Zaterdag 07/12/2019

Muziek

Amerikaan wint 'WK beiaard spelen': het veldrijden van de klassieke muziek wordt weer dat tikje internationaler

Winnaar Alex Johnson in actie op de kamerbeiaard. Beeld Tim Dirven

De Koningin Fabiolawedstrijd zegt u niets? Dat is heel goed mogelijk. Enkel in de wereld der beiaardiers is dat concours je van het. Het publiek hoopte op de 19-jarige thuisspeler Jasper Depraetere, maar de enige Belg in de finale moest de duimen leggen voor een Amerikaan. En zo wordt ‘het veldrijden van de klassieke muziek’ weer dat tikje internationaler.

De hemdsmouwen opgerold neemt Alex Johnson glunderend de honneurs waar. De extra prijs geschonken door Sabam, de improvisatieprijs én de eerste plek: hij is de grote winnaar van de achtste Koningin Fabiolawedstrijd. Of hij dat verwacht had? Dat zul je de jonge Amerikaan niet horen zeggen. De tegenstand was zó goed, weet u wel. Beiaardiers, ze zijn de hoffelijkheid zelve. 

Ten bewijze draaien we de klok vier uur terug. Op haar trekkerssandalen en in een bloesje dat in geen tijden een strijkijzer van dichtbij gezien heeft, komt Margaret Pan binnen gesloft. Ze lijkt een toeriste die per ongeluk de hal van Cultuurcentrum Mechelen is binnengewandeld. Schijn bedriegt. Deze veertigjarige astronome van het gerenommeerde MIT met de looks van een achttienjarige blijkt een van de vijf finalisten van de Internationale Beiaardwedstrijd Koningin Fabiola. 

Draagbare versie

“Hoe gaat het eigenlijk in zijn werk?”, vraagt de Amerikaanse ogenschijnlijk rustig aan een zenuwachtig schuifelende Johnson. “Hoe komen we op? Moeten we buigen?” 

Het is vijf voor twee. Over welgeteld 300 seconden start de vijfde en laatste dag van de belangrijkste wedstrijd ter wereld voor het grootste muziekinstrument ter wereld. De 22-jarige student fysica doet het zijn medefinaliste voor: linkerhand op het denkbeeldige bankje, buigen, draaien, zitten, spelen. 

Dit is nieuw voor hen. Normaal gezien zijn ze onzichtbaar, opereren ze tientallen meters boven de grond en is enkel het resultaat van hun klokkenspel te bewonderen. 

Dat was de afgelopen dagen ook zo: de vorige rondes werden allemaal honderd meter boven de grond beslecht op de historische beiaard van 40 ton in de Sint-Romboutstoren. Vandaag spelen de vijf overgebleven finalisten tussen het publiek op een moderne kamerbeiaard van amper 2,5 ton. De draagbare versie, zeg maar. 

De Belg Jasper Depraetere werd tweede. Beeld Tim Dirven

Een extra reden voor nervositeit is het verplichte werk dat ze samen met een koperensemble moeten spelen. Een primeur voor hen allemaal, maar wel de toekomst, vertrouwt juryvoorzitter Koen Cosaert ons toe. Wil de beiaardier relevant blijven, dan moet hij zichzelf heruitvinden. 

Typisch voor de Lage Landen

Wat de Koningin Elisabethwedstrijd is voor piano of viool, is de Koningin Fabiolawedstrijd voor de beiaard. Hier echter geen galajurken en vips op pluche zeteltjes. Geen rechtstreekse uitzending op Klara, geen tv-camera’s. Er is zelfs geen kamertje voorzien voor de finalisten om zich even af te zonderen. 

Klapstoeltjes zijn er wel, voor het tweehonderdtal aanwezigen in hun zomerse plunje, voor de beiaardiers die hun beurt afwachten en voor de Japanse ambassadeur. Die laatste is de enige hoogwaardigheidsbekleder die ingegaan is op de uitnodiging van de organisatoren. Koningin Mathilde was verhinderd – de beschermvrouwe van de wereldvermaarde Mechelse beiaardschool kwam nog geen enkele keer. Fabiola reikte in het verleden wel tweemaal zelf de prijzen uit. 

Het publiek is verrassend internationaal, net zoals het deelnemersveld. Drie Amerikanen, een Belg en een Australiër hebben het tot de finale geschopt. De erelijst is nochtans een voornamelijk Nederlandstalige aangelegenheid. De eerste zes edities van het vijfjaarlijkse concours werden door vier Belgen en twee Nederlanders gewonnen. Enkel in 2014 stond een Amerikaan op het hoogste schavot.

De beiaard is dan ook een typisch fenomeen uit de Lage Landen. Hier wordt het instrument al sinds de 16de eeuw bespeeld, de rest van de wereld ontdekte de beiaard pas na de Eerste Wereldoorlog.

Sokken testen

Op hun kousenvoeten nemen de kandidaten om de beurt plaats aan de kamerbeiaard. Pan draagt intussen wandelschoenen. Haar mannelijke collega’s verkiezen een directer contact met de houten pedalen. 

“Drie paar sokken hebben we deze week getest”, zegt Veva Gerard, terwijl de tienkoppige internationale jury beraadslaagt. De Belgische kandidaat Jasper Depraetere stoot zijn moeder aan: “Dat moet toch niet in de krant?” Gerard is het er niet mee eens. “Het is toch zo? De sokken mochten niet te dik zijn, niet te glad, niet te zweterig. Dat speelt allemaal een rol.” 

Het testen heeft geloond. Depraetere wordt tweede en wint de publieksprijs. Maar dat is niet het einde, wat hem betreft. “Hoe lastig het ook is, ik zou doodgraag van beiaardier mijn beroep maken. In Antwerpen, als het even kan, qua locatie het allermooiste. Maar Mechelen of Lier mag ook”, lacht hij. 

Peter Bray, de 19-jarige Australiër die vijfde eindigt, heeft minder grote ambities. Down Under de kost verdienen als beiaardier is uitgesloten. “Ik wil gewoon mijn hobby blijven beoefenen, zo goed mogelijk.” 

Waarom een Australiër daarvoor in godsnaam een beiaard uitkiest? Dat weet zijn apetrotse moeder Melissa Bray heel goed. “Peter wou gewoon gehoord worden. En daarvoor is niets beter dan een beiaard.”

Beeld Tim Dirven
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234