Zaterdag 19/10/2019

Alsof de duivel ermee speelt

In augustus 2003 liet Paul Schrader de bijna afgewerkte film aan Morgan Creek-baas

fenomeen l De verfilming van 'Exorcist: The Beginning'

In Amerika is de film Exorcist: The Beginning dan toch eindelijk in roulatie gebracht. Eindelijk, want er kwamen maar liefst drie regisseurs en twee hoofdrolspelers aan te pas en het voorziene productiebudget moest bijna verdrievoudigd worden. Ook dit nog: bij de première liep de (laatste) regisseur nog altijd te manken.

Jan Temmerman

In 1973 werd The Exorcist van regisseur William Friedkin (naar een roman van William Peter Blatty) een wereldwijde hit, net zoals de elektronische Tubular Bells-muziek van componist Mike Oldfield. In die 'religieuze' thriller werd duiveluitdrijver Father Merrin (rol van Max Von Sydow) ingeschakeld om de twaalfjarige Regan (rol van Linda Blair) van haar satanische kwelgeesten en obsceniteiten spuiende demonen te bevrijden. Vooral de scènes waarin Regan massale hoeveelheden groen slijm uitbraakt - het bleek om erwtensoep te gaan - en die waarin haar hoofd helemaal ronddraait, maakten erg veel indruk.

Deze shocker werd niet alleen een commerciële voltreffer, maar kreeg ook behoorlijk wat goede recensies en haalde maar liefst tien Oscar-nominaties binnen (wat toen zeer ongebruikelijk was voor een horrorfilm). Uiteindelijk kreeg The Exorcist een Oscar voor de beste scenarioadaptatie en de beste klank.

Zo'n demonische hit vraagt om meer, vond men toen in Hollywood, en dus volgden de onvermijdelijke sequels. In 1977 was er Exorcist II: The Heretic van regisseur John Boorman (met onder meer Richard Burton in de cast) en in 1990 volgde The Exorcist III, waarvoor auteur William Peter Blatty zelf in de regiestoel ging zitten. Beide films worden algemeen beschouwd als de twee sukkelneefjes van de originele Exorcist-film, die zelf als een moderne klassieker wordt gezien. Dat bleek onder meer in 2000, toen The Exorcist in een gerestaureerde en met elf extra minuten aangevulde versie opnieuw met succes in de zalen en op dvd werd uitgebracht.

Hoog tijd voor een vierde Exorcist-film, dacht men toen bij Morgan Creek Productions. En dus werd een nieuw scenario besteld, niet voor een sequel dit keer, maar voor een prequel. De voorgeschiedenis, dus. Vandaar de uiteindelijke titel: Exorcist: The Beginning. Als vertrekpunt werd een opmerking van Father Merrin gebruikt, die in de eerste film had laten verstaan dat hij de duivelse kwelgeest, die zich nu in het lichaam van Regan genesteld had, meende te herkennen als de demon waaraan hij al eerder, als jonge missionaris in Afrika vlak na de Tweede Wereldoorlog, weerwerk had moeten bieden.

In augustus 2001 werd Hollywood-veteraan John Frankenheimer als regisseur ingehuurd en acteur Liam Neeson werd onder contract genomen om de rol van de jongere Father Merrin te vertolken. De preproductie ging van start, maar in juni 2002 - amper enkele maanden voor de draaiperiode van start moest gaan, - liet Frankenheimer weten dat hij de film niet wilde/kon draaien. Hij moest namelijk aan zijn rug geopereerd worden. Frankenheimer, bekend van onder meer The Manchurian Candidate, Black Sunday en Ronin, overleed op 6 juli 2002.

Morgan Creek Productions moest dus dringend op zoek naar een nieuwe regisseur én een nieuwe hoofdrolspeler, want door de vertraging kon ook acteur Liam Neeson zijn afspraak niet nakomen. Als nieuwe hoofdrolspeler werd Stellan Skarsgard ingehuurd. Die was bij het grote publiek bekend geworden via Breaking the Waves van Lars Von Trier en was later ook te zien in onder meer Amistad en Good Will Hunting. Onlangs speelde hij een van de hoofdrollen in King Arthur. De Zweedse acteur Skarsgard was weliswaar niet zo'n grote naam als Liam Neeson, maar wat wél in zijn voordeel pleitte, was dat hij dezelfde nationaliteit had als Max Von Sydow en ook wel iets makkelijker dan Neeson voor zijn jongere versie kon doorgaan.

