Maandag 18/10/2021

'Als ik maar aandacht krijg'

De omstreden Chinese miljonair Chen Guangbiao deelt cash uit bij natuurrampen en betaalt arme mensen om lucht in te blikken. Jonge ondernemers bedelft hij onder bankbiljetten. Vrijgevig, verslaafd aan aandacht of louter propaganda voor de Communistische Partij?

China heeft 2,3 miljoen miljonairs, maar de nieuwe rijken zijn doorgaans schuwe types die niet bekendstaan om hun gulle giften. De 46-jarige Chen is juist dol op publiciteit. Een uiterst toegankelijke rijke met pittige meningen: Chen is een lieveling van de media.

Na de aardbeving in Sichuan in 2008 werd hij in één klap beroemd toen hij met bulldozers en graafmachines het rampgebied introk. Normaal sloopt hij er gebouwen en fabrieken mee - Chen dankt zijn persoonlijk vermogen van tussen de 350 en 700 miljoen euro aan handel in oud ijzer. In Sichuan haalde hij honderden slachtoffers onder het puin vandaan. Wie nog leefde, kreeg een zak geld. Hij kreeg schouderklopjes van de premier en het tijdschrift Forbes zette hem op zijn lijst van 'invloedrijke filantropen'.

Met controversiële hulpacties bij een tornado in Taiwan en een tsunami in Japan bleef Chen zijn populariteit rekken. Tot 2014. Sindsdien wordt Chen beticht van allerlei akeligs. Hij zou journalisten bedreigen. Zijn stunts zouden nep zijn. Zijn Icebucket Challenge, waarbij hij in een vuilniscontainer met ijs zat, werd weggehoond. De ijsblokjes leken verdacht veel op plastic. Zijn offensief om The New York Times te kopen flopte.

Zelfs nu de publieke opinie zich tegen hem keert, blijft hij aandacht zoeken. China's Meest Geliefde Rolmodel, een van de negen ronkende titels op zijn visitekaartje, ontvangt ons in zijn kantoor in de stad Nanjing. De wachtkamer staat vol houten stoelen die een slordige 1.200 euro per stuk kosten. Zijn werkkamer is een wanorde van honderden snuisterijen. Zoals een brok roze natuursteen ter grootte van een springbal, in de vorm van een perzik.

"Vind je die leuk? Je krijgt hem van me!" Chen Guangbiao is gearriveerd, met drie assistentes die dozen met make-up en professionele studioverlichting dragen. Mascararoller over zijn wenkbrauwen, veeg foundation op zijn neus en dan is hij er klaar voor.

Uw vader noemde u Guangbiao, Lichtend Voorbeeld. Wat dacht hij?

"Hij wilde dat ik als volwassene goede daden zou doen. Opgroeien op het platteland was niet gemakkelijk. Toen ik vier jaar was, stierven mijn oudere broer en zus van de honger. Mensen met geld aten vis of vlees, bij mij knaagde de honger zodanig dat ik op mijn negende begon met werken. Ik haalde drinkwater bij een bron en verkocht het aan de boeren in de velden. Zo verdiende ik in een zomervakantie 50 cent."

Hoe voelt het om heel rijk te zijn?

"Rijkdom is als water. Een enkel glas drink je zelf op, een rivier deel je met anderen. Ik verdien zo veel dat ik het toch niet op krijg, dus ik geef 50 procent van mijn nettowinst weg. Sinds ik aan liefdadigheid doe, geven steeds meer Chinezen aan goede doelen. Ik overdrijf niet als ik zeg dat 70 procent van de Chinese filantropie het resultaat van mijn invloed is. Omdat het geld uit mijn zak afkomstig is, of ik anderen inspireer."

Chinese rijken smijten met geld. Gouden iPhones, sportauto's, enzovoort: wat koopt u zoal?

"Ik kan zo een privévliegtuig kopen. Of een jacht. Maar ik hoef er geen. Tuhao wordt dat patserige gedrag genoemd. Ik kijk daarop neer. Ik val liever op door mijn geld te gebruiken om mezelf te profileren."

U wordt uitgemaakt voor egotripper. Waarom blijft u doorgaan?

"Dat mensen me een clown vinden, maakt me niet uit. Als ik maar aandacht krijg. Daarmee stimuleer ik andere miljonairs om meer voor de armen te doen. Ze kijken wel uit om in het openbaar geld weg te geven. 80 procent van het geld van de Chinese nieuwe rijken komt van uitbuiting van natuurlijke hulpbronnen, smerige dealtjes met ambtenaren en regelrecht bedrog. Daarom zijn Chinese miljonairs zo onopvallend: als ze tekeergaan zoals ik, zitten ze morgen in de gevangenis. Tegenwoordig worden corruptie en machtsmisbruik keihard aangepakt. Die nieuwe rijken voelen zich in het nauw gedreven en ze haten me omdat ik het goede voorbeeld geef. Ze geven journalisten enorme bedragen om me in diskrediet te brengen."

