Zondag 04/12/2022

NieuwsKlimaat

Alsof de natuur zelf zich ermee bemoeit: extreme warmte op twee polen, net wanneer klimaatoverleg begint

Een vissersbootje navigeert tussen de ijsschotsen voor de kust van Groenland. Beeld NurPhoto via Getty Images
Een vissersbootje navigeert tussen de ijsschotsen voor de kust van Groenland.Beeld NurPhoto via Getty Images

Uitgerekend terwijl in Genève het VN-klimaatpanel IPCC bijeenkomt om te vergaderen over zijn nieuwste rapport piekt op de Noordpool en Zuidpool de temperatuur. Die is tientallen graden hoger dan normaal in deze tijd van het jaar.

Maarten Keulemans

Op Antarctica werd het bij een meetstation afgelopen weekeinde liefst 40 graden Celsius warmer dan normaal. Bij een ander station werd het warmterecord voor de tijd van het jaar met 15 graden gebroken. Rondom de Noordpool, op Spitsbergen en in Lapland, werd het op sommige plekken 30 graden warmer dan gebruikelijk.

En dat is geen overdrijving van wetenschappers die aandacht willen voor het aankomende klimaatrapport, verzekert glacioloog en weerman Peter Kuipers Munneke (Universiteit Utrecht). “Dit is heel bijzonder en echt absurd eigenlijk.”

Oorzaak van de warmte is, zowel boven op als onder aan de aardbol, ongewoon warme lucht die door onbeweeglijke hogedrukgebieden naar het Hoge Noorden, respectievelijk het verre zuiden worden gedwongen. Op de Zuidpool zorgt een ‘atmosferische rivier’, zoals meteorologen dat noemen, voor warm, bewolkt weer. Nabij de Noordpool zorgt zachte lucht intussen voor temperaturen die je normaal pas veel later in het jaar zou verwachten.

Scharnierpunten

“Vooral op Antarctica is dit echt een soort freak event. Heel uitzonderlijk”, vertelt Kuipers Munneke. “Rond de Noordpool is dit niet de hoogste temperatuur ooit gemeten, maar zien we dit soort extreem zachte gebeurtenissen wel steeds vaker. Het is er idioot warm voor de tijd van het jaar.” Zijn collega Aarnout van Delden wijst erop dat de warmte in elk geval aan de Noordpool zelf voorbij lijkt te gaan.

De records sneuvelen terwijl het noordpoolgebied begint op te warmen na de winter en Antarctica juist snel hoort af te koelen richting het winterseizoen. Het is precies op die scharnierpunten tussen zomer en winter dat de temperatuur op de polen gevoelig is voor veranderende luchtstromen, legt Kuipers Munneke uit, omdat de zon nog vrij laag staat. “Als dit een keer moet gebeuren, zou het in een van deze schouderseizoenen zijn.”

afwijking temperatuur antarctica Beeld climate reanalyzer
afwijking temperatuur antarcticaBeeld climate reanalyzer

Zo is de warmtegolf in het Hoge Noorden op een diepzinnige manier verbonden met het zachte weer bij ons, legt Van Delden uit. Oorzaak is een hogedrukgebied dat momenteel boven Scandinavië ligt. “Dat komt vrij vaak voor in maart, april en mei”, weet Van Delden.

Het gevolg is dat koude poollucht naar zuidelijk en oostelijk Europa wordt getrokken, terwijl het in onze contreien uitzonderlijk zacht is en zachte lucht Lapland binnentrekt. Zo wordt het deze week naar verwachting in Athene twee keer zo koud als in Schotland, en sneeuwde het afgelopen weekeinde in Turkije en op Cyprus terwijl België in de zon zat.

Op de Zuidpool zal de warmtegolf overigens weinig gevolgen hebben. In de weerstations waar de records werden gemeten bleef het ondanks de ‘warmte’ nog altijd ruimschoots onder nul (vrijdag werd in Vostok bijvoorbeeld -17,7 graden gemeten op bijna 3.500 meter hoogte). En de piek was kortstondig: inmiddels duikelt de temperatuur, na een paar etmalen, weer naar beneden. Op Antarctica zal de atmosferische rivier vooral sneeuwval brengen, verwacht Kuipers Munneke.

Vergaderen over uitstoot

In zonnig, zacht Genève opende secretaris-generaal Petteri Taalas maandag intussen de 56ste officiële vergadering van het klimaatpanel IPCC. De komende twee weken buigen regeringsvertegenwoordigers zich over de precieze tekst van het slotstuk van het nieuwe IPCC-rapport, het gedeelte dat gaat over de uitstoot van broeikasgassen.

Het deelrapport zal onder meer de ontwikkelingen schetsen op het gebied van CO2-afvang, alom beschouwd als absoluut noodzakelijk om de wereldtemperatuur onder de afgesproken 1,5 graad opwarming te houden.

“De duidelijke boodschap is dat we de uitstoot van broeikasgassen met meer toewijding moeten inperken”, vertelde Taalas bij de opening. “Vooralsnog gaan we niet af op het doel van 1,5 graad.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234