Donderdag 07/07/2022

ReportageVerkiezingen in Frankrijk

‘Als Le Pen wint, geven we de EU het ergste cadeau dat we kunnen geven: we gaan haar van binnenuit veranderen’

Een vrouw loopt voorbij campagneposters van Emmanuel Macron en Marine Le Pen in Parijs. Zij nemen het op 24 april tegen elkaar op in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen. Beeld REUTERS
Een vrouw loopt voorbij campagneposters van Emmanuel Macron en Marine Le Pen in Parijs. Zij nemen het op 24 april tegen elkaar op in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen.Beeld REUTERS

De Europese instellingen kijken gespannen naar de Franse verkiezingen. Als Marine Le Pen zondag de nieuwe president van Frankrijk wordt, kan de EU weleens veranderen in een spartelende hartpatiënt. ‘Als Marine wint, geven we de EU het ergste cadeau dat we kunnen geven: we gaan haar van binnenuit veranderen.’

Peter Giesen

Van verkiezingskoorts is weinig te merken in Parijs, de Fransen lopen niet erg warm voor de kandidaten Emmanuel Macron en Marine Le Pen. Bij de presidentsverkiezingen van zondag wordt een relatief lage opkomst verwacht. Niettemin “is de inzet extreem hoog. Het is een referendum voor of tegen Europa”, zegt Stéphane Séjourné, medestander van Macron, in zijn kantoor aan een drukke, statige boulevard.

“Het gaat om globalisme tegen nationalisme. Als Marine wint, zal dat een overwinning zijn van het volk op de oligarchie, op een kleine kaste die alles bepaalt en het volk verplettert”, zegt Philippe Olivier, campagnestrateeg van Marine Le Pen, in een café bij de Porte Saint-Cloud in Parijs.

Séjourné (37) en Olivier (60) vertegenwoordigen de twee Frankrijken die elkaar zondag bestrijden. Séjourné was een van de belangrijkste adviseurs van Macron bij zijn overwinning in 2017, exponent van een modern, optimistisch en open Frankrijk, de start-upnatie waarover Macron zo geestdriftig kan praten. Nu is hij voorzitter van de liberale Renew-fractie in het Europees Parlement.

Verkiezingsposter van Emmanuel Macron in Parijs. Beeld Corbis / Getty
Verkiezingsposter van Emmanuel Macron in Parijs.Beeld Corbis / Getty

Europarlementariër Philippe Olivier zegt op te komen voor het volk, de mensen uit de provinciestadjes en de dorpen die zich verwaarloosd voelen door de politici in Parijs. Al in 1979 werd hij lid van de partij van Le Pen, destijds nog Front National geheten en geleid door Jean-Marie Le Pen, de vader van Marine. Hij trouwde met de dochter van de baas, Marie-Caroline Le Pen, de zus van Marine. Na een splitsing in de jaren negentig verliet hij de partij, maar in 2015 keerde hij terug, als vertrouweling van Marine Le Pen.

Nog nooit is Marine Le Pen zo dicht bij de macht geweest, al leidt Macron nog altijd in de peilingen. Volgens de laatste peiling van het Franse dagblad Le Monde heeft hij zijn voorsprong weer iets vergroot: 56 tegen 44 procent. “We hebben een kleine kans om te winnen, maar we hebben iedereen tegen ons”, zegt Philippe Olivier.

Nationalistisch infarct

Als Macron wint, zal er voor Europa niet zoveel veranderen. Maar als Le Pen president wordt, zal de EU daveren op haar grondvesten. Anders dan bij de presidentsverkiezingen in 2017 streeft ze niet meer naar een ‘Frexit’ en een Frans vertrek uit de eurozone. Maar ze zal een eind maken aan de Europese Unie zoals we die kennen. “Als wij winnen, blijven we in de EU om haar van binnenuit te hervormen. Dat is het ergste cadeau dat we de EU kunnen geven”, zegt Philippe Olivier.

Brexit was de amputatie van een ledemaat, president Le Pen zou een nationalistisch infarct in het hart van de EU veroorzaken. De motor van de EU, de Frans-Duitse as, zal haperen of helemaal stilvallen. Le Pen vindt dat Macron ‘verblind’ wordt door Duitsland, een land dat in haar ogen verkeerde keuzes maakt: immigratie toestaan en kernenergie verbieden.

