Dinsdag 13/04/2021

Opinie

Als links sociaal betekent, dan moeten we Léonard een linkse rakker noemen

null Beeld Bas Bogaerts
Beeld Bas Bogaerts

Mark Van de Voorde is onafhankelijk publicist-columnist. Voorheen was hij hoofdredacteur van Kerk en Leven en daarna speechschrijver van Yves Leterme en Herman Van Rompuy.

Aartsbisschop André Léonard wordt volgend jaar 75. Zoals gevraagd door Rome, biedt hij zijn ontslag aan (DM 9/12). Hij hoopt, zei hij in een interview met 'Telefacts' (VTM), dat hij niet nog enkele jaren verder moet doen zoals zijn voorganger. Die uitspraak lokte op de sociale en in de gewone media reacties uit. Dat Léonard er de brui aan geeft. Dat hij ontgoocheld is omdat hij geen kardinaal werd. Dat hij in onmin leeft met paus Franciscus. Enzovoort.

Die reacties vertrekken bij het misverstand dat het normaal zou zijn dat een bisschop gevraagd wordt om langer aan te blijven. Dan zou de ontslagaanvraag op 75 geen vraag om pensioen zijn maar een vraag om evaluatie. Wie moet blijven krijgt dan een goed rapport, wie mag vertrekken een slecht. Zo is het niet. De regel is: een bisschop gaat op 75. Als hij gevraagd wordt om te blijven, is daar een externe reden voor.

Dat Léonard geen kardinaal werd, is minder vreemd dan gedacht. Dat het de gewoonte is (geweest) om de aartsbisschop van Mechelen de kardinaalshoed te geven, betekent niet dat het zo moet blijven. De kerk globaliseert en daardoor gaan ook de zwaargewichten schuiven. Bovendien was Danneels nog steeds stemgerechtigd, twee kardinalen uit een klein land in het conclaaf zou te veel zijn.

Vijf jaar zal Mgr. Léonard aartsbisschop van Mechelen-Brussel zijn geweest. Niet lang genoeg om een blijvende stempel te kunnen drukken. In de politiek is vijf jaar een eeuwigheid, in de kerk een moment. De stempel die Léonard wilde drukken, was niet meteen een die geparafeerd werd door zijn confraters. Conservatief versus progressief, rechts versus links, aldus de reacties. Alsof het zo categorisch was.

Als links sociaal betekent, dan moeten we André Léonard een linkse rakker noemen. Zijn uitspraken over armoede, mensen zonder papieren en onrecht waren radicaal. Als progressief betekent 'pro euthanasie', dan is geen enkele bisschop progressief maar is bijvoorbeeld N-VA een zeer progressieve partij (de meerderheid van haar verkozenen stemde voor de uitbreiding van de wet). We moeten dringend andere categorieën hanteren.

Feit is wel dat aartsbisschop Léonard met zijn visie enigszins alleen stond in de bisschoppenconferentie. De breuklijn liep niet tussen Vlamingen en Franstaligen. Ook bisschoppen Harpigny (Doornik) en Delville (Luik) bijvoorbeeld zaten niet echt op zijn lijn. Een lijn die met de komst van paus Franciscus ook niet meer deze is van Rome.

null Beeld Thomas Vanhaute
Beeld Thomas Vanhaute

De weg waarlangs paus Benedictus XVI en aartsbisschop Léonard dachten de kerk te moeten brengen naar de toekomst, was deze van de nadruk op de doctrine. Een in zekere zin 'exclusieve' kerk die de drempel hoog legt (zonder mensen uit te sluiten). De weg die Franciscus en bijvoorbeeld ook bisschop Bonny (Antwerpen) bewandelen, is veeleer deze van de nadruk op pastoraal. Een kerk die veeleer 'inclusief' is en de drempel laag legt (zonder de leer te degraderen).

Deze tegenstelling omschreef kardinaal Walter Kasper, naar aanleiding van de bisschoppensynode over het gezin, als "de tegenstelling tussen de ideologische lezing van het Evangelie en de pastorale lezing", het 'Evangelie als Strafwetboek' versus de 'Vreugde van het Evangelie'.

Achter de doctrinaire aanpak zat bij aartsbisschop Léonard op het vlak van de moraal ook een antropologie die is geënt op de 'natuurwet', een begrip dat in de moraaltheologie vandaag nog nauwelijks wordt gehanteerd en waarmee hijzelf een paar keer in de problemen is geraakt, o.a. met zijn uitspraak over immanente rechtvaardigheid (die weliswaar verkeerd werd voorgesteld in de media).

Aartsbisschop Léonard zal uiteraard ook hebben aangevoeld dat zijn aanpak van vernieuwing-door-restauratie niet heeft opgeleverd wat hij ervan had verhoopt, hoewel hij hiervoor de hulp inriep van buitenlanders met ervaring. Vorig jaar nog haalde hij priester Michel Zanotti-Sorkin uit Marseilles naar Brussel en stichtte hij met hem de Fraternité des Saints-Apôtres.

Ook in Frankrijk, waar de aartsbisschop vaak zijn inspiratie haalde, lijkt de kerkelijke koers van vernieuwing de andere richting op te gaan, die van kerkelijke inclusie, morele geleidelijkheid en pastorale barmhartigheid. Niet dat deze begrippen hem vreemd waren (zo cliché is de kerkelijke realiteit niet), maar Léonard legde de nadruk op de doctrine.

Op de bisschoppensynode zei hij dat er maar twee mogelijkheden zijn: ofwel de leer veranderen ofwel de communicatie over de leer veranderen. Hij wees de eerste mogelijkheid af, maar moest vaststellen dat de tweede niet lukte. Dat zal hem ontgoocheld hebben. Maar misschien denkt hij gewoon dat 75 jaar worden tijd is om weg te gaan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234