Vrijdag 30/07/2021

'Amerika heeft mij gehard'

Jacqueline Goossens schreef boek over tweede thuis New York

'De Morgen'-columniste Jacqueline Goossens woont 28 jaar in New York. Zopas bracht ze, samen met fotograaf Bart Michiels, 'Dit is niet New York' uit, een boek dat het onbekende, ongewone New York verkent. The Big Apple is inmiddels de biotoop van Jacqueline Goossens geworden. 'Ik kan me soms ongemakkelijk voelen in een volledig blank gezelschap. En er zijn plekken in Vlaanderen die nog zo homogeen zijn. Dat vraagt een hele aanpassing als ik hier terugkom, ja.' door Eric Rinckhout

In 1980 trok Jacqueline Goossens, dochter van een vrachtwagenchauffeur uit Maldegem, samen met journalist Tom Ronse naar de Verenigde Staten. Ze wilden er enkele weken naartoe om voor De Morgen verslag uit te brengen over de presidentsverkiezingen die Ronald Reagan aan de macht zouden brengen. Die enkele weken zijn 28 jaar geworden. Tom en Jacqueline wonen al geruime tijd op Staten Island, één van de vijf stadsdelen van New York City.

"Of New York de beste stad ter wereld is, weet ik niet. Maar ik hoor zoveel extreem positieve reacties van bezoekers dat ik denk dat die stad wel iets heeft."

Wat is voor jou de aantrekkingskracht van New York?

"Het internationale karakter is heel belangrijk voor mij. Daarom voel ik me hier ook zo'n beetje thuis, in dit buurtje van Antwerpen waar ik nu logeer (vlak bij het Centraal Station, te midden van Indiase en Joodse diamanthandelaars, ER). Ik wil buitenkomen in mijn eigen straat en alle talen horen.

"Ook de persoonlijke vrijheid die ik in New York heb, is belangrijk. En ik hou van het gevoel dat iedereen in die stad tot een minderheid behoort. Ik kan mij ongemakkelijk voelen als ik bijvoorbeeld in een volledig blank gezelschap ben. Er zijn stukken van Vlaanderen die nog zeer homogeen zijn, dat is voor mij een aanpassing.

"New York is ook de stad van anything goes. Wat je aantrekt, je manier van spreken... Het doet er niet toe. Ik zie dat ook aan kinderen: die reageren niet op accenten. Ze zijn het zo gewoon: leraars, buren en schoolkameraadjes die allemaal hun eigen accent hebben."

New York is intussen ook een Spaanstalige stad geworden.

"Ja, ze is helemaal tweetalig Engels-Spaans. Ik woon op Staten Island en daar hoor je meer Spaans dan Engels. Staten Island heeft ook de grootste Liberiaanse gemeenschap van New York, en een van de grootste Albanese en Sri Lankaanse gemeenschappen. Tot voor kort was het half Italiaans, maar dat is snel aan het veranderen. Er wordt veel gebouwd. Van de vijf stadsdelen groeit Staten Island het snelst omdat er nog het meeste plaats is.

"Wij hebben zeventien jaar in Clinton Street gewoond. 'De beste straat ter wereld', volgens een van mijn buren. Zeventien jaar was meer dan genoeg..."

Maar je bent toch om de hoek gaan wonen?

"Drie minuten stappen. Maar de sfeer is helemaal anders. Waar we nu wonen, staat iedereen 's ochtends op om naar school te gaan of te gaan werken. Men heeft iets om handen. Dat was op mijn vorige adres niet het geval. Wij wonen nu tussen de Mexicanen, ook al een snel groeiende gemeenschap. Of ze illegaal zijn of niet, ze komen maar voor één ding: werken. En geld verdienen. Staten Island heeft nog veel gazon. En dat moet onderhouden worden."

Er is toch een muur gebouwd tussen Mexico en de VS?

"Illegaal of niet, who cares. Ik hoorde van een Belgische vriendin dat ze door buren werd aangegeven omdat er illegalen waren komen werken, Polen of zo. Het idee alleen al! Bij ons kan men zich dat niet inbeelden. Toen wij ons huis hebben opgeknapt, heeft de hele United Nations aan ons huis gewerkt. (lacht) Tom en ik hebben wel geïnformeerd of de arbeiders goed betaald en behandeld werden. Sommige arbeiders spraken geen Engels, anderen konden niet lezen of schrijven. Niet omdat ze dom zijn, maar omdat ze uit Mexicaanse dorpen komen waar gewoon geen school is.

"De tolerantie in New York is zo groot omdat 47 procent van de inwoners in het buitenland is geboren. De andere helft kent voor een groot deel de migrantenverhalen van ouders of grootouders. Er zijn mensen die er al vier, vijf, zes generaties wonen, maar dat is een minderheid.

"De jaren negentig hebben qua immigratie de topjaren geëvenaard van begin twintigste eeuw. De bevolking is de laatste tien jaar met één miljoen gegroeid. Dat voel je: leegstaande buurten worden opgeknapt, zijn weer bevolkt en léven."

