Maandag 25/01/2021

AMERICA is BACK

Barack Obama wacht een van de belangrijkste toespraken uit zijn ambtstermijn. Na zes jaar aan de macht moet de president op 20 januari zijn jaarlijkse State of the Union voor het eerst brengen voor een Congres met Republikeinse meerderheid. Om voorafgaand de pols te voelen van zijn land trok Obama de voorbije twee weken 'on the road'.

Woensdag 7 januari. In de west wing van het Witte Huis begint de dag niet zoals gepland. Uit Parijs is voor dag en dauw het vreselijke nieuws binnengelopen dat twee terroristen een bloedbad hebben aangericht op de redactie van Charlie Hebdo. President Barack Obama is zichtbaar geschokt. Hij houdt spoedberaad met buitenlandminister John Kerry en vicepresident Joe Biden. "Deze aanslag op journalisten, een aanslag op onze vrije pers, onderlijnt de mate waarin deze terroristen vrijheid - van meningsuiting en persvrijheid - vrezen," laat hij optekenen, "maar er is één ding waar ik zeker van ben, namelijk dat de waarden die we delen met het Franse volk, een universeel geloof in de vrijheid van meningsuiting, niet het zwijgen kunnen worden opgelegd door het zinloze geweld van enkelen. Wat de prachtige stad Parijs vertegenwoordigt - de cultuur en de beschaving die in het hart van onze verbeelding verankerd ligt - zal blijven. De daders zullen uiteindelijk worden vergeten."

12u22. The President of the United States ('POTUS' genoemd door de meereizende pers) vertrekt naar de luchtmachtbasis Andrews, waar hij aan boord gaat van Air Force One. Bestemming: Michigan. Tijdens de vlucht belt hij met de Franse president Hollande. Zijn adviseurs luisteren mee. Nu al wordt duidelijk dat de ontwerpversie voor de State of the Union, de jaarlijkse toespraak die de president op dinsdagavond 20 januari zal houden voor het voltallige Congres, moet worden aangepast. De internationale inspanningen om sectaire radicalisering en terrorisme tegen te gaan, stijgen door de aanslagen - nog maar eens - met stip in het hoofdstuk buitenlands beleid.

Het is de zevende opeenvolgende keer dat Obama het Huis van Afgevaardigden en de Senaat zal toespreken, maar het is de eerste keer dat in beide wetgevende kamers de Republikeinen de meerderheid hebben. Daarom heeft het Witte Huis zijn voorbereidende strategie aangepast. De president zal niet zoals gebruikelijk pas na, maar voor zijn toespraak al een rondreis maken door enkele staten. Het doel is strategisch-politiek: de media-aandacht wegkapen van de nieuwe Republikeinse leiders en bij de bevolking een draagvlak creëren voor het beleid dat hij het komende jaar wil voeren, in zijn eentje of door een compromis met de rivaliserende Grand Old Party. "De president kijkt ernaar uit om samen met het nieuwe Republikeinse Congres manieren te zoeken om de VS vooruitgang te laten boeken, zodat meer families de voordelen van ons economisch herstel voelen", blogt adviseur Dan Pfeiffer. "We moeten tegelijk ook zorgen dat het nieuwe Congres de vooruitgang en bescherming waar Amerikanen de voorbije zes jaar zo hard voor hebben gevochten, niet terugdraaien."

11 miljoen banen

Air Force One landt om 14u55 op Wayne County Airport in Detroit. Twintig minuten later zet Obama's karavaan zich in beweging. De rit gaat naar een Ford-fabriek voor hybride en electrische voertuigen, een bezoek dat mee de basis moet leggen voor de volgende State of the Union. Obama's redding van de Amerikaanse autoindustrie is een succesverhaal dat hij in de verf mag zetten.

Het jaar voor hij aantrad stond Motor City op instorten. Op korte tijd gingen 400.000 banen verloren. De verkoop daalde met liefst 40 procent. Twee van de Big Three automerken - GM en Chrysler - stonden aan de rand van de afgrond. Vandaag zijn ze terug. Sinds 2009 zijn er een half miljoen banen teruggekeerd.

