Zondag 23/01/2022

'Als je binnenraakt, waarom neem je dan de Zonnebloemen niet mee?'

Ze kwamen niet als dieven in de nacht, iets voor acht 's morgens was vroeg genoeg om de hightechbeveiliging en de bewakers van het Amsterdamse Van Goghmuseum te verschalken. Gewapend met een ladder en een touw gingen onbekenden zaterdagochtend aan de haal met De hervormde kerk van Nuenen en Gezicht op het strand van Scheveningen, twee zwaarbewaakte werken uit de vroege periode van Vincent Van Gogh.

Brussel

Eigen berichtgeving

Nathalie Carpentier

Carl Depauw, conservator van het Antwerpse Rubenshuis, reageert verbaasd op de roof, niet alleen omdat de beveiliging is omzeild. "Als je dan toch binnenraakt, waarom laat je de echte kleppers dan hangen?"

Ofwel berg je een kunstwerk veilig op, beschermd tegen diefstal, de tand des tijds of beschadiging, maar dan heeft niemand er wat aan. Ofwel stel je het tentoon en loop je risico's. Beveiliging in musea blijft op het slappe koord balanceren, weet Paul Huvenne die schoon schip maakte in het Rubenshuis en nu directeur is van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen. "Het grote publiek komt met de beste bedoelingen. Ze willen genieten van de kunst. Hoe minder je achter glas verstopt, hoe aangenamer het voor hen is."

Glas is zelfs maar een eerste verdedigingslinie. Hightechbeveiligingsmethodes omvatten ondertussen een waaier aan alarminstallaties, camera's die alles registreren, bewegingssensoren en permanente bewakingsmensen. Maar ook dat baat niet altijd, ondervond het Van Goghmuseum in Amsterdam twee uur voor openingstijd. Onbekenden plaatsten een ladder tegen de achterkant van het museum, sloegen een raam op de eerste verdieping in, haalden de werken van de muur, sloegen een ander raampje in en glipten met een touw langs de voorkant weer naar buiten. Ze namen niet eens de moeite om de werken uit de lijst te snijden.

Informatie over de roof wordt, niet verwonderlijk, slechts mondjesmaat verstrekt. "Het museum is permanent bewaakt, ook 's nachts", zegt Evelien Lafaille, woordvoerster van het Van Goghmuseum, aan De Morgen. "Het is zeker niet zo dat niemand iets heeft gemerkt. Alle beveiligingsinstallaties hebben gewerkt, er is zo goed mogelijk op gereageerd." Het museum is nochtans beducht voor diefstal. Meer dan tien jaar geleden werd al eens een twintigtal werken, waaronder De aardappeleters en de wereldberoemde Zonnebloemen gestolen én teruggevonden. "Maar dat is al erg lang geleden. Ondertussen is het museum veel strenger beveiligd."

Dat de moderne hightech dan toch het loodje moest leggen tegen een ogenschijnlijk ouderwetse inbraak, is op zijn minst verrassend, vindt conservator Carl Depauw. "Ik vermoed dat er een professionele bende achter zit, van een ander kaliber dan bij de recente roof in het openluchtmuseum Middelheim. Daar mislukte een eerste poging, bij een tweede poging zijn ze onderschept. Ondertussen is het werk gerecupereerd. Of de technologie tekortgeschoten is? Daar lijkt het wel op."

Hightech is en blijft een hulpmiddel, onderstreept zijn collega Huvenne. "Met een excellent alarmsysteem ben je niets als de ontsnappingsroute zo kort is dat je maar wordt verwittigd als het te laat is." Wie er alle heil van verwacht, kan bedrogen uitkomen, zoals een ander museum mocht ondervinden. "Als we alles volhangen met camera's, zitten we veilig, was de redenering. Tot er een gestoorde bezoeker kwam opdagen. Op de camera's konden ze perfect volgen hoe hij alles vernielde. Maar voor ze hem konden vatten, was hij al twee zalen verder."

Nu de meeste musea kunnen terugvallen op een eigen 'veiligheidsexpert', termen als een 'calamiteitenplan' ingeburgerd zijn en suppoosten zelfs trainingen in alertheid krijgen, weten ze beter waar de mazen in het net zitten. Aandacht voor beveiliging die er slechts willens nillens kwam, geeft Depauw toe. "Toen een dief in 1987 aan de haal ging met een ivoren beeldje uit het Rubenshuis, was dat de reden om fors te investeren. Een geluk bij een ongeluk." Betekent dat dat het enkele jaren geleden bijna een koud kunstje was om een kunstwerk in onze musea te roven? "Misschien wel ja."

Sindsdien beseft hij maar al te goed dat tijdsmanagement een sleutelwoord is. "Wie inbreekt, wil zo snel mogelijk bij zijn doel geraken en ook zo snel mogelijk weer weg. Als iemand dan toch binnenraakt, zorg je best voor hindernissen op zijn parcours om die tijd te rekken. Wij werken met een sassysteem, veiligheidsschroeven waardoor je de werken niet zo snel van de muur kunt halen, is een andere methode." Maar een waterdicht systeem bestaat niet. "Tegen een hit and run, waarbij ze zich schietend een weg banen naar de zalen, kun je weinig beginnen."

De buit veroveren is één ding, ze verhandeld krijgen is nog wat anders. "Het hoeven niet eens de kleppers te zijn", zegt Depauw. "Werken uit een museumcollectie zijn zo goed gedocumenteerd dat zelfs de domste dief beseft dat je die niet zomaar kunt verkopen." Een roof in opdracht van een privé-verzamelaar of om geld af te persen lijken hem dan nog de meest logische opties. "Of het is iemand die rooft vanuit een soort persoonlijke ambitie, om zichzelf te bevestigen", besluit Huvenne uit eigen ervaring. "Dan duiken de werken nooit op de markt op."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234