Maandag 18/10/2021

ReizenAmerika

Amerika in veertig uur: reisjournalist Rudi Rotthier over de trip van zijn leven

De Empire Builder rijdt elke dag van Portland of Seattle naar Chicago. Hier: Glacier National Park. Beeld RV
De Empire Builder rijdt elke dag van Portland of Seattle naar Chicago. Hier: Glacier National Park.Beeld RV

Zijn beste reis ooit? Voor reisjournalist Rudi Rotthier, die sinds jaar en dag de wereld afschuimt, draait het allemaal om de ontmoetingen. Waar hij heen gaat, doet er minder toe. ‘De reiziger is niets indien niet optimistisch.’

In het station van Portland vraagt Valerie of ik op haar bagage kan letten terwijl ze de toiletten zoekt. Even later probeert ze haar rugzak op te tillen. Ze is iets groter en taaier maar dunner dan de last die ze zal dragen. “Geen probleem”, lacht ze. Ze lacht of glimlacht, de nuance gaat achter het mondmasker verloren. “Mijn bagage wordt vanaf dit ogenblik alleen maar lichter. Dit wordt de reis van mijn leven.”

Dat weet ze nu al?

“Er is geen concurrentie. Dit wordt de eerste serieuze reis van mijn leven.”

Ze is vers gepensioneerd, hoog in de zestig, schat ik. Ze heeft de voorbije 20 jaar nachten gedraaid en de kwaliteitscontrole verzekerd van auto-onderdelen. Zo kon ze hoger onderwijs voor haar kinderen betalen, en een pensioen opbouwen. Haar echtgenoot is langer dan 20 jaar geleden van het toneel verdwenen. “Letterlijk”, zegt ze, de ene dag kwaad weggelopen en daarna lange tijd helemaal spoorloos gebleven. Tot hij enkele jaren later een teken van leven gaf. Hij werd de stem achter een telefoonnummer, waarmee hij sporadisch de kinderen belde.

Nu is ze eindelijk vrij van werkverplichting, in goede gezondheid, en klaar om te doen wat ze als 18-jarige had moeten doen: rondreizen met de trein. Ze laat de dingen niet op hun beloop. Haar reservaties liggen voor 2 maanden vast. Ze zal, weet ze nu al, van haar 60 reisdagen 17 nachten in de trein doorbrengen. Ze begint met 4 treinnachten, van Portland tot in Atlanta, met overstappen in Chicago en Washington DC. Lig- of slaapplaatsen zijn aan haar niet besteed. Die zouden haar hele reisbudget opvreten, en “ik ben petite genoeg om comfortabel in een zetel te slapen. Of wakker te blijven, want ik slaap slecht.”

We stappen richting de trein die onder de protserige naam Empire Builder dagelijks van Portland of Seattle naar Chicago rijdt. De conducteur scheidt ons van wagon, afhankelijk van de bestemming. Valerie verdwijnt in een wagon met Chicago-reizigers. Ik beland in de niet-Chicago-wagon, die schaars bevolkt is. De meeste van de passagiers hokken gauw samen in de panoramische wagen, met breder uitzicht en alcohol uit de snackbar binnen handbereik, waardoor de niet-Chicago-wagon zo goed als leegloopt.

Moeraslandschap

De reiziger is niets indien niet optimistisch. Waarom zou deze reis niet de beste uit mijn leven worden? Het wordt in elk geval de reis van iemands leven. De reiziger is niets indien niet sceptisch. De kans is klein dat het mijn beste reis ooit wordt.

De Empire Builder rijdt sinds juni 1929. De naam is een eerbetoon aan James Hill, de man die privéfinanciering vond voor een transcontinentale lijn, dwars door de wildernis van de Rocky Mountains, langs paden die eerder dienden voor oorspronkelijke bewoners en later voor voyageurs of ontdekkingsreizigers. De trein brengt mij naar La Crosse in de staat Wisconsin, op 40 uur rijden van Portland. Een goede reis heeft er alle baat bij lang te duren. En een goede reis heeft nood aan impertinentie. Waarom La Crosse? Als ik heel erg mijn best doe, zijn er drie redenen. De stad is genoemd naar het spel dat de plaatselijke bevolking speelde op het moment dat de eerste jezuïeten opdaagden. De stad ligt ongeveer waar de gletsjers tijdens de ijstijd eindigden, wat een speciaal moeraslandschap langs de Mississippi oplevert. En La Crosse werd herhaaldelijk gelauwerd omdat de stad het beste leidingwater van Wisconsin heeft. Drie redenen die er geen zijn. Ik had evenveel redenen kunnen vinden voor elke andere bestemming langs de spoorlijn. Een bestemming is al een beetje een inperking van de mogelijkheden. De bestemming is een van de onbelangrijkste onderdelen van de reis.

null Beeld Rudi Rotthier
Beeld Rudi Rotthier

Ik ben gefascineerd door de aanmaningen via de intercom om het mondmasker op te houden. Wie niet ‘actief eet of drinkt’, en geen mondmasker draagt over mond en neus, wordt zonder pardon uit de trein verwijderd. Dat wordt om het uur of zo herhaald. Dat actief eten en drinken intrigeert me. Hoe actief moet je zijn? Mag je even aarzelen over je beet? Is het toegestaan ter verkoeling in je koffie te blazen? Zijn er mensen die nooit in staat zijn tot actief eten of drinken? Levenslange sneukelaars en nippers? Zullen zij van dorst omkomen als ze, zoals Valerie, de komende vier nachten in treinen doorbrengen?

