Vrijdag 13/12/2019

Amateur- en professioneel theater sluiten elkaar weer in de armen

Don Verboven, organisator Theaterfestival:

Hoe staat het met het liefhebberstoneel in Vlaanderen? Het Theaterfestival wil met Fred en De Jossen, twee amateurproducties binnen zijn eigen professionele programma, tonen dat er boeiende verschuivingen aan de gang zijn.

DOOR WOUTER HILLAERT

ANTWERPEN l Steeds duidelijker blijkt de amateursector de echte bewaarplaats voor het repertoire, zowel van klassieke én recente teksten. 'Sommige amateurgezelschappen springen steeds creatiever en bewuster om met dat materiaal.'

Tot in de jaren zeventig, toen de beroepskaart voor acteurs in het leven geroepen werd, was er buiten de grote stadstheaters eigenlijk weinig onderscheid tussen professioneel en amateurtheater. Het hele politieke theater van toen heeft zich ontwikkeld vanuit die natuurlijke uitwisseling tussen liefhebbers en opgeleide acteurs. Broederlijk stonden ze samen op scène, geld was er sowieso niet. Maar vanaf het Theaterdecreet van 1975 nam de professionalisering van het theaterveld stapsgewijs toe, en sindsdien leven we in gescheiden werelden.

Voor Marnix Verduyn, docent op het Rits en al vijf jaar jurylid van het Landjuweel (het Theaterfestival van de amateursector, zeg maar), toont die scheiding zich vooral in de aanpak van stukken. "Sinds de doorbraak van het postmodernisme in de jaren zeventig is het professionele theater zijn repertoire altijd gaan aanpassen en deconstrueren. Theater werd autonoom tegenover de auteur. Het amateurcircuit is zich meer blijven vastklampen aan het originele stuk, dat het zo getrouw mogelijk wil uitdrukken. Theater wordt er meer begrepen als een uitvoerende kunst. Tot vijf jaar geleden zag je op het Landjuweel bijna uitsluitend strikt uitgevoerd repertoire."

Dat er ook een verschil bestaat in het soort stukken die gespeeld worden, is geen nieuws. De speellijsten voor het komende amateurseizoen tonen opnieuw een overwicht aan komedies. Molière, Shakespeare, Feydeau en Fo blijven de populairste klassieken. Wel nieuw is het sociologische onderzoek dat Henk Roose en Daan Vandenhaute van de Universiteit Gent recent aan dat verschil wijdden. Ze vroegen meer dan duizend acteurs, regisseurs, technici en toeschouwers uit beide velden naar hun voorkeur en kennis van vijftien theaterauteurs binnen een reikwijdte van Ruud De Ridder tot Marius von Mayenburg. Op hun resultaatstabellen verenigden respondenten uit het amateurveld zich vooral rond de pool 'entertainment', terwijl professionals uitkomen bij de pool 'ernst' en 'vernieuwing'.

Iemands positie in het theaterveld hangt dus samen met een klaar smaakoordeel. Alleen professionele acteurs blijken volgens het onderzoek opvallend minder uit op ernst en vernieuwing dan hun regisseurs en artistiek leiders. Fred (van Toneelatelier Aalst) en De Jossen (van Tejaterbende Oeps! uit Olen) tonen echter dat in praktijk steeds minder scheidslijnen te trekken vallen tussen het hoger mikkende amateurwerk en professionele producties. Don Verboven, organisator van het Theaterfestival, koos beide voorstellingen uit het Landjuweel van 2007. "Ik was aangenaam verrast door de kwaliteit in die preselectie, en nog meer door het hallucinante spel van sommige acteurs. Er zijn zeker professionele spelers die van hen nog wat kunnen leren. Zeker in Fred."

Wat vooral opvalt, is dat beide stukken relatief recent geschreven zijn voor professionele collectieven: Fred in 1997 door de Nederlandse groep Carver en De Jossen in 2004 door Tom Lanoye voor Olympique Dramatique. In het professionele circuit zijn ze sindsdien nooit meer opgevoerd. Dat is al jaren een algemeen verschijnsel: nieuwe teksten worden meer dan ooit geschreven in functie van hun unieke opvoering en blijven daarna onaangeroerd door collega-gezelschappen. Er wordt in het professionele theater geen Nederlandstalig repertoire meer opgebouwd. Klassiekers zie je nu minder dan tien jaar geleden.

"Je merkt een verschuiving van repertoire naar de amateursector", aldus Verboven. "Voor professionele groepen liggen die recente teksten te dicht bij de originele makers, terwijl amateurs zich veel minder geplaagd voelen door die geladen geschiedenis. Dat zie je bij uitstek in Fred en De Jossen. Zij kunnen zich een veel frissere benadering permitteren. De Jossen kan daarvoor ook een grotere bende acteurs inzetten."

Ook Sara Vertongen, professionele actrice bij onder meer Braakland/ZheBilding en De Werf, merkte als jurylid voor het Landjuweel dat meer amateurgroepen het professionele veld nauwer zijn gaan opvolgen. "Je ziet dezelfde trends met een paar jaar vertraging: locatietheater en alternatieve publieksopstellingen zijn in opmars, een auteur als Martin McDonagh komt vaak terug. En veel recente Nederlandstalige stukken krijgen inderdaad een tweede leven in het liefhebberstoneel. Naast klassieke favorieten als Sierens en Lanoye zie je ook stukken als Vier zusters van Claire Swyzen of Zolderling van Jan Sobrie en Joris Vandenbrande opduiken."

Marnix Verduyn ziet uit die nauwere opvolging een andere tendens groeien. "Sommige amateurgroepen gaan steeds bewuster en creatiever om met hun gekozen materiaal. In plaats van zomaar een stuk te kiezen, zoeken ze verbinding met hun lokale context en willen ze zich maatschappelijk manifesteren met een eigen vertelling. In het Rits willen we onderzoeken hoe we onze studenten meer kunnen vormen in de begeleiding van amateurs. " Verduyn is voor meer uitwisseling. "De meerwaarde van amateurtheater is dat het spel, de core van theater, daar echt nog het belangrijkste is, terwijl dat in het professionele veld ondergeschikt lijkt te worden aan de omkadering, de ideeën en het discours."

De Jossen speelt vanavond in de Monty, Fred op 28-29 augustus in deSingel. Zie www.theaterfestival.be

Veel professionele spelers kunnen nog wat

leren van het amateurtoneel

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234