Chinese journalisten zeggen juist dat ze doodsbedreigingen ontvangen als ze in uw leven rondspitten. Of dat de propaganda-autoriteiten ronduit verbieden negatieve stukken over u te publiceren.

"Wat een kwaadsprekerij. Ik ben de meest geïnterviewde Chinese miljonair. Ik doe geen slechte dingen. Ik heb mijn Mercedes kapotgeslagen om op de Autoloze Dag het fietsen onder de aandacht te brengen. Ik doneer geld aan leukemiepatienten. Ik help twee miljoen mensen per jaar."

Voelsprieten

Dat hij zelf contacten heeft in de hoogste kringen, is zeker. Het blijkt alleen al uit de tientallen foto's van Chen met politici, leden van de rode elite. Daar hoort hij als privéondernemer, een ordinaire handelaar in oud ijzer bovendien, niet bij. Hij is slechts een nuttige figurant, die laat zien dat het eenpartijsysteem succesvolle en filantropische ondernemers voortbrengt. Ondanks zijn flamboyante gedrag kleurt Chen keurig binnen de patriottische partijlijnen. Zijn beloning voor het uitdragen van het partijstandpunt in China en in het Westen is - op zijn minst - een vluchtig contact met de macht.

Die politieke contacten zijn voor een privéondernemer in China enorm belangrijk. Staatsbedrijven zijn er onderdeel van de politieke macht en krijgen uit de eerste hand informatie. Zakenlieden uit de privésector zijn kwetsbaarder. Het ene moment worden ze geprezen als 'positieve voorbeelden', maar de wind kan snel omslaan. Zij moeten hun voelsprieten dus voorzichtig uitsteken naar de hogere politiek om af te tasten wat daar aan de gang is.

Waarom bent u eigenlijk geen partijlid?

"Daar heb ik de juiste relaties niet voor. Ik ben geen politicus. Ik heb niet eens genoeg connecties om opdrachten van de overheid binnen te halen voor mijn bedrijf. Ik ben al jaren toehoorder van een adviesorgaan van het parlement, maar ik heb geen stemrecht in het parlement, omdat ik daar geen lid van ben. Geen partijlid dat zich over mij ontfermt, de gevestigde orde is geen fan van me. Ik trek immers te veel aandacht als ik de media gebruik om ruchtbaarheid te geven aan mijn ideeën."

Eretitels kopen

Onder de vorige partijleiding, inmiddels met pensioen, legde Chen soms de vinger op een zere plek, bijvoorbeeld met kritiek op het slappe milieubeleid. Maar sinds het aantreden van het nieuwe politburo is Chen een gehoorzame echoput. Het milieu is bijna schoon, zegt hij nu, de Chinese Droom komt uit. Toegang tot de nieuwe generatie machthebbers heeft hij met die boodschap nog niet gewonnen.

Plots wordt de sfeer grimmig. Chen verbiedt de fotograaf foto's te maken van de portretten met al die politici. Door de huidige anticorruptiecampagne kan de connectie van gisteren morgen ineens op de zwarte lijst staan. En de cameraverliefde Chen heeft geposeerd met iedereen die er ooit iets toe heeft gedaan.

Liever laat hij zien wat voor een goed mens hij is, in een zaal die volhangt met duizenden officiële oorkondes die getuigen van zijn grote hart en dito portemonnee. Die goudgerande plakkaten vindt hij zo onweerstaanbaar dat hij gretig inging op een uitnodiging van een onbekende liefdadigheidsorganisatie in New York. Die beloofde hem in ruil voor 30.000 dollar een eretitel van de Verenigde Naties. In China is het kopen van zulk soort titels normaal.

Om zijn nieuwe status van 'Wereldwijde Vredesambassadeur van de VN' te vieren, organiseerde Chen een gratis lunch voor honderden Amerikaanse daklozen. Elke zwerver kreeg 300 dollar (zo'n 267 euro). Dat ze die na afloop moesten inleveren, omdat het geld naar een opvanghuis ging, vonden de zwervers minder leuk. Op zijn beurt voelde Chen zich bekocht. Het VN-certificaat bleek helemaal niet van de VN te zijn.