Eens in de fabriek gaat Obama even in een nieuwe Ford Focus zitten, maar zijn aandacht gaat toch vooral naar een rode Mustang. "Dit is een Amerikaanse wagen, deze Mustang. Beautiful", zegt hij, in het gezelschap van Bill Ford, en grapt: "Ik hou van mijn Secret Service. Ik hou van de Beasts waarin ze me stoppen - zo noemen ze de wagens waarin we rijden, en ook zij worden gemaakt in Michigan - maar toen ik de nieuwe Mustangs zag, moest ik bekennen: ze hebben een beetje meer stijl, een beetje meer smaak."

In zijn publieke speech wordt Obama ernstig. "We zijn het jaar begonnen met de wetenschap dat Amerika weer op het voorplan staat. 2014 was het sterkste jaar voor banengroei sinds de jaren negentig. We hebben nu 57 opeenvolgende maanden van jobcreatie in de private sector. We hebben 11 miljoen nieuwe banen gecreëerd. Dat is de langste ononderbroken jobcreatie in de geschiedenis van onze private sector. Sinds 2010 hebben wij, de VS, meer mensen aan het werk gezet dan Europa, Japan, en elke andere vooruitstrevende economie samen. Weet je wat de weg wijst? De Amerikaanse productie-industrie. Hier in Michigan zijn er meer dan 100.000 banen bijgekomen, waardoor jullie werkloosheid is gehalveerd. We maken meer en we verkopen het wereldwijd. We zijn de grootste producent van olie en gas. De prijzen aan de pomp zijn goedkoper, en de zuinige wagens die jullie maken helpen iedereen er verder mee te rijden. De heropstanding van de VS is echt. Laat niemand jullie het tegendeel wijsmaken. Fabrieken zoals deze bouwen meer dan wagens - ze bouwen de middenklasse van dit land, de motor die Amerika's vooruitgang decennialang zal aandrijven. Dat zal ook de focus worden van mijn State of the Union - voortbouwen op de vooruitgang die we al boekten."

De president maakt er een punt van dat de honderden miljoenen dollars uit zijn stimulusplan van vijf jaar geleden sinds vorige maand tot de laatste dollarcent naar de staatskas zijn teruggevloeid. Een interessante les voor Europa, waar de Commissie nu pas met een investeringsplan komt om de heropleving van de bedrijven te steunen. De Amerikaanse overheidssteun redde zowel de fabrieken als het sociaal overleg, zo maakt Obama zich sterk in Detroit.

"In ruil voor de steun vroegen we verantwoordelijkheid. We zeiden de autoindustrie: 'jullie moeten veranderen'. Fabrieken pasten machines aan, herstructureerden terwijl vakbonden en management hun geschillen bijlegden. Iedereen deed zijn duit in het zakje. Iedereen maakte enkele offers. Niet enkel de werknemers. Iedereen. Zo werk je het best, als iedereen in hetzelfde schuitje zit. Als de werkvloer en de boardroom samenwerken. We verwierpen de valse keuze dat ofwel de vakbonden, ofwel de zaakvoerders konden slagen, maar niet beiden. Ford bekommerde zich zowel om zijn werknemers als om zijn aandeelhouders. Het bedrijf profiteerde en Amerika profiteerde. Wij geloven in gedeelde offers, want gedeelde offers leiden tot gedeelde welvaart."

Voor Amerika's handelspartners waren de offers soms wel zuur. In België sloot Ford Genk ten koste van duizenden banen. Protectionisme door insourcing, het terugtrekken van overzeese vestigingen, was voor de Amerikanen de voorbije jaren geen vies woord.

"Ford bracht banen terug uit Mexico, creëerde bijna 24.000 jobs in dit land, waaronder 1.800 in deze fabriek, voor mensen zoals Ramon, die acht jaar vocht in Afghanistan, dakloos werd, maar vandaag Mustangs bouwt zoals zijn grootvader 25 jaar lang deed", zegt Obama. "Hij bouwt de beste wagens in de wereld. High-tech, brandstof-efficiënte, krachtige, mooie auto's met een hartslag worden niet meer in Europa of Azië gebouwd, maar hier in Motor City."

Ook de motoren van Air Force One draaien alweer. Obama vertrekt zo meteen naar Phoenix, Arizona, waar hij de nacht zal doorbrengen.

