Woensdag 14/04/2021

Opinie

Als we onze empathie niet in daden kunnen omzetten, zullen we alleen nog kunnen vertellen hoe prachtig orka’s waren

susan casey Beeld RV
susan caseyBeeld RV

Susan Casey is de auteur van ‘Voices in the Ocean: A Journey Into the Wild and Haunting World of Dolphins’ en andere boeken over de oceanen.

De neiging van de mens om zijn gevoelens op andere dieren te projecteren, heeft mij altijd getroffen als een goede manier om dichter bij andere soorten te staan. Veel wetenschappers denken daar anders over. Ze noemen het antropomorfisme en keuren het af, onder meer omdat onze interpretatie van dierengedrag door een menselijke bril misleidend, dwaas of zelfs schadelijk kan zijn. Maar dat is niet altijd het geval en vaak is onze projectie helemaal de juiste respons: wanneer de emoties van een dier zonneklaar zijn voor iedereen die ogen en een hart heeft.

Tahlequah, ook bekend als J35, is een 20-jarige vrouwelijke orka uit de kritiek bedreigde populatie van de Puget Sound, een zijarm van de Stille Oceaan in het noordwesten van de Verenigde Staten. Op 24 juli wierp ze een vrouwelijk kalfje, dat slechts 30 minuten in leven bleef. Het jong was uitgemergeld en had te weinig blubber om te blijven drijven. Tahlequah houdt het lijkje aan de oppervlakte door het op haar hoofd of in haar mond te dragen. Het is niet de eerste keer dat orka’s en andere walvisachtigen worden waargenomen die hun doden dragen, maar ze doen dat zelden langer dan een dag. Tahlequah zwemt nu al meer dan 11 dagen met haar dode dochtertje in woelige zeeën. Een ‘rouwreis’ zeggen de orkakenners. Ze hebben gelijk.

Complex innerlijk leven

Een orkamoeder en haar kalf hebben een buitengewoon hechte band. Net als wij zijn orka’s individuen met een bewustzijn en met cognitieve vaardigheden. Anders dan wij hebben ze hun gemeenschap als kernidentiteit: ze identificeren zich op de eerste plaats met hun familie. Het idee dat Tahlequah over haar dode kalf rouwt, is geen sentimentele projectie. De wetenschap bevestigt het.

Orka’s behoren tot de meest geavanceerde zoogdieren van de planeet. Ze leven in matrilineaire groepen van soms wel vier generaties. De oudste oma’s zijn de baas. De matriarchen kunnen meer dan een eeuw oud worden. Ze zijn een van het handvol soorten – waaronder de mens – dat een menopauze kent. Zoals alle geslaagde aanpassingen van de natuur heeft dat een reden: de matriarchen zijn vroedvrouwen, babysitters, navigators en onderwijzeressen. Orkamoeders, - grootmoeders en overgrootmoeders geven de essentiële kennis door die hun kalveren nodig hebben om te overleven.

Hoewel we de ervaringen van andere soorten nooit echt zullen kunnen vatten, wijzen het gedrag en de neurologische anatomie van de orka’s op een complex innerlijk leven. Hun hersenen bevatten von Economo-neuronen: zeldzame, gespecialiseerde cellen die verband houden met empathie, communicatie, intuïtie en sociale intelligentie.

Orka’s hebben dus gevoelens, en dat raakt een gevoelige snaar. Zelfs de rationeelste wetenschappers worden emotioneel als het over orka’s gaat. Ze spreken dan van ‘de wonderlijkste dieren van de planeet’, ‘de vorsten van de oceaan’. Maar wij hebben het zeemilieu zo erg verknoeid dat zelfs de vorsten met moeite overleven. Tahlequahs groep telt slechts 75 dieren meer en hun toekomst ziet er somber uit. In de afgelopen drie jaar heeft geen enkel kalf het overleefd. De dieren ondergaan veel stress – pollutie, ontwikkeling, industrieel lawaai – maar hun grootste probleem is ondervoeding. Ze leven voornamelijk van zalm, maar door de overbevissing en de vernietiging van habitats is de vis niet alleen schaars geworden maar ook besmet met allerlei rommel, van brandvertragers en lood tot Prozac en cocaïne.

Meevoelen met Tahlequahs verdriet is een goed vertrekpunt. Maar het is gemakkelijk. Veel gemakkelijker dan oplossingen vinden om te voorkomen dat de orka’s van Puget Sound verdwijnen. Als we onze empathie niet in daden kunnen omzetten, zullen we in een niet eens verre toekomst onze kinderen en kleinkinderen moeten vertellen hoe prachtig de orka’s waren en hoe jammer het is dat ze er niet meer zijn. Hoe we hun pijn en hun smart konden voelen. Maar niet genoeg om ze te redden.

Copyright The New York Times

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234