Vrijdag 03/12/2021

Ambivalente kunstenaarsprofielen

'Hedendaagse beeldhouwers in Nederland en Vlaanderen' van de Stichting Ons Erfdeel

Eric Bracke

Hedendaagse beeldhouwers gebruiken geen beitels meer. De beknopte publicatie die de Stichting Ons Erfdeel onlangs in zes verschillende talen uitbracht bevestigt het. Met Hedendaagse beeldhouwers in Nederland en Vlaanderen krijgt het in 1995 verschenen boek over hedendaagse schilders een waardig vervolg. Net als toen worden ook nu tien Vlaamse en vijftien Nederlandse kunstenaars voorgesteld. En ook nu zorgen de auteurs, Elly Stegeman voor het Nederlandse en Marc Ruyters voor het Vlaamse gedeelte, voor een uitgebreide inleiding. Die algemene aanloop legt een historische bedding voor het werk van de hedendaagse kunstenaars. Hij doet wat kunstmatig aan omdat je namen als Rodin of Duchamp nu eenmaal moeilijk een plaats kunt geven in de eigen kunstgeschiedenis.

Dat de Vlaamse inleiding wat langer uitvalt dan de Nederlandse komt doordat onze katholieke beeldhouwtraditie rijker is dan die van het protestantse Noorden. Toch zijn er ook in Nederland altijd wel beeldhouwers geweest. Kunsthistorica en -critica Stegeman noemt architect-beeldhouwer Hendrick de Keyser (1565-1621) als het bekendste historische voorbeeld. Na De Keysers dood werd, in 1622, zijn beeld van Erasmus opgericht in Rotterdam. Dat standbeeld, voorstellende Erasmus die wandelend in een boek leest, is volgens Stegeman het vroegste publieke bronzen beeld in Europa van een niet-vorstelijk persoon. "Niet alleen zo werd deze vroege 'moderne' mens eer betuigd, ook waar De Keyser van diens standbeeld een bewegingsbeeld maakte. Zo is het op te vatten als een zinnebeeld over het zoeken naar de grote ruimte, als ware het, vanuit laat-twintigste-eeuws perspectief, een vroege Stanley Brouwn."

Op die manier maakt de auteur een enorme creatieve sprong in de tijd. Brouwn (1935) verzamelde onder andere de blaadjes papier met routeschema's die tot stand kwamen telkens als hij in een stad de weg vroeg naar een bepaald punt. Deze veeleer conceptuele kunstenaar heeft de jonge generatie Nederlandse kunstenaars diepgaand beïnvloed.

Tussen De Keyser en de bevrijding valt in het monumentarme Nederland blijkbaar niet veel te melden. Daarna ontstond er "voor het eerst een breedgevoeld verlangen naar beelden: oorlogsmonumenten". Belangrijke naoorlogse beeldhouwers in Nederland waren Wessel Cozijn, Carel Visser en Wim T. Schippers. Het was vooral de laatste die, samen met Stanley Brouwn, de opvatting over beeldhouwkunst openbrak. Met zijn vaak ludieke interventies mikte Wim T. Schippers, die met typetjes als Barend Servet en Sjef van Oekel ook televisie tot zijn werkterrein maakte, op effect. Zijn inventieve geest werkt ongetwijfeld door bij kunstenaars als John Körmeling en Job Koelewijn. De jonge Koelewijn maakte in 1992 naam met zijn afstudeerproject aan de Rietveldacademie: hij liet zijn moeder en tantes in Spakenburgse klederdracht, gewapend met emmers, dweilen, ladders en zeep, het glazen Rietveldpaviljoen schoonmaken. Andere door Stegeman geselecteerde 'beeldhouwers' zoals Niek Kemps en Suchan Kinoshita zijn meer op contemplatie gericht.

Ook film en video heet gemakshalve beeldhouwkunst. Marijke van Warmerdam brak internationaal door met haar film-loops: opnamen die zonder overgang eindeloos worden herhaald en op een ongewone manier worden geprojecteerd. De Nederlandse beeldhouwer in dit boekje die het dichtst bij de traditie blijft, is ongetwijfeld Henk Visch.

Kunstcriticus Marc Ruyters van De Financieel-Economische Tijd - hij wordt liever journalist dan criticus genoemd - merkt in zijn inleiding op dat ons kunsthistorische verleden rijker is dan algemeen wordt aangenomen. Hij heeft zich de moeite getroost de leemten in onze kennis summier op te vullen. Het valt de auteur ook op "dat de grootste Vlaamse beeldhouwers, Claus Sluter, Jan van Boonen of Giambologna, François Duquesnoy en Artus Quellin, hun belangrijkste werk in het buitenland hebben gemaakt, of er net als Georges Minne vooral in het buitenland succes mee hebben geoogst".

Ruyters' selectie zal de Vlaamse lezer uiteraard vertrouwder in de oren klinken dan de vijftien van Stegeman. Als gevestigde museale namen passeren Panamarenko, Lili Dujourie, Guillaume Bijl, Thierry de Cordier, Wim Delvoye en Patrick van Caeckenbergh de revue. Peter Rogiers mag als jongste kunstenaar, van wie het oeuvre nog alle kanten op kan, de rij sluiten. Berlinde de Bruyckere, Philip van Isacker en Carlo Mistiaen, die eveneens worden voorgesteld, zou je als 'subtoppers' kunnen beschouwen. Je kunt je natuurlijk afvragen waarom iemand als Honoré d'O, die de laatste jaren niet weg te denken is uit de internationale actualiteit, ontbreekt. Een mogelijk antwoord staat in het woord vooraf: "De keuze van de besproken kunstenaars blijft gebaseerd op de individuele voorkeur van de twee samenstellers."

In zijn doorwrochte profielen is Ruyters wat minder gezwind dan Stegeman, maar hij graaft dieper. Welke aanpak de voorkeur verdient hangt af van wat dit boekje beoogt. De bedoeling van de redactie lijkt wat ambivalent. De gelijktijdige uitgave van een Franse, Duitse, Engelse en Spaanse en Italiaanse versie wijst erop dat dit als een eerste kennismaking voor een lekenpubliek is bedoeld. Maar heeft dat publiek niet eerder behoefte aan een gesynthetiseerd beeld van de ontwikkeling van de actuele beeldhouwkunst in Vlaanderen en Nederland? Aangezien het begrip beeldhouwkunst is uiteengespat en alle kanten opgaat, is zo'n synthese wel erg ambitieus. Een boekje met profielen lijkt me wel te rechtvaardigen, maar dan zonder - zoals hier gepretendeerd wordt - "een representatief beeld van de eigentijdse Nederlandse en Vlaamse beeldhouwkunst" na te streven. Gewoon een selectie kunstenaars die nog niet zijn doorgebroken en voor wie de samenstellers hun nek durven uitsteken: dat zou leuk zijn.

Elly Stegeman en Marc Ruyters, Hedendaagse beeldhouwers in Nederland en Vlaanderen, Stichting Ons Erfdeel (Murissonstraat 260, 8930 Rekkem, tel. 056/41.12.01), 690 frank.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234