Verkiezingsposter in Morzine, een wintersportgemeente aan de grens met Zwitserland. Beeld Getty
Verkiezingsposter in Morzine, een wintersportgemeente aan de grens met Zwitserland.Beeld Getty

Marine Le Pen wil de EU in het juridisch hart aanvallen. Net als Polen wil ze dat nationale wetten voorrang krijgen op Europese wetten. Een van de kernpunten van haar programma is de préférence nationale: Fransen krijgen voorrang bij werk, huisvesting en sociale zekerheid. Dat is in strijd met het vrij verkeer van personen en werknemers in Europa, een van de fundamenten van de Europese Unie. Ook de controle aan de grenzen zal worden hersteld, althans voor niet-Europeanen, iets wat volgens haar critici moeilijk uitvoerbaar is.

Le Pen wil de Green Deal voor het klimaat onderuithalen en de Franse bijdrage aan de EU verlagen, hoewel die tot 2027 vastligt. De Hongaarse premier Viktor Orbán hoeft van haar niets te vrezen bij zijn ondermijning van democratie en rechtsstaat, al constateerde de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) dat de recente verkiezingen in het Centraal-Europese land oneerlijk waren verlopen omdat de staat het grootste deel van de media controleert. “In Frankrijk spreekt honderd procent van de media slecht over ons. De gilet jaunes (gele hesjes, red.) werden met grof geweld onderdrukt. Laat Frankrijk zich eerst maar eens om zijn eigen vrijheid bekommeren”, zegt Olivier.

Volgens Macron komen Le Pens plannen neer op een Frexit, maar durft ze dat woord niet meer te gebruiken omdat er geen meerderheid voor is. Onzin, zegt Olivier: “Men kan ons niet verwijten dat we niet zeggen wat we denken.”

Geschenk voor Poetin

Le Pen zou president worden op een bijzonder gevoelig moment, midden in het conflict tussen het Westen en Rusland. Hoe moet Europa zijn eenheid bewaren met een Franse president die Poetin lange tijd bewonderde en de annexatie van de Krim in 2014 rechtvaardigde? “In Frankrijk wordt ze Marine Poetin genoemd. Ze is politiek verwant aan Poetin en haar partij heeft geld geleend bij een Russische bank. Dat verontrust me: hoe onafhankelijk is zij van Poetin?”, zegt Stéphane Séjourné.

Verkiezingsposter in Parijs.  Beeld Corbis / Getty
Verkiezingsposter in Parijs.Beeld Corbis / Getty

Om de Franse onafhankelijkheid te benadrukken wil Le Pen Frankrijk terugtrekken uit het geïntegreerde commando van de NAVO, iets wat president De Gaulle eerder deed in de jaren zestig. Frankrijk blijft NAVO-lid, aldus Le Pen, maar de Franse troepen staan niet meer onder direct bevel van de NAVO-commandant. Zo zou een presidentschap van Le Pen het mooiste cadeau aan Vladimir Poetin zijn, schreef columnist Alain Frachon in Le Monde: de verzwakking van de EU en van de NAVO.

Slogans en verdachtmakingen, zegt Philippe Olivier. “We hebben de Russische inval in Oekraïne in ferme bewoordingen veroordeeld. We hebben wel een genuanceerde visie op sancties. Wij zijn voor sancties, bijvoorbeeld tegen oligarchen, maar we willen onszelf niet ruïneren. In 2015 namen we sancties tegen Rusland die onze eigen boeren zwaar troffen, terwijl Rusland zijn eigen landbouwsectoren creëerde. Sancties zijn vaak slecht doordacht. Daarom zijn we ook tegen een boycot van Russische energie. We gaan onszelf niet ruïneren zodat andere landen superwinsten kunnen maken doordat de prijzen omhooggaan. Wilt u dat het in uw huis 13 graden is, voor Oekraïne?”

