Maandag 01/06/2020

Als Pokémon rijmt op testosteron

Nog niet eens zo heel lang geleden vormden foto's van welgeschapen pin-ups in badpak voor generaties jongeren de eerste kennismaking met erotiek. Pubers van nu worden onder meer op het net geconfronteerd met expliciete, bijna grafische seks. Wat doet dat met hun seksualiteitsbeleving, waarover kunnen ze nog fantaseren en hoe moet je er als ouder op reageren?

Hun hoofden achter de computer waren verdacht rood, en toen ik boven wat lekkers bracht, zetten ze hem haastig uit. Een tijdje later, toen zijn vriendje weg was, kon mijn zoon niet langer zwijgen. "Je dacht toch dat Pokémon onschuldig was, mama?", informeerde hij en liet me vervolgens beelden zien die vriendjes hem hadden doorgemaild. Copulerende en masturberende tekenfilmfiguurtjes, seks met dieren, lesbische seks. Pure porno was het, grafisch en expliciet, en ik schrok me te pletter.

Natuurlijk was ik me ervan bewust dat hij het stadium van de bloemetjes en de bijtjes allang ontgroeid was, en ik had mezelf beloofd nooit kinderachtig te doen over blootblaadjes. Natuurlijk weet je dat jongens van twaalf, dertien zo langzamerhand bomvol testosteron komen te zitten en dat in hun fantasieën steeds minder ridders dan wel vrouwelijke rondingen de hoofdrol spelen. Maar dit drukte me wel met mijn neus op het verlies van kinderlijke onschuld.

"Kinderen horen en zien veel meer dan vroeger", bevestigt kinderpsychologe Hedwig Stellamans. "Vijf-, zesjarigen die naar Big Brother kijken, vormen geen uitzondering meer. Zelfs een gewone clip op MTV is stukken uitdagender dan wat je jaren terug zag". Maar seksuoloog Bo Coolsaet relativeert het begrip 'kinderlijke onschuld'. "Seksualiteit bij kinderen wordt pas nu degelijk onderzocht omdat het eerder taboe was", zegt hij. "In de geest van volwassenen zijn kinderen maagdelijk en onbezoedeld en wij beoordelen hen met onze principes van zondigheid. De werkelijkheid is dat kinderen vroegtijdig beginnen met seksuele ervaringen: meer dan 50 procent van de jongens masturbeert voor het begin van de puberteit".

Allemaal goed en wel, maar ik had mijn zoon graag een andere, minder brutale kennismaking met seksualiteit gegund. Wat vertelden die grafische afbeeldingen over de spanning van het verliefd-zijn, de verrukking als het wederzijds is? Wat sla je allemaal niet over - hunkerende blikken, handje vasthouden, behoedzaam strelen - als je meteen erecties als palen toont? Wat valt er nog te dromen en te fantaseren?

Had je hem maar geen internet moeten geven, opperden een paar welmenende zielen, die tegelijk ook pleitten voor flink wat sport in de buitenlucht, kwestie van allerlei ongezonde impulsen nog wat langer uit te stellen. Maar nee, het internet als baarlijke duivel en bron van alle kwaad verbannen, lijkt me in deze geen oplossing. Toegegeven, het is een makkelijke bron en de zogenaamde beveiliging is bijzonder relatief. Hoewel je voor de meeste pornosites een kredietkaart moet bovenhalen, zijn er genoeg gratis lokkertjes, en ook de zogenaamde filters die jongeren van 'verdachte' sites moeten weghouden, vormen geen absolute garantie: in het geval van mijn zoon waren de suspecte afbeeldingen gewoon doorgemaild. Ik geloof niet in de theorie van de prikkeldraad , waarbij het verbodene nadrukkelijk wordt afgeschermd en bijgevolg nog 's aanlokkelijker wordt. "Het is belangrijk voor kinderen om contact te houden met de realiteit", bevestigt ook kinderpsychiater Peter Adriaenssens. "Ouders die in paniek raken en hun kind per se weghouden van dergelijke beelden, lopen het risico dat hun kinderen er ergens anders mee geconfronteerd worden. Een dergelijke confrontatie houdt ook een kans in om je eigen mening daarover te geven.