We rijden door spectaculair land, met rechts de stormende Columbia-rivier en links verbrokkelde, naar bevochtiging snakkende, in de zon gebakken bergen. De verbrokkeling is verbazend algemeen. Het internet is uitgevallen zodat ik niet kan uitzoeken uit welke steensoort de puinbergen bestaan.

De Empire Builder bolt langs de Columbia-rivier. Beeld Alamy Stock Photo
De Empire Builder bolt langs de Columbia-rivier.Beeld Alamy Stock Photo

Dat is een essentieel onderdeel van de goede reis: nieuwsgierigheid, verbazing, niet aflatend maar doorgaans niet leidend tot inzicht. Weetjes of voorbarige conclusies die even snel opkomen als ze weer in de ether van vergetelheid verdwijnen. Een ontspannen hak op de tak. Niet per se leerrijk maar eindeloos aangenaam.

Irritatie is essentieel

Een ander element is in mijn ervaring onontbeerlijk voor een goede reis: irritatie.

Terwijl ik over landschappen en geschiedenissen dub, ontwikkelt zich een stoorzender. Een schuin achter me rustende passagier heeft zijn oortje niet goed met zijn iPad verbonden. Ik kan zijn podcast denkelijk beter beluisteren dan hijzelf. Ik wil hem op het euvel wijzen maar hij lijkt ongelikt, onvriendelijk, ongewassen en in een diepe slaap verzonken. Ik besluit maar even de podcast te gedogen. Dat levert op. Hij beluistert onwaarschijnlijke peptalk over hoe je je leven kunt verbeteren. Zelfhulp, zelfvertrouwen, tot en met voor wie kampt met minderwaardigheidsgevoelens rond penislengte. De podcastluisteraar slaapt erdoorheen met een gelaatsuitdrukking van weerbarstigheid en weerzin. Eens hij ontwaakt, wordt hij zich bewust van de lawaaihinder. Boris verontschuldigt zich uitgebreid.

Hij is maandenlang dakloos geweest aan het station van Portland. Te veel drank, te veel drugs, en op zijn veertigste vindt hij het tijd om het roer om te gooien.

Portland is al enkele jaren een pleisterplek voor daklozen, maar het probleem werd erger tijdens de pandemie. Om gezondheidsredenen werden de daklozen niet langer verdreven naar toegewezen zones. Daklozen sloegen alom hun tenten op – in het stadscentrum, langs wandelpaden, in parken – vaak meerdere tenten per dakloze, met potten en pannen, opklapzeteltjes en gasfornuizen. Wat me, ietwat respectloos, deed concluderen dat dakloosheid er niet eens zo ellendig is. Voor velen is het gewoon een logische stap, eens ze de huizenhoge huren in de stad niet langer kunnen betalen.

Snapshot vanuit de trein. Beeld rv
Snapshot vanuit de trein.Beeld rv

Boris was geen van de meer comfortabele daklozen. Hij was door zijn vriendin de deur gewezen. “Ik was een onmens,” zegt hij, “ze had volkomen gelijk. Een wonder dat het zolang geduurd heeft.” Maar het leven op straat maakte van hem geen beter mens. Hij dronk, rookte en slikte meer dan ooit tevoren.

Op een dag zag hij hoe een bezoeker, een toerist, die langs de tenten aan het station slalomde, hoofdschuddend halthield. “En toch is dit het beste land van de wereld”, zei die toerist, als om zichzelf moed in te spreken.

“Ik dacht eerst: wat een idioot”, zegt Boris, “hoe idioot moet je zijn om bij dakloosheid een erebetoog aan het land af te steken?” Maar kort daarna veranderde hij van mening. “Ik vond: hij heeft een punt. Hoor ik niet meer uit mijn leven te halen in een land dat toch mogelijkheden biedt voor iemand die gezond is van lijf en leden? Ik dacht tegelijk: wat ik ook zoek om mijn leven te veranderen, ik zal het niet vinden tussen de daklozen.”

Snapshot vanuit de trein. Beeld RV
Snapshot vanuit de trein.Beeld RV

Op dat moment stond hij “voor het eerst” open voor hulp. Hij schreef zich in voor afkicksessies. Een hulporganisatie vond werk. Hij zal enkele maanden als ongeschoolde kracht op een boerderij werken, ver weg van de verleidingen van de stad. Hij krijgt daarvoor niet veel meer dan kost en inwoning, plus een treinticket en een podcast. “Ik beschouw het als mijn laatste kans. Vandaar dat ik zelfs naar die podcast luister. Baat het niet, dan schaadt het ook niet.” Hij probeert zijn lange haar via zijn mondmasker achter de oren te houden. “De opname heeft in elk geval dit effect: ik val erbij in slaap.”

