Zaterdag 27/02/2021

'Als we dood zijn, groeit er gras op onze buik'

In 'Het filosofisch woordenboek' peilt De Morgen elke week naar de levensbeschouwing van bekende mensen. Terry Verbiest krijgt zeven begrippen voorgeschoteld. Elk begrip is gelinkt aan een min of meer diepzinnige vraag. Een 'onschuldige hand' plukte de vragen uit zestig kaarten die horen bij het bordspel De wereld van Sofie. Het spel is gebaseerd op het wereldberoemde gelijknamige boek van Jostein Gaarder en wil de deelnemers wegwijs maken in de wondere wereld van de filosofie.

Zaventem / Van onze medewerker

Jan Stevens

Terry Verbiest heeft de reputatie sneller van job te wisselen dan van onderbroek. Hij was onder andere reportagemaker bij Panorama, presentator van het legendarische Radio 1-programma Het Vrije Westen, baas van TV Brussel, programmamaker bij VT4 en tot voor kort hoofdredacteur van het ter ziele gegane weekblad Bonanza. Sinds 3 september vervangt hij Jan Verheyen en presenteert hij de dagelijkse TV 1-talkshow Aan tafel. Om de meerwaardezoeker ter wille te zijn, heeft hij zich geëngageerd om een aantal interviews voor het Canvas-programma Spraakmakers in te blikken.

Nietsdoen is aan hem niet besteed: "Ik ben altijd druk bezig en vaak met veel dingen tegelijkertijd. Toch droom ik er soms van dat ik ooit mijn dagen zal vullen met het lezen van boeken in een prachtige tuin. Maar vergis je niet: lezen kan een inspannende bezigheid zijn. Je doet het sowieso met de bedoeling kennis te vergaren, in de hoop dat je er een beter mens van wordt. Ik vrees dat ik nooit rust zal vinden."

Bestaan

Hoe kun je er zeker van zijn dat je bestaat?

"Ik ben het eens met de stelling van Descartes: 'cogito ergo sum', ik denk, dus ik besta. Met 'coïto ergo sum' kan ik me ook verzoenen, ja. (lacht) Wie zich niet van zijn bestaan bewust is, kan zich niet voortplanten. Ik ben geen cynicus die ervan uitgaat dat we in een schijn-, schaduw- of metawereld leven. Dit is de wereld zoals hij is. Het is de enige die ik ken. Het is best mogelijk dat er andere dimensies of werelden bestaan, maar die interesseren me geen zier. Sommige sciencefictionfilms stellen de aarde voor als een van de vele knikkers in een zak waar een hogere macht mee speelt. Het zou vreemd zijn als dat de realiteit zou zijn. Als we dan op een bepaald moment met onze knikker tegen een andere botsen, zullen we het wel voelen, zeker? Dan zal blijken dat ik ongelijk heb gehad. Ik troost me met de gedachte dat het er dan ook allemaal niet meer toe doet.

"Als je het bestaan in twijfel trekt, wordt het cynisme nog groter. Alles is al zinloos, maar dan creëer je zinloosheid in het kwadraat. Laten we het ons niet te moeilijk maken en laten we er maar van uitgaan dat we bestaan. Wie zich afvraagt waarom hij bestaat, stelt een foute vraag. Wat stelt een mensenleven voor? Waarvoor dient het? Ik weet het niet. De zinloosheid is de essentie van het leven. Of ik er dan niet beter een einde aan zou maken? Nee, want ik amuseer me. Het leven is niet onprettig. En als we dood zijn, groeit er gras op onze buik. "Waar ik mijn moraliteit en ethiek vandaan haal? Uit opportunisme. Opportunisme heeft een negatieve bijklank gekregen, maar voor een deel is dat onterecht. Ik wil dat anderen mij behandelen zoals ik hen behandel. Ik wil niet gekoeioneerd worden en ik wil niet dat men me pijn doet, daarom zal ik ook andere mensen proberen te ontzien. In onze maatschappij leeft een algemeen aanvoelen van wat goed en kwaad is. Een aantal religies hebben daaraan een nuttige bijdrage geleverd. De tien geboden vertegenwoordigen een voor de hand liggende reglementering van hoe we de korte tijd die we hier zijn zo aangenaam mogelijk kunnen doorbrengen. Die regels zijn inherent aan de mens. Je weet gewoon dat je het recht niet hebt om het leven van iemand anders voortijdig te stoppen."

Genetica

Is het juist om de genen van een ongeboren kind te manipuleren?