Als nieuwe regisseur werd Paul Schrader aangetrokken. Die had wereldfaam gemaakt via een aantal scenario's voor Scorsese-films zoals Taxi Driver, Raging Bull en The Last Temptation of Christ en had als regisseur ook al zijn sporen verdiend met onder meer American Gigolo, Mishima, Light Sleeper, Affliction en Auto Focus.

In november 2002 begon Schrader met de opnames van Exorcist: The Beginning. Omdat de eerste Exorcist-film inmiddels zo vaak geïmiteerd en/of geparodieerd was, opteerde de regisseur naar eigen zeggen niet voor 'the spinning heads and the pea soup', maar veeleer voor een psychologische thriller over een man in crisis. In augustus 2003 liet Paul Schrader de bijna afgewerkte film - alleen de muziek ontbrak nog - aan Morgan Creek-baas James G. Robinson zien en die... ontsloeg hem. De studio had duidelijk meer bloed en geweld verwacht.

En dus werd er weer een zoektocht gelanceerd naar nog maar eens een nieuwe regisseur, die in staat moest zijn het blood and gore-gehalte van Exorcist: The Beginning via het draaien van bijkomende scènes op te krikken. Men kwam uit bij regisseur Renny Harlin, bekend van stevige actiefilms als Die Hard 2 en Cliffhanger, maar ook van enkele griezelfilms, zoals Nightmare on Elm Street 4 en Deep Blue Sea. Die bleek bereid om de Exorcist-prequel te redden, maar dan wel op zijn voorwaarden: geen extra scènes, maar gewoon de hele film opnieuw beginnen. Van het Paul Schrader-project wou Harlin wel hoofdvertolker Stellan Skarsgard (met wie hij al gewerkt had op Deep Blue Sea) overhouden.

Hij kreeg zijn zin en dus begon Renny Harlin zijn eigen versie te draaien in Rome, maar hij werd daar door een auto omvergereden. Er waren veertien metalen pinnen nodig om zijn verbrijzelde been te redden. De rest van de draaiperiode moest de regisseur dan ook op krukken rondlopen. Door deze remake was het productiebudget van Exorcist: The Beginning, dat oorspronkelijk rond de 35 miljoen dollar lag, opgelopen tot 90 miljoen dollar.

Maar de film raakte uiteindelijk toch afgewerkt en begon vorig weekend dus aan zijn carrière in de Amerikaanse bioscopen. Dat gebeurde weliswaar zonder dat de film eerst aan de pers werd getoond. Meestal is zoiets een teken dat de filmstudio zelf beseft dat hij geen kaskraker in huis heeft. En dus probeert men dan maar, als een soort 'take-the-money-and-run'-tactiek, de film in de zalen te lanceren vooraleer de negatieve recensies verschijnen. Dat leverde voor het openingsweekend de uiteindelijk niet onaardige recette van 18 miljoen dollar op, maar even later ook een resem dodelijke persreacties, in de stijl van 'boring as sin' en 'an unholy mess'. In The New York Times werd zelfs voorspeld dat de film wellicht herinnerd zal blijven als Exorcist: The End.

Wat zal er nu gebeuren met de Exorcist-film van Paul Schrader? Naar verluidt heeft Morgan Creek Productions het plan opgevat om de Paul Schrader-versie mee te geven als extra, wanneer de Renny Harlin-versie mettertijd op dvd wordt uitgebracht. Het is weliswaar gebruikelijk om op dvd bijvoorbeeld de verschillende eindes of zogenaamde alternate endings mee te geven, maar twee verschillende films van twee erg uiteenlopende regisseurs: dat moet hoogstwaarschijnlijk een primeur worden. Dat zal dan meteen ook wel de allerduurste bonus uit de filmgeschiedenis worden.

In ons land wordt Exorcist: The Beginning eind december in de bioscopen verwacht. Als het God belieft.

James G. Robinson zien en die... ontsloeg hem. De studio had meer bloed en geweld verwacht

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234