De nacht valt en we rijden het hooggebergte in.

Tegen de ochtend rijden we stapvoets langs twee vrouwen, die hun longen uitschreeuwen. Ik hoor ze zelfs door de gesloten ramen heen. Woordloze kreten in de mist, ter opluchting of omdat het plezant is uit volle borst te roepen.

Vijf jobs

De conducteur, Barry, die de hele rit van Portland tot Chicago van dienst is, maakt de reizigers duidelijk dat het treinrestaurant sinds de pandemie alleen toegankelijk is voor wie in de slaapwagens reist. De snackbar is wel bereikbaar voor de andere reizigers maar die functioneert vooral als koffie- en bierbar. De eetopties zijn van de slechtere microgolfvariant. “Ik zou me er niet aan wagen.” Het beste wat je kan doen, suggereert hij, is telefoneren naar restaurants aan een volgend station en daar je bestelling oppikken. Ik doe zoals hij suggereert, in een restaurant dat hij suggereert.

Barry is een redelijk tevreden man. “Amtrak, de treinmaatschappij, is mijn bestbetaalde baan. Ik heb in totaal vijf jobs ernaast. Het leven is mooi, maar net iets mooier met een gevulde bankrekening.” Niet dat hij naar een fooi hengelt. “Blije reizigers maken mijn reis zoveel gemakkelijker.” Hij is niet altijd welgezind. Hij heeft een hotelreservatie gemaakt in het verkeerde Charleston, en hij wil het luxeweekend met zijn vriendin switchen naar het Charleston in de staat South Carolina. De maatschappij, die hotels heeft in beide Charlestons, wil hem niet helpen. Hij zal zijn voorschot verliezen voor de foute reservatie.

De trein komt tot stilstand om een vrachttrein te laten passeren. Tegen de tijd dat we het restaurant bereiken, is mijn bestelling koud.

Zonsondergang vanuit de Empire Builder. Beeld RV
Zonsondergang vanuit de Empire Builder.Beeld RV

De vertragingen stapelen zich op. Valerie, die elke halte aangrijpt om enkele van haar dagelijkse 10.000 stappen te zetten, vreest voor haar aansluiting in Chicago. En als ze daar een dag moet wachten op de volgende trein, stuikt haar net van reservaties ineen. Conducteur Barry stelt haar gerust. “We halen het.” Maar ze blijft op haar ongemak, zoekend naar iemand die wil bevestigen wat Barry voorspelt. “Ik had verwacht dat ik meer zen zou zijn. Ik ben beroepsmatig bezig geweest met alles wat misliep in bandwerk. Ik ben blijkbaar nog altijd geneigd het slechtste te verwachten.”

Stevige drinkers

In Fargo, in het holst van mijn tweede nacht, stapt Julia in de niet-Chicagowagon. Na maanden van droogte en recordhitte is het zowaar aan het regenen. Julia is biologe, en heeft haar woning opgegeven om op avontuur te trekken in een mobilhome. Ze deed onderzoek in een natuurpark. Ze werkte in een skiresort. Tegenwoordig verdient ze centen in een boomkwekerij in een van de Dakota’s. Dat klinkt beter dan het is, zegt ze. “Ik houd het vol omdat ik geld wil verdienen voor een reis naar Midden-Amerika.” Ze wil Spaans leren, ze wil een hoger diploma biologie behalen met specialisatie in klimaatverandering. Maar in afwachting gaat ze voor het eerst sinds de pandemie haar ouders in Wisconsin opzoeken. Ze wonen aan de Wisconsin Dells, een paar haltes voorbij La Crosse. “We zijn een familie van stevige drinkers. De laatste keer dat ik op bezoek ging, kwam ik uit het skiresort. De hoogte van het skioord had blijkbaar mijn vermogen om bier te drinken in het lage Wisconsin verbeterd. Voor het eerst in mijn leven heb ik mijn familie onder tafel gedronken in plaats van zelf onder tafel gedronken te worden. Je kunt dus als bierdrinker op hoogtestage gaan. Tot zover mijn levenswijsheid.”

Het regent intussen alsof er nooit een droogte geweest is.

Met ongeveer drie uur vertraging sjokt de trein over de Mississippirivier en bereiken we La Crosse.

Was dit de beste reis uit mijn leven? De kans is klein. Maar het geheugen vertekent. Ik heb goede herinneringen aan belabberde reizen door oorlogsgebied, terwijl ik me niet langer veel kan herinneren van reizen tijdens dewelke ik helemaal in mijn hum was.

Dit was een eerbare mozaïek van indrukken en ontmoetingen die door de spoorlijn netjes bijeengehouden werden.

Valerie, checkte ik later, kon haar aansluiting halen. De reis van háár leven is nog altijd aan de gang.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234