Cadeautje

Donderdag 8 januari, Phoenix, 9u26. "Obama verlaat zijn hotel. De karavaan begeeft zich naar een onbekende locatie", meldt Witte Huis-correspondente Colleen Nelson ietwat mysterieus. De bestemming blijkt een bescheiden woonbuurt te zijn in het zuiden van de stad, waar de president samen met minister van Huisvesting Julian Castro een woning zal bezoeken. Om een toeloop te vermijden was aan het bezoek geen ruchtbaarheid gegeven. De buurtbewoners reageren verbaasd. Een vrouw zwaait enthousiast naar Obama vanuit haar deuropening. "Ik ben niet gekleed, maar hallo!", lacht ze naar de president.

Obama bezoekt een huis dat voor de kredietcrisis van 2008 losbarstte, deel uitmaakte van een privéproject, Nueva Villas. Door het ontploffen van de vastgoedzeepbel kwamen talrijke woonwijken leeg te staan, waaronder dit nieuwbouwproject. Met steun van geld uit de federale Recovery Act (Herstelwet) kon de lokale Spaanstalige vzw Chicanos Por La Causa de verloederende woningen na enkele jaren opknappen en verkopen. "Een familie van vier die 40.000 tot 60.000 dollar per jaar (tussen de 34.500 en de 51.800 euro) verdient, kan de kans grijpen om hier een prachtig huis te kopen", zegt Obama, wiens ministerie van Huisvesting de leningen verzekert van 193.080 eigenaars in Arizona, waardoor 63 procent van de bevolking er weer een koopwoning heeft. Obama geeft vervolgens een cadeautje weg, vooruitlopend op zijn State of Union: de verzekeringspremies voor de leningen zullen tot 900 dollar per jaar goedkoper worden. "We moeten ons ervan verzekeren dat iedereen toegang krijgt tot dat stukje van de American Dream," zegt hij, "een eigen woning."

'Spirit animal'

Vrijdag 9 januari, Tennessee. 12u40. Vandaag zal de president vergezeld door vicepresident Joe Biden onderwijs- en innovatie-investeringen aankondigen in deze Republikeinse red state. Onderweg naar het Pellissippi Community College in Knoxville staan volgens Witte Huis-correspondent Greg Jaffe opvallend veel fans van Biden langs de kant van de weg, met bordjes met teksten als: 'Joe Biden is my spirit animal'.

In zijn toespraak vandaag kan de president nog maar eens positief economisch nieuws aankondigen. "In december creëerden onze bedrijven 240.000 nieuwe banen. Onze werkloosheid daalde tot 5,6 procent, het laagste percentage in zesenhalf jaar. 2014 was daarmee het sterkste groeijaar sinds de jaren negentig. De werkloosheid daalde vorig jaar sneller dan in eender welk jaar sinds 1984. We deden dit terwijl we onze begrotingstekorten met twee derden verminderden sinds ik president werd, ook al denken velen het tegendeel." De stelling klopt, al zegt Obama er niet bij dat het begrotingstekort in 2009, '10 en '11 voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog even een recorddiepte had bereikt door zijn gedurfd stimulusplan.

Dan vertelt Obama waar de studenten op wachtten. "Hier en nu zal ik jullie een van mijn belangrijkste State of the Union-voorstellen onthullen, en dat is hoe we elke Amerikaan zullen helpen om hogere studies aan te vatten. Ik wil de kost voor community colleges verlagen naar nul dollar. Jullie doen dat al in Tennessee, en noemen het de Tennessee Promise. We gaan dit gratis systeem uitbreiden naar de hele VS, we zullen het America's College Promise noemen."

De tweejarige hogere opleidingen aan community colleges zijn in de VS een begrip. Het zijn openbare hogescholen voor deeltijds werkende jongeren die na het secundair willen doorstuderen, maar niet de middelen of de tijd hebben om universitaire studies aan te vatten. Ook volwassen werknemers of oorlogsveteranen kunnen er nog doorstuderen.

"Ze zijn een essentieel pad naar hoger onderwijs voor mensen die niet meteen vier jaar kunnen studeren zonder te werken", zegt Obama. "Daarom moeten ze gratis worden, omdat in Amerika kwaliteitsonderwijs geen privilege mag zijn dat gereserveerd is voor enkelen. Het is een recht voor iedereen die er voor wil werken." De president waarschuwt wel dat er voorwaarden aan verbonden zullen zijn. "Er zijn geen free rides in Amerika. Je moet het verdienen. Studenten moeten hun deel doen door goede cijfers te halen. De colleges moeten een kwaliteitsniveau halen."