De stad is er de laatste tien jaar enorm op vooruitgegaan.

"1990 was een dieptepunt: hoge misdaad, hoge werkloosheid. De FBI beweert dat New York nu de veiligste grootstad van de VS is. Elk type misdaad daalt.

"Op toeristische plattegrondjes van de jaren tachtig en negentig stopte New York boven Central Park, ergens rond de 95ste straat. Alsof daarboven de wilde beesten woonden. (lacht) Nu toont een gids de héle stad, tot de bovenste punt van Manhattan. Ik herinner me dat New York in 1980 op mij een zeer chaotische indruk maakte. Vuil, overal graffiti. Er waren toen 26.000 politieagenten, nu 37.000. Er was veel werkloosheid, in buurten van de South-Bronx, Harlem en Brooklyn woonde niemand meer. Hele straten waren uitgebrand."

Je schrijft in je boek dat huizen in brand werden gestoken voor de verzekering.

"Het was een probleem van alle steden. In New York had de haven zich verplaatst en waren fabrieken weggetrokken. Sinds de Tweede Wereldoorlog waren één miljoen fabrieksjobs verdwenen. De finale klap waren dan de rassenrellen van de jaren zestig: veel blanke mensen werden bang en trokken weg, en er waren makelaars die systematisch blanken hebben proberen te overtuigen om te verhuizen. The quick turnover betekent dat in één, twee jaar een blanke straat veranderd was in een zwarte. Makelaars maakten daar woekerwinsten mee: ze lieten zwarten veel meer betalen, waardoor er dan weer meer mensen in eenzelfde huis gingen wonen om het betaalbaar te houden. Vervolgens kwam er nog eens een migratie op gang uit de Caraïben en Puerto Rico."

Hoe is New York in de jaren negentig uit die diepe put geklommen?

"Pas op. Eerst was er nog de crackepidemie, een nieuwe drug die voor een verschrikkelijke ontwrichting heeft gezorgd, samen met de aidsepidemie. En er was al een heroïneprobleem, men schatte dat er 100.000 junkies waren.

"Buurten zoals de South-Bronx waren eind jaren zestig opgegeven door de overheid. Minder politie, weinig huisvuilophaling, straten die niet werden hersteld. Forget it. In 1990 zei 65 procent van de New Yorkers dat ze binnen de drie jaar uit de stad weg wilden. (lacht) Dat zou nu ondenkbaar zijn.

"Enfin, de economie trok weer aan, de werkloosheid verminderde, en daar profiteerde New York mee van. Er werden gevangenissen gebouwd, straffen werden strenger. Er zitten nu meer dan twee miljoen Amerikanen in de gevangenis."

Wat was de rol van burgemeester Giuliani?

"Hij heeft geluk gehad. De omstandigheden waren goed Er werd massaal geld gepompt in New York. Onder Dinkins, onze eerste zwarte burgemeester, waren er al dingen in gang gezet. Maar die man was een zachtaardige aristocraat. Giuliani was hard, hij was ook een strenge openbare aanklager geweest.

"De criminaliteit daalt dus, maar als je de krant openslaat, is er altijd wel iets. Vorig jaar waren er 535 moorden, in 1990 nog ongeveer 2.260, terwijl er een miljoen mensen meer in de stad wonen (de totale bevolking is 8,4 miljoen; ER). Het verschil is groot, maar het betekent nog altijd dat er 1 à 2 moorden per dag gepleegd worden. Elk jaar komen er in Amerika één miljoen schietwapens bij. New York heeft de strengste wapenwet van het land maar tegelijk een groot probleem met wapensmokkel.

"Er worden ook minder politieagenten gedood. In de jaren zeventig en tachtig waren het er soms twaalf à zestien per jaar, nu zijn er jaren dat er niet één agent neergeschoten wordt."

Welke indruk maakt de racistische schietpartij van Hans Van Themsche op iemand die Amerikaanse toestanden gewoon is, met massamoorden op universiteitscampussen?

"(lange stilte) Ik vond dat verschrikkelijk. Maar natuurlijk, als je in een land als Amerika woont, ben je minder snel geschokt. Ik kan daar niets aan doen.

"Ik heb ook pas in Amerika mijn eerste junkies gezien. Dat was op kerstavond 1980. Een mooi zwart meisje dat altijd maar door haar knieën zakte. Tom en ik wilden een ambulance bellen en hebben haar naar een restaurantje gedragen. Alle mensen keken ons hoofdschuddend aan. Don't bother, zeiden ze."

Dejaren in Amerika hebben je gehard.

"Ja, ik ben harder geworden. Je wordt veel meer gewoon, je bent minder snel gechoqueerd. Je ontwikkelt ook een vermogen om te oordelen over burenruzies: hoe ver laat ik het gaan voordat ik de politie bel? In het begin was dat totalpanic. Het eerste geweerschot dat ik hoorde... Ik dacht dat het een voetzoeker was. Ik keek uit het raamen zag iemand voorbijlopen met een afgezaagd geweer in zijn hand. Nu weet ik perfect wat een geweerschot is. Weet je dat men de schoten uit de getto's van Washington tot in het Witte Huis kan horen? De getto's zijn op loopafstand van Bush."

