Woensdag 07/12/2022

Ambedkar, India's andere Gandhi

Brussel

Eigen berichtgeving

Catherine Vuylsteke

U hebt er misschien nog nooit van gehoord, maar in India is dokter Ambedkar eigenlijk beroemder dan mahatma Gandhi. Dood zijn ze beiden, maar Ambedkars erfenis lijkt in India beter bestand tegen de tand des tijds dan die van Gandhi: anno 2001 is zijn gedachtegoed de motor van honderden organisaties van kastelozen.

Eigenlijk zijn zowel Gandhi als Ambedkar tragische helden, wier objectieven een halve eeuw na hun dood nog steeds niet zijn gerealiseerd. Ze gaven India's paria's elk een eigen naam, maar slaagden er niet in hun lot fundamenteel te veranderen. Gandhi had het over harijans of kinderen van God en trachtte hen tevergeefs een plaats te geven in een beter hindoeïsme, ontdaan van zijn stringente hiërarchie. Ambedkar koos de term dalits of gebroken mensen, die het hindoeïsme beter konden verlaten en zich van hun onzuiverheid verlossen door een bekering tot het boeddhisme. Een flater, dat laatste, zo oordelen velen nu: er valt aan het stigma der kastenidentiteit immers niet te ontsnappen.

Voorspellingen komen soms uit. Tenminste, zo ging het met de zoon van het kasteloze paar Bhumabai en Ramji Ambadvekar toch. Een oom, die het wereldlijke leven heeft veronachtzaamd, orakelt dat hun op 14 april 1891 geboren zoon Bhim "een wereldwijde faam zal kennen". De familie neemt de voorspelling ernstig: hoewel ze al veel kinderen hebben en hun middelen beperkt zijn, besluiten ze hun jongste spruit het allerbeste onderwijs te geven.

Bhims eerste schoolindrukken zijn nochtans allesbehalve positief. De vijfjarige begrijpt niet waarom hij alleen in een hoek, op een harde mat hoort te zitten en bij de waterbedeling zijn handen als kom moet gebruiken, terwijl de overige kinderen een bekertje krijgen.

Wat kasteloosheid betekent, leert Bhim ook als hij met zijn broer hun in Goregaon werkende vader gaat opzoeken. De stationschef bejegent de twee nette jongens aanvankelijk vriendelijk, maar druipt af als hij hoort dat het kastelozen zijn. De paardenmenner die als taxichauffeur avant-la-lettre fungeert, weigert de Ambadvekars zelfs te vervoeren. Alleen als ze het dubbele aanbieden en zelf de teugels in handen nemen, blijkt te man bereid deze onreinen te transporteren.

Bhims intelligentie blijkt zijn redding. Hij wint het hart van zijn leraar - en neemt ook diens naam Ambedkar over. Deze man overtuigt Bhims vader om naar een eenkamerflat in Bombay te verhuizen, opdat Bhim er aan de prestigieuze Elphinstone High School zou kunnen studeren. Maar ook daar achtervolgt zijn kasteloosheid hem: vraagt een leraar Bhim aan het bord, dan staat de hele klas op stelten. De lunchboxen van de leerlingen bevinden zich immers achter het bord, Bhims aanwezigheid daar zal ze verontreinigen.

Toch wint de jongeman andermaal de sympathie van zijn leraren en zodra afgestudeerd, weet hij in 1913 via de Maharadja van Baroda een beurs te versieren om zijn studies aan de New Yorkse Colombia Universiteit voort te zetten. De onderhand uitgehuwelijkte Bhim verbindt er zich wel toe bij terugkeer tien jaar voor de administratie van de maharadja te werken.

Het leven in New York vindt Bhim formidabel: hier is hij niet langer een kasteloze. Als hij in 1916 afstudeert, vertrekt hij naar de Londense School of Economics, maar zijn studie economie maakt hij op dat moment niet af. Er wacht hem immers een job in Baroda.

Terug in India overvalt Bhims kastenidentiteit hem opnieuw. Hij krijgt wel een hoge functie in de administratie van Baroda, maar zijn collega's gooien de dossiers op zijn bureau om hem vooral niet aan te raken, en bij de waterbedeling wordt hij steevast overgeslagen.

In 1918 wordt Bhim, die zich onderhand Ambedkar noemt, als leraar aangesteld aan het Sudenham College in Bombay. In die periode is hij tevens de medestichter van het blad Leider van de Stommen, in het Marathi. Twee jaar later vertrekt hij naar Londen, om in 1923 met een doctoraat in de economie terug te keren. Tevens heeft Ambedkar een studie recht aangevat aan Gray's Inn.

Van één ding is hij onderhand overtuigd: de dingen kunnen pas veranderen als er voldoende onderwijskansen komen voor de kastelozen. Daarom richt Ambedkar in '24 een organisatie op die scholen en bibliotheken voor kastelozen sticht. "Het is tijd dat we die ideeën over hoog en laag uit onze geest bannen", zegt hij op een conferentie voor kastelozen in 1927. "Vooruit komen kan alleen lukken via zelfhulp en zelfrespect."

Op die dag schrijft Ambedkar geschiedenis, niet op de conferentie, maar bij de Chowdar Watertank, die wettelijk voor iedereen toegankelijk moet zijn, maar waar nog nooit een kasteloze uit heeft gedronken. Ambedkar geeft het voorbeeld, dat prompt door duizenden anderen wordt gevolgd. Korte tijd later volgt een nieuwe actie, rond een beroemde hindoetempel in Nasik, eveneens een verboden plek voor kastelozen.

Het is in die periode dat Ambedkar met Gandhi gaat praten over een gezamenlijke strijd tegen de Britse kolonisator. Dat die moet vertrekken, daarover zijn beide mannen het eens, maar Ambedkar wil een apart kiessysteem voor kastelozen, wat Gandhi onaanvaardbaar vindt. Hij interpreteert dat als een breuk binnen de hindoes, binnen een godsdienst die volgens Gandhi best kan worden verbeterd, zodat er geen sprake meer zou zijn van kasten en hun consequenties. Gandhi houdt vol en gaat zelfs in hongerstaking, Ambedkar zo dwingend tot het Poona Akkoord van '32, waarin van een apart systeem voor kastelozen geen sprake meer is.

Maar beter gaat het niet, waardoor Ambedkar in '35 op een conferentie in Yeola een van zijn beroemdste redes houdt. "We hebben niet de minste rechten", oreert hij. "Ik ben geboren als hindoe, dat kan ik niet helpen, maar ik verzeker u dat ik niet als hindoe zal sterven."

Tijdens WO II wordt Ambedkar minister van Arbeid in het kabinet van de Britse Vice-Roy. Hij zetelt in en zit later de Constituante voor die de grondwet zal schrijven van het onafhankelijke India. Het is 'zijn' grondwet, zeggen zijn volgelingen nu trots, waarin de kasten illegaal worden verklaard.

Maar daarmee verandert de realiteit niet. Dat kan alleen door het hindoeïsme uit te bannen, wat Ambedkar luttele weken voor zijn dood in 1956 ook doet. Hij leidt er niet minder dan een half miljoen kastelozen in een boeddhistisch bekeringsritueel.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234