"Absoluut. In België worden menselijke embryo's gekloond om stamcellen af te zonderen. Die stamcellen worden de toverstaf van de moderne geneeskunde genoemd. Ze kunnen zich omvormen tot vrijwel elk weefsel. Hersenziekten zoals Alzheimer en Parkinson en een aantal kankers zouden daarmee op termijn genezen kunnen worden. Daar kan je toch niet tegen zijn? Nogal wat Amerikanen gruwen van die techniek, maar Amerika is een achterlijk land. Tijdens het debat over stamcellenonderzoek in het Amerikaanse Congres, beklom een Republikeins congreslid met zijn twee kinderen op de arm het spreekgestoelte. Vol pathos sprak hij de gevleugelde woorden: 'Wie van de twee moet ik vermoorden?' Europeanen staan zonder twijfel iets genuanceerder tegenover die problematiek.

"De Italiaanse dokter Antinori wil zo snel mogelijk mensen klonen. Hij is een grapjas, hij is de clown van de medische wetenschap. Laat hem doen. We zijn bang voor het onbekende en zouden daarom het liefst alles verbieden, maar dan gebeurt er niets meer. Dan pas zou de wereld er vreemd uitzien. Er zou geen vooruitgang en geen techniek meer zijn. Antinori denkt vooral aan zijn eigen publiciteit. Hij heeft die oma van 62 nog een kind helpen krijgen. Waarom moet ik daartegenin gaan als zij en haar kind gelukkig zijn?

"Achter de angst voor het klonen schuilt in wezen castratieangst: 'Als ik gekloond word, loopt er een dubbelganger van mij rond. Dan ben ik niet langer mezelf en hebben ze mijn identiteit afgepakt. Van zo'n uniek ding als ikzelf mogen er geen twee bestaan.'"

Deugdzaamheid

Ben je per definitie deugdzaam als je druk bezig bent?

"Ik kan heel druk bezig zijn met het uitmoorden van mensen, het plannen van oorlogen of met het maken van vernietigingswapens. Ben ik dan deugdzaam? Wie dag in dag uit op een stoel zit en nadenkt, is ook bezig. Ik zal zo iemand nooit met de vinger wijzen. Je kan een aantal bezigheden zinloos of nuttig vinden, maar dat is dan jouw interpretatie. De zinloosheid van tweemaal elf mannen met miljoenen op hun bankrekening die tegen een bal trappen voor het genoegen van miljoenen anderen... Zij zijn ook bezig. Maar zijn ze deugdzaam?"

Religie

Is God een man of een vrouw?

"Dat is een slechte vraag, want ze gaat ervan uit dat God bestaat. De correcte vraag luidt: 'Wat is God?' Sommigen zien God als een persoon, meestal een man. Ik geloof niet in God. We zijn het resultaat van een vreemde evolutie waaraan geen goddelijkheid te pas gekomen is. Je zou kunnen stellen dat we het gevolg zijn van een geluk of een ongeluk. Als je ziet hoe we elkaar de duvel aandoen, opteer ik voor het ongeluk. Mensen die dat niet kunnen aanvaarden, werpen al hun kommer op een 'grote roerganger'. Ze kunnen twijfel missen als kiespijn. Hun leven valt immers uiteen als er geen stuurman blijkt te bestaan. Ze hebben het er moeilijk mee te aanvaarden dat ze verantwoordelijk zijn voor hun eigen daden. Veel liever schuiven ze die verantwoordelijkheid door naar een goddelijke instantie.

"Sommigen zien God als passieve energie, levenskracht, een soort reukloos gas dat in de lucht hangt. Misschien hebben ze gelijk, misschien ook niet. Ik ben agnosticus en weet het niet. Maar de discussie of God een man of een vrouw is, vind ik waanzin. Voor religieuze vrouwen zal God misschien vrouwelijke trekken hebben. Ach, eigenlijk kan hij niet anders dan een man zijn. Alleen een klootzak kan de toestand hier op aarde geregeld krijgen."

Verant- woordelijkheid

Zijn wij verantwoordelijk voor elkaar?

"'Am I my brother's keeper?' Een moeilijke vraag. In eerste instantie ben ik geneigd nee te antwoorden. Dat is het eenvoudigste. Het wordt veel moeilijker als je ervan uitgaat dat je verantwoordelijk bent voor anderen. Maar als je jezelf niet verantwoordelijk acht voor je medemens, verzeil je gemakkelijk in rabiaat individualisme. Wie niet verantwoordelijk is voor anderen, moet met hen ook geen rekening houden. Daar kan ik mezelf niet in terugvinden. Ik neem aan dat de meesten onder ons hun lotgenoten niet willen storen of kwetsen. We proberen het zo aangenaam mogelijk voor elkaar te maken. We zitten samen op het schip en als één individu zich geroepen voelt om de boot te laten zinken, brengt hij zijn medepassagiers in een lastig parket.