New York kreeg met 9/11 een serieuze klap. Maar is die weer te boven gekomen.

"Verbazend snel. Er is een reden waarom grootsteden grootsteden zijn. Hun geografische ligging, onder meer. Tokio is heropgebouwd, Berlijn ook. Als je puur naar de kaart van New York kijkt, was 9/11 klein, zelfs minimaal, in vergelijking met de ongelooflijke verwaarlozing en vernieting die gebeurd zijn in Harlem en de Bronx."

Maar de impact was enorm.

"Ja, de impact blijft duren. Wat nu dagelijks in de wereld gebeurt, is nog altijd bepaald door 9/11. Irak, Afghanistan, Iran, Pakistan. De aanslagen in Madrid en Londen, de Koerden. Gisteren vroeg iemand me of het met Al Gore als president anders zou zijn gelopen... Dat zullen we nooit weten. Misschien zou de aanslag op de WTC-torens evengoed gebeurd zijn."

Maar was de reactie van de VS niet typisch Bush? Zou het onder Clinton niet anders zijn geweest?

"Ik vind dat soort speculaties zeer gevaarlijk."

New York reageerde wel anders dan de rest van de VS.

"Op de muren van New York werden slogans geschilderd als Yankees go home. De New Yorkers hadden genoeg van het leger en van de National Guard. New York was een bezette stad. Ze was na drie dagen afgezet tot aan de 14de straat, dat is verdorie een groot stuk."

Waren de New Yorkers minder wraakzuchtig?

"De stad kan zich zo'n houding niet permitteren. Om het even waar ter wereld er een conflict is of was, uit die regio zijn altijd New Yorkers afkomstig. Als Joden en Palestijnen vechten, is er op dat moment in de stad wel een Jood die iets van een Palestijn koopt, of omgekeerd. The dollar is the great unifyer. De 2.700 mensen die in 9/11 omkwamen, hadden alle nationaliteiten: hindoes, moslims, Joden. Er zijn meer dan twaalfduizend taxi's in New York. Als je beslist om niet bij een moslimtaxichauffeur in te stappen, kun je beter te voet gaan."

Zou je elders in de VS kunnen wonen?

"Ik denk dat New York de meest geschikte stad is. Ze is de meest internationale stad. Of ze de minst Amerikaanse stad in de VS is? Ik heb eens een New Yorkse plastisch chirurg geïnterviewd. Die zei dat de vrouwen in New York de kleinste maatjes van borstimplantaten willen, onder invloed van Europa. Maat 38. In Californië willen ze wat meer. En in het Zuiden van de VS, in Texas en zo, willen ze big boobs. Dat komt zowat overeen met culturele invloeden, zeker?(lacht)"

Maak je je soms zorgen?

"Betaalbare gezondheidszorg is een probleem. Ik probeer goed voor mezelf te zorgen, maar ik fiets graag. Je hebt niet alles in de hand. Ik heb mijn ziekteverzekering nu opgezegd: wij betaalden, als freelancers, elk meer dan 670 dollar per maand..."

Amerika is in vele opzichten een aartsconservatief land.

"Je kunt dat als buitenstaander ook over een stad als Antwerpen zeggen. Maar als je hier woont of logeert, merk je het grote verschil tussen de politiek en de dagelijkse realiteit. De politiek doet de passies wel hoog oplaaien: mijn New Yorkse vrienden zijn nog nooit zo kwaad geweest als onder Bush. I'm ashamed to be an American. Maar zal er onder Hillary Clinton meteen zo veel veranderen? Ik betwijfel het.

"Amerika is meer dan het gemakkelijke cliché van de domme, rechts-christelijke dikzak.Dat zijn we nu wel beu aan het worden. Amerika heeft cultureel veel te bieden. En hoeveel Belgische en Europese onderzoekers komen niet naar de VS om zich te specialiseren? Maar de clichés zijn onuitroeibaar, zeker in een tijdperk waarin informatie altijd maar korter en sneller wordt."

Bestaan er clichés over België?

"Ik ben er zelden mee geconfronteerd geweest. Ja, de chocolade, het bier, de wafels. En een paar keer heb ik meegemaakt dat iemand zijn ogen begonnen te glinsteren: 'Belgium? The best weapons in the world. FN!""

Jacqueline Goossens & Bart Michiels, Dit is niet New York. De iconen voorbij (Van Halewyck, Leuven, 280 p., 35 euro.) Het boek wordt vanavond gepresenteerd in het Museum Dr. Guislain in Gent.

Als je puur naar de kaart van New York kijkt, was 9/11 klein, zelfs minimaal, in vergelijking met de ongelooflijke verwaarlozing en vernieting die gebeurd zijn in Harlem en de Bronx

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234