Obama vertelt er wel niet bij met welk geld hij dit zal betalen, nu een Republikeins Congres de financiering moet goedkeuren. Aanwezig Republikeins senator Bob Corker uit Tennessee is alvast kritisch. Hij ziet meer brood in programma's op lokaal en staatsniveau, en raakt hiermee een fundamenteel verschil aan tussen zijn federaal-sceptische Republikeinen en Obama's Democraten. De president maakt zich sterk voldoende steun te zullen vinden in het Congres, ook bij Republikeinen.

Het is 15u25. De Obama-karavaan is verhuisd naar het stadje Clinton, waar een nieuwe innovatie-hub wordt geopend, een publiek-private samenwerking met 122 ondernemingen die high-techbanen creëren. De sfeer is ontspannen. Obama en Biden zien bij het 600 werknemers tellende bedrijf Techmer één van de nieuwste trends in de autoindustrie, een 3D-geprinte wagen. Het is een replica van een Ford/Shelby-Cobra, gemaakt uit carbonvezels die drie keer zo sterk en twee keer zo licht zijn als het lichtste metaal. "Waar kan ik een van deze wagens krijgen?", vraagt Obama meteen. "Mijn verjaardag komt eraan."

Biden staat aan de andere kant van de slanke, blauwe sportwagen met witte racestrepen en een elektrische motor. De auto is zuinig: hij weegt slechts de helft van het oorspronkelijke model uit de jaren zestig. De productietijd, van concept tot prototype, duurde maar zes weken. Het printen van alle onderdelen nam slechts een etmaal in beslag. "Het is mijn Corvette niet, maar het is oké", grapt Biden. Obama valt in. "Biden wil nu zijn pilootbril krijgen en er mee vertrekken." En dan ernstig: "Dit is een domein waarop het Congres en ik zullen samenwerken. We hebben er allemaal belang bij dat er innoverende fabricage in de VS is."

Cyberveiligheid

Dinsdag 13 januari. 14u34. President Obama bezoekt het National Cybersecurity and Communications Integration Center (NCCIC) in Arlington, Virginia. Onder hoge beveiliging bezoekt hij het knooppunt van waaruit de Amerikaanse defensie- en inlichtingengemeenschap de VS verdedigt tegen cyberaanvallen. "In mijn State of the Union zal ik ook praten over cyberveiligheid", vertelt hij. "Met de aanval op Sony, de Twitter-account (van het centraal militair commando, MR) die werd gehackt door aanhangers van islamistische jihadisten is bewezen dat we veel meer moeten doen om de cyberveiligheid van onze publieke en private sector te versterken."

Obama laat er geen twijfel over bestaan dat het NCCIC zich geen zorgen moet maken over extra financiering, want nationale veiligheid is een van de weinige domeinen waar de Republikeinen meestal verder willen gaan dan hij. Tijdens een ochtendlijke ontmoeting met de Republikeinse Congresleiding waarschuwde hij zijn politieke rivalen wel om de financiering van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid niet te blokkeren. Radicale Republikeinen dreigen daarmee, in een poging zijn geplande regularisering van miljoenen illegalen te dwarsbomen.

Donderdag 15 januari, 8u. Het Witte Huis pakt uit met een nieuwe troefkaart, een baandoorbrekend wetsvoorstel waarin het Congres opgeroepen worden om een 'Healthy Families Act' goed te keuren, die Amerikaanse werknemers eindelijk zou toestaan om zeven dagen betaald ziekteverlof per jaar te krijgen. Nu is betaald ziekteverlof in de VS enkel beperkt en lokaal geregeld, vooral in progressieve metropolen zoals San Francisco en New York.

Zelf tekent Obama een presidentieel memorandum dat het ouderschapsverlof voor overheidswerknemers moderniseert. Ouders van een pasgeboren kind of werknemers die mantelzorger zijn voor zieke familieleden zouden recht krijgen op zes weken betaald verlof. Daarmee zouden de VS eindelijk niet langer het enige geïndustrialiseerde land zijn dat kersverse moeders geen betaald kraamverlof geeft, nog een idee dat Obama dinsdag zal ontvouwen.

De State of the Union is zo goed als geschreven. Uit zijn voorafgaande toespraken valt op te maken dat vooruitgangsoptimisme en het geloof in een gerevitaliseerde middenklasse centraal zal staan in de rede die Obama's laatste twee jaar moet inluiden, onder het motto 'America is back'. Amerika staat er weer. Nu moet Obama alleen nog de Republikeinen daarvan overtuigen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234