Hij troost zich met de foto's, krantenstukken en televisieverslagen over de daklozenlunch. Drie keer speelt hij een video af waarop hij in slecht Engels 'We are the world' zingt. Tijdens dat tenenkrommend gezang wordt hij geflankeerd door twee Chinese vrouwen met verminkte gezichten. Die staken zich in 2001 in brand op het Plein van de Hemelse Vrede, om te protesteren tegen de vervolging van de in China verboden meditatiebeweging Falun Gong. Daarna keerden ze zich juist tegen Falun Gong. Chen nam het duo, dat onder de littekens van derdegraads brandwonden zit, mee naar de VS.

Daar etaleerde u de mismaakte dames op persconferenties. Waarom koos u voor een politiek controversieel thema als Falun Gong?

"Ik herinnerde me later pas dat buitenlandse media beweerden dat die vrouwen geen Falun Gongleden waren, maar dat de Communistische Partij die zelfverbranding in scène had gezet. Ik was gewoon nieuwsgierig, dus toen ze me om hulp smeekten, heb ik hen opgezocht. Als ik ze met mijn geld help met plastische chirurgie, dan geef ik natuurlijk een persconferentie! En daarna laat ik zien hoe ze zijn opgeknapt. Vinden westerlingen dat provocerend? Ze begrijpen me niet. Ik moet nog meer aandacht trekken, tot Chen Guangbiao als wereldwijd erkende filantroop op vijf continenten op de voorpagina's staat."

Hoe past daarin uw poging om The New York Times te kopen?

"Dat is mijn hartenwens. Die krant heeft invloed. De onderhandelingen zitten nu vast, maar ik kom terug met een hoger bod. Net zo lang tot het om zo veel geld gaat dat ze geen nee kunnen zeggen. Ik wil die krant in de revisie gooien, zodat ze in China kan worden verkocht. (The New York Times is in China op internet geblokkeerd, MV.). Ik wil er een Chinees-Engelstalige krant met een positieve uitstraling van maken. Kijk, dit bedoel ik."

Op een halve pagina advertentieruimte in The New York Times, met allerlei lettertypes en slechte kleurenfoto's van zichzelf, verkondigt hij in krom Engels zijn denkbeelden: 'The Chinese Economy, not first in the world, and will not collapse, but in a period of transformation and upgrading.' Eerder kocht hij pagina's om het Chinese overheidstandpunt uit te dragen over een eilandengroep waar zowel China als Japan aanspraak op maken.

Vanwege die advertenties vinden Amerikanen u een nationalist, die The New York Times niet in handen mag krijgen.

"Is dat nationalisme? Ik ben China dankbaar. Zonder de economische hervormingen werkte Chen Guangbiao nu nog op de boerderij. Mijn vaderlandsliefde heeft niets met politiek te maken. Ik kan geen ambtenaar bedenken die ik iets verschuldigd ben."

Bootjes

Blijf eten, beslist hij. In een banketzaal komen zoetwaterkreeft, gepekelde vis en een dozijn andere delicatessen langs. De secretaresses ontpoppen zich tot serveersters, die drinkliedjes zingen met de gasten. Onder zijn make-up ziet Chen er moe uit. Hij eet weinig. Chen vraagt bezorgd of westerse media echt onvriendelijk over hem schrijven. "Uit mijn laatste meting bleek dat 80 procent van de Amerikaanse media me prijzen."

Op antwoord wacht hij niet, want iedereen aan tafel wil iets van hem - geld, stunts, quotetjes. Een verslaggever uit Shanghai schrijft een artikel over de valse VN-onderscheiding. Een bootjesfabrikant wil Chen als investeerder. De eregasten zijn leidinggevenden van de afdeling propagandazaken van een Noord-Chinese provinciestad. Ze hebben enkele hoofdredacteuren meegebracht die onder hun supervisie werken. Wat dit clubje partijleden naar Nanjing brengt, blijft onduidelijk.

Partijkader, erg belangrijk, fluistert Chen. De hoogste man in rang brengt een toost uit. Op Chen, dat hij maar veel positieve publiciteit krijgt. Het klinkt spottend, maar Chen kronkelt bijna van dankbaarheid. Zijn assistente staat al klaar met de camera.

Wie is Chen Guangbiao?

► Geboren in juli 1968 (46 jaar) als jongste kind van een landbouwfamilie
► Toen hij vier jaar oud was, stierven zijn oudere broer en zus van de honger
► Hij verdiende zijn eerste centjes door bronwater te verkopen aan boeren op het veld. Hij was toen negen
► Op zijn dertien verkocht hij bevroren voedsel en toen hij zeventien was, begon hij zijn eerste zaak
► Studeerde af in de geneeskunde en behaalde een MBA (bedrijfskunde)
► Maakte fortuin met de handel in oud ijzer
► Zijn geschatte vermogen ligt tussen de 350 en de 700 miljoen euro

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234