Frans localisme

Emmanuel Macron was in 2017 de grote hoop van alle liberale pro-Europeanen. Na de brexit en de verkiezing van Donald Trump tot president van de Verenigde Staten triomfeerde een jonge politicus die zich onbeschroomd profileerde als voorstander van Europese en internationale samenwerking. Vanaf het begin pleitte hij voor strategische autonomie van Europa, een oude Franse gedachte. In een wereld waarin Rusland en China agressiever worden en de steun van de VS niet langer vanzelfsprekend is.

Gaandeweg vonden zijn ideeën bij de Europese instellingen steeds meer weerklank. De coronacrisis liet zien hoe weinig er nog wordt gemaakt in Europa en hoe kwetsbaar de aanvoerlijnen uit Azië kunnen zijn. De crisis met Rusland drukte Europa met de neus op zijn strategische kwetsbaarheid. Nu versterkt Europa zijn samenwerking op het gebied van defensie en veiligheid. De noodzaak van een gezamenlijk industrie- en technologiebeleid wordt breed erkend.

Verkiezingsposter in Parijs. Beeld ANP / EPA
Verkiezingsposter in Parijs.Beeld ANP / EPA

Het zou ironisch zijn als Macrons succes op Europees niveau zou worden onderuitgehaald door een verkiezingsnederlaag in eigen land. De aanhangers van Le Pen geloven niet in Macrons belofte van een Europa dat hen beschermt, omdat zij veelal wonen in kleine stadjes die niet zijn aangesloten op de mondiale kenniseconomie. Le Pen belooft deze kiezers de bescherming en de warmte van de natiestaat. “De mensen hebben hun ankers verloren. Er is geen pastoor meer, geen vakbond, het maatschappelijk middenveld is verdwenen. De mensen voelen zich heel eenzaam. En wij zeggen: we zijn samen in het kader van de natiestaat”, zegt Olivier.

Hij noemt de globalisering een ‘antimenselijk’ systeem dat alleen om geld draait, dat immigranten binnenhaalt als goedkope arbeidskrachten en daarmee het ‘ecosysteem’ van de natiestaat verstoort. Hij schetst een alternatieve economie van ‘localisme’: producten die in Frankrijk worden geproduceerd en geconsumeerd, zodat de Fransman er een eerlijke boterham aan kan verdienen, beschermd door grenzen die immigranten en goedkope arbeid tegenhouden. “Ik wil dat mijn land mijn land blijft, dat er Frans gesproken wordt, dat we niet worden overspoeld door mensen die ons vertellen hoe we moeten leven”, zegt hij.

De richting is extreemrechts

Macrons medestander Stéphane Séjourné vindt Le Pens nationalistische visie op de economie misleidend. “Onze economie houdt stand omdat er een Europese Centrale Bank is, waardoor we tegen een lage rente kunnen lenen. Zonder de bescherming van de ECB en de EU zou Frankrijk onder een recordinflatie lijden”, zegt hij.

Verkiezingsposter in Parijs. Beeld AFP
Verkiezingsposter in Parijs.Beeld AFP

Net als veel economen waarschuwt hij voor de verleiding van het protectionisme. Frankrijk is geen eiland, maar een open land met een grote exportindustrie, bijvoorbeeld in de energie- en de luxesector. “Het is een illusie dat Frankrijk zich kan terugtrekken achter zijn eigen grenzen, maar wel kan blijven exporteren. Andere landen zullen wederkerigheid eisen. Het is een verschrikkelijke vorm van arrogantie van extreemrechts in Frankrijk om dat niet te zien”, zegt hij.

Het programma van Le Pen is ineffectief, vindt Séjourné, en politiek gevaarlijk. De spanningen tussen de volkeren zullen toenemen als de bemiddeling door de Europese instituties wordt ondergraven. Maar ook hij erkent dat de basis voor Macrons pro-Europese beleid wankel is geworden. “We moeten lessen trekken uit het feit dat Marine Le Pen voor de tweede keer in de tweede ronde zit”, zegt Séjourné. “Ook al zal de president deze keer misschien winnen, de richting van de geschiedenis is dat extreemrechts bij elke verkiezing meer stemmen haalt. Als we niet handelen, als we niet samen de goede oplossingen vinden, zal extreemrechts in Frankrijk aan de macht komen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234