Zaterdag 26/09/2020

'Als we kunnen, moeten we levens redden'

In de Zuid-Afrikaanse samenleving is een oplopende woede ontstaan over het besluiteloze, passieve aids-beleid van de ANC-regering. Vakbonden, kerken, medische wetenschappers en tal van burgerorganisaties verzetten zich daadkrachtig tegen een 'meedogenloze regering' die haar eigen burgers 'laat verrekken'.

Johannesburg

Van onze correspondente

Petra Quaedvlieg

De keuze lijkt simpel. Je regeert een Afrikaans land waarin meer dan 10 procent van de bevolking hiv-besmet is. Dan komt er een afvaardiging uit Thailand die gratis knowhow aanbiedt voor het vervaardigen van 300 goedkope, generieke (nagemaakte) aids-medicijnen. Wat doe je? Van alle zwangere vrouwen in je land die aankloppen bij een ziekenhuis of kliniek voor prenataal onderzoek blijkt 20 tot 30 procent hiv-positief. Dan komt er een Duits farmaceutisch bedrijf dat gratis Nevirapine aanbiedt, een aids-remmend medicijn dat de moeder-op-kindbesmetting met de helft reduceert. Wat doe je? Je grijpt die kansen. Zo niet het ANC in Zuid-Afrika. Voor het Thaise aanbod werd recentelijk vriendelijk bedankt. Het aanbod van Boehringer Ingelheim werd anderhalf jaar geleden afgewezen. Zuid-Afrika is er nog steeds niet klaar voor, betoogt de minister van Volksgezondheid, Manto Tshabalala-Msimang.

Ten eerste zou de verspreiding ervan onoverkomelijke logistieke problemen opleveren. Ten tweede zijn antiretrovirale middelen, waartoe ook Nevirapine behoort, schadelijk voor de gezondheid. Het laatste argument komt uit de koker van de president, Thabo Mbeki, die hardnekkig blijft twijfelen aan de oorzaak van aids. Reden waarom hij aids-remmende medicijnen dubieus vindt. Gretig slikt hij de theorie van 'aids-dissidenten' dat antiretrovirale medicijnen giftig zijn en slechts bijdragen tot de afbraak van het immuunsysteem.

Eind november daagde de actiegroep Treatment Action Campaign (TAC) de Zuid-Afrikaanse regering voor het Hooggerechtshof. Inzet: de regering dwingen het aids-remmende middel Nevirapine landelijk aan alle hiv-besmette zwangere vrouwen te verstrekken. De TAC won. Nevirapine moest zo spoedig mogelijk in alle staatsziekenhuizen beschikbaar zijn, besliste de rechter. Bovendien eiste hij dat er onmiddellijk een nationaal plan op tafel werd gelegd voor de preventie van de moeder-op-kindbesmetting. Graag in maart aan het Hooggerechtshof presenteren.

De ANC-regering was niet onder de indruk en gaat nu tegen de beslissing in beroep. Volgens de minister van Volksgezondheid is de rechter buiten zijn boekje gegaan door zich met politiek beleid te bemoeien. Zuid-Afrika, aldus de minister, heeft noch de financiële armslag noch de infrastructuur voor de geëiste operatie. Daar kan alleen een regering, geen rechtbank, over beslissen.

Vorige dinsdag stond de eerste provincieleider tegen het landelijke ANC-gezag op. De premier van de provincie KwaZulu-Natal, Lionel Mtshali, maakte bekend dat de provincie Nevirapine vrij beschikbaar gaat stellen. "Wij hebben geen autorisatie nodig van de nationale regering", zei Mtshali ferm, "om gezondheidszorg te geven aan hen die het nodig hebben."

In KwaZulu-Natal regeert een coalitie van ANC en Inkatha Freedom Party (IFP), de partij van het gros der Zoeloes. Mtshali, een IFP-leider, gaat met zijn verklaring in tegen de wil van zijn eigen provinciale minister van Volksgezondheid, die ANC-lid is. Mtshali motiveerde zijn beslissing door te wijzen op het hoge aantal aids-gevallen in KwaZulu-Natal - het hoogste van heel Zuid-Afrika - en op het aanbod van Boehringer Ingelheim voor gratis Nevirapine. "Als we levens kunnen redden, moeten we dat doen."

Ook in andere provincies rommelt het. De West-Kaap loopt voorop. Daar lappen ze al bijna drie jaar het nationale beleid aan hun laars door Nevirapine te verstrekken. Ook proberen ze hiv-besmette moeders na de bevalling op antiretrovirale middelen te houden. In een staatsziekenhuis in de provincie Mpumalanga hebben sinds oktober 23 artsen ontslag genomen uit frustratie over het aids-beleid rond slachtoffers van verkrachting.

De regering verbiedt het geven van antiretrovirale middelen aan verkrachte vrouwen. In Zuid-Afrika staat dat vrijwel gelijk aan een doodvonnis. Wie verkracht wordt, loopt in vier van de tien gevallen ook hiv op. Volgens president Mbeki en de minister van Volksgezondheid is het effect van aids-remmers voor verkrachte vrouwen 'onbewezen'.

In de stadsprovincie Gauteng verrichtte een particulier ziekenhuis twee jaar lang onderzoek naar het effect van antiretrovirale medicijnen op verkrachte vrouwen. Daaruit bleek een effectiviteit van 100 procent als de medicijnen binnen 72 uur na de verkrachting gegeven worden.

Het meest beschamend voor de Zuid-Afrikaanse regering is intussen het schandaal rond de verkrachte baby van negen maanden. Het gruwelijke incident kwam internationaal in het nieuws, begin november. Heel Zuid-Afrika leefde mee met het arme kindje uit de Noord-Kaapprovincie.

Medisch-directeur Hammid Shabbir van het ziekenhuis waar het meisje was opgenomen, stelde de natie op tv gerust: de baby was behandeld met AZT, opdat ze in elk geval niet ook nog aids zou krijgen. Daags daarna, zo is nu bekend geworden, kreeg de directeur een woedend telefoontje van de provinciale minister van Volksgezondheid: "Hoe hij het in zijn hoofd had gehaald AZT te geven aan de baby? Dát was pas tegen alle regels."

Volgens president Mbeki is het effect van aids-remmers voor verkrachte vrouwen 'onbewezen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234