"Je kunt als volwassene alleen maar authentiek zeggen: 'ik vind het niet leuk dat dit gebeurt. 'Dit is niets voor kinderen' is in dit geval pure hypocrisie: het zijn wel degelijk volwassenen die hiervoor verantwoordelijk zijn en het initiatief nemen. Alleen morele verontwaardiging - 'dit is vies, slecht' - maakt dan weer weinig indruk: een kind moet zijn eigen moraliteit opbouwen. Wat jongeren dan wel weer aanspreekt, zijn thema's als mensenrechten, het solidariteitsprincipe... Porno heeft vaak te maken met vrouwenhandel, de uitbuiting van minderjarigen, en je kunt als volwassene duidelijk maken dat de machtigste manier om dit soort fenomenen te ondermijnen erin bestaat pornosites links te laten liggen. Voor tekenfilmfiguurtjes gelden zaken als vrouwenhandel natuurlijk niet: dan kun je alleen nog het verschil maken door er kwaliteit aan toe te voegen. Daarmee bedoel ik dat je duidelijk maakt dat seksualiteit nog wel iets meer is dan standjes."

"Het gevaar bestaat inderdaad dat het liefdesspel op die manier bijna uitsluitend een technische kwestie lijkt", bevestigt kinderpsychologe Hedwig Stellamans. "Men verzwijgt essentiële waarden als respect, liefde en intimiteit."

Het probleem is dat zoiets niet makkelijk onder woorden te brengen is. Ook niet voor mezelf: waarin verschilt porno van de werkelijkheid? Porno is per definitie uitdagender en agressiever dan 'gewone' seks, hoewel, niet altijd. "Oké, je hebt inderdaad een erectie nodig om te kunnen vrijen", zei ik tegen mijn zoon. "En wat je op de beelden ziet, is inderdaad min of meer wat er gebeurt. Maar de beelden vertellen ook een boel dingen niet: hoe leuk het is om iemand aan te raken op wie je dol bent, hoe warm blote huid aanvoelt..." Hij keek me aan of hij het in Keulen hoorde donderen.

"In feite zijn jongeren niet rijp voor de informatie die dergelijke beelden verstrekken", oordeelt Coolsaet, die een boek over adolescenten en seksualiteit voorbereidt. "We zouden al zeer vroeg moeten beginnen met informatie die niet puur technisch seksueel is. We moeten van bij het begin seks plaatsen in een relatiesfeer, een sfeer van intimiteit en liefde. Seksuele voorlichting concentreert zich te veel op feitenkennis, en te weinig op wat daarrond gebeurt. Komt daarbij dat het kenmerkend voor adolescenten is dat hun brein nog volop in ontwikkeling is. Er bestaat een dichotomie tussen seksualiteit en emotionaliteit: ze kunnen de twee niet koppelen. Daar moeten ze in groeien. Ze hebben tijd nodig om dat op een harmonische manier te integreren. Het moeilijke is om daarvoor de taal te vinden.

"Zoiets is een langzaam proces dat het best in een warme gezinssfeer gebeurt. Het probleem tegenwoordig is dat de kern van het gezin afbrokkelt: kinderen worden losgelaten en komen terecht in andere groepen die oppervlakkiger zijn en waar diepgaande communicatie ontbreekt. Dat is jammer, want als je als jongere niet leert om seks te integreren in een liefdesrelatie, kunnen er escalaties ontstaan in het beleven van seksualiteit."

Daar kan ik het mee doen. "Ik wil het toch nog even over die beelden hebben", zeg ik tegen mijn zoon. "Ik ben bang dat ze je een verkeerd idee van vrijen geven. Het gaat om veel meer dan lijven die in elkaar passen. Het gaat ook om tederheid..." "Mama", onderbreekt hij me zachtmoedig, "dat heb je me nu al 120 keer gezegd. Ik weet het nu wel."

Ik kan het alleen maar hopen.

Wat denkt u? Reageren kan via mail hilde.sabbe@demorgen.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234