek aan universele toegang tot gezondheidszorg. Voor veel mensen is psychische hulp onbetaalbaar omdat ze onverzekerd zijn. Een tweede probleem is dat mentale gezondheid een taboe-onderwerp is. Wie aan een trauma of stoornis lijdt, is bang bestempeld te worden als een gevaar.”

Speelt copycatgedrag een rol in de toename?

“Ja. Door media, films en sociale constructie van het probleem drong het concept door in het Amerikaanse onderbewustzijn als een manier om zelfmoord te plegen of wraak te nemen op de samenleving.”

Hoe belangrijk is het verband met zelfmoord?

“Veel belangrijker dan men tot nu aanneemt. De helft van massaschutters pleegt zelfmoord en nog eens 25 procent wordt gedood in een vuurwapengevecht met de politie, suicide by cop, zeg maar. Als je die twee samenlegt, sterven bijna acht op de tien schutters. Uit ons onderzoek bleek ook dat geen enkele schutter plande om levend weg te komen. Niet één. De El Paso-schutter zei ook letterlijk dat hij wou sterven. Mass shootings zijn bij ons dus een manier geworden om zelfmoord te plegen, zoals het in San Francisco populair was om van de Golden Gate-brug te springen. Daarom denken we er ook dikwijls fout over. We zien het altijd als een extreme vorm van moorden, maar het is eigenlijk meer een extreme vorm van zelfmoord.”

Wie met vragen zit over zelfdoding, kan gratis de Zelfmoordlijn bellen op 1813, of via www.zelfmoord1813.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234