"Je kan je afvragen hoe ver die verantwoordelijkheid voor andere mensen moet gaan. Vrij snel loert het paternalisme om de hoek. Misschien moeten we wel uit eigenbelang voor de armen zorgen, om te vermijden dat ze in opstand komen en onze rijkdom komen inpikken. Onze verantwoordelijkheid voor anderen vloeit voort uit egoïsme, want we willen zelf zo ongehinderd mogelijk door het leven kunnen stappen. Het klinkt erg, maar ik vrees dat egoïsme de drijfveer is voor veel dingen. Ook ik ontsnap daar niet aan.

"In principe zijn wij verantwoordelijk voor degenen die na ons komen, al merk ik daar niet veel van. We staan te weinig stil bij waar we naartoe gaan. Ik voel me niet geroepen om hier een grote toespraak te houden over Kyoto, maar we zijn wel aardig bezig om de boel verder te laten ontsporen. De wereld is hoe dan ook beperkt, de grondstoffen geraken uitgeput. Als we alles op zijn beloop laten en een aantal zaken niet op een fatsoenlijke manier beginnen te beredderen, is er straks een gebrek aan plaats voor iedereen. Je kan natuurlijk ook een aanhanger zijn van het adagium 'Na mij de zondvloed', of van 'Après moi les mouches'. Ik leef liever niet zo. Ik stel alleen maar vast dat ik daar moeite voor moet doen. Het is veel verleidelijker me te laten gaan."

Waarheid

Moet je altijd de waarheid vertellen?

"Ik zie niet in waarom je dat wel zou moeten doen. 'Hoe vind je mijn nieuwe auto?' 'Jezus, dat is de mottigste auto die ik ooit heb gezien.' Tof, hé. Ken je die onnozele film Liar Liar? Het zoontje van een advocaat mag een wens doen. Hij wenst dat zijn vader altijd de waarheid zal vertellen. De wens wordt verhoord en het leven van de advocaat wordt één grote hel. Hij moet een crimineel verdedigen en zegt: 'Dit is de grootste rotzak die ik ooit gezien heb.' Zijn vrouw vraagt hem: 'Vind je me nog mooi?' Hij antwoordt: 'Twintig jaar geleden wel, maar nu ben je een groot dik vet varken.' Liegen vindt vaak zijn oorsprong in liefde. We willen geen andere mensen kwetsen.

"Iedereen mag liegen. Alles is onbetrouwbaar, ook de pers. Een journalist die niet zegt wat hij weet, liegt. Als journalisten verzwijgen dat het hele wielerpeleton, het voetballersmilieu en de atletieksport rot zijn, liegen ze. 'Tja, er bestaat wel een vorm van medische begeleiding...' Medische begeleiding is een eufemisme voor doping. Pas als er iemand uit het milieu zelf uit de biecht klapt, komt de waarheid aan het licht.

"Mensen liegen niet voor hun plezier, ze doen het uit een vorm van ethiek. Wie liegt om er zelf beter van te worden, overschrijdt een grens. Soms is het beter dat je de waarheid niet te weten komt, dan heb je er later ook geen hoofdpijn van. Het lijkt een vrijgeleide voor onethisch gedrag, ik weet het, en het is ook erg moeilijk om de juiste grens te trekken. Eigenlijk ben ik er niet helemaal uit. Maar een leugen om bestwil, waarom niet? Je moet wel ongelooflijk verstandig zijn om te kunnen blijven liegen, om te kunnen blijven onthouden wat je tegen wie gezegd hebt. Uiteindelijk wordt het toch een knoeiboel. Het is misschien verstandiger om de waarheid te zeggen, maar je zult niet veel vrienden overhouden. Ik heb niet veel vrienden, nee. Dat spreekt vanzelf. (lacht)"

Zelfmoord

Hebben wij het recht om zelfmoord te plegen?

"Natuurlijk. Een mens is verantwoordelijk voor zijn eigen daden en voor zijn eigen bestaan. Als je om de een of de andere reden vindt dat het genoeg geweest is, ben je de ultieme beslisser over je eigen zijn. Ik pleit altijd voor propere zelfmoord. De opkuis moet binnen de perken blijven. Herman Brood mag best van een hotel springen, maar stel dat hij op iemand anders terechtgekomen was... Je eigen welzijn mag niet botsen met dat van anderen. Als je het zo bescheiden mogelijk doet en er zo weinig mogelijk anderen mee lastig valt, heb je het volste recht om je van je eigen leven te beroven. Dat geldt alleen niet voor mensen die ervan uitgaan dat het leven een geschenk van God is. Met een cadeau moet je zorgzaam omspringen. Trouwens, als het leven al een geschenk is, is het een vergiftigd geschenk."

'Ik ben het eens met Descartes, maar met 'coïto ergo sum' kan ik me ook verzoenen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234