Vrijdag 18/10/2019

'Als ik geblaseerd raak, is het tijd om te stoppen'

De sublieme psychologische thriller Notes on a Scandal werd vorige week op de Berlinale buiten competitie gepresenteerd. Anders waren Judi Dench en Cate Blanchett zeker allebei in de running geweest voor de prijs van beste actrice. Een Oscarnominatie hebben ze hoe dan ook al op zak. 'Maar ik wed op Helen Mirren', zegt Judi Dench. door Jan Temmerman

De film van regisseur Richard Eyre is gebaseerd op de voor de Booker Prize genomineerde roman What Was She Thinking: Notes on a Scandal van Zoë Heller, het verhaal van de intense en tumultueuze verhouding tussen de ouder wordende geschiedenislerares Barbara (Judi Dench) en haar jongere collega Sheba (Cate Blanchett). Als Barbara ontdekt dat Sheba een seksuele verhouding heeft met een jonge leerling, besluit zij die zaak geheim te houden. "Nu meer dan ooit, zijn we verbonden door de geheimen die we delen", probeert ze Sheba gerust te stellen, in de hoop dat zij op die manier de hartsvriendin zal vinden waar ze altijd op gewacht heeft.

Als ze de kamer binnenstapt, valt er aan Judi Dench (°1934) niets te merken. Het is pas wanneer ze weer uit haar stoel overeind komt, dat ze een grimas niet kan onderdrukken. Een pijnlijke knie speelt haar duidelijk parten. "Ik heb er al een tijdje last van, maar het is erger geworden. Ik laat mij binnenkort opereren."

Binnenkort blijkt komend weekend te zijn. En dan is het net Oscar Night in Hollywood. Net als haar tegenspeelster Cate Blanchett is Dench genomineerd als beste actrice, haar zesde nominatie al. In 1999 mocht ze naar huis met de Oscar voor de beste bijrol voor haar vertolking als koningin Elizabeth in Shakespeare in Love.

Vindt u het niet jammer dat u zondagavond niet aanwezig kunt zijn?

Judi Dench: "Natuurlijk! Ik zal het heel erg missen. Ik heb het altijd opwindend gevonden om erbij te zijn. Er is niets dat daarop lijkt. Met mijn echtgenoot (de Shakespearevertolker Michael Williams, die begin 2001 overleed, JT) gedroegen we ons soms echt als opgewonden kinderen: 'Oh, kijk. Daar zit Jack Nicholson!'."

Hoe hoog schat u zelf uw kansen in?

"Ik hou van weddenschappen. En ik wed op Helen Mirren. We hebben nooit samen geacteerd, maar we zijn wel maten. Mijn dochter Finty heeft met Helen gespeeld in Gosford Park (2001). Het zijn allebei schoenfetisjisten. Ze probeerden elkaar de loef af te steken door elke dag met van die prachtige, nieuwe schoenen naar de set te komen. En de opnames duurden twaalf weken! (lacht) Helen heeft samen met mijn man ook Shakespeare gedaan in Stratford. Zij was Cressida, hij Troilus. En ik vind dat Helen in The Queen een opmerkelijke vertolking heeft neergezet. Ik denk dat je zoiets geen twee keer in je leven tegenkomt."

We lazen dat u in eerste instantie gechoqueerd was door het personage van Barbara. Waarom besloot u die rol dan toch te aanvaarden?

"Ik vond het gedrag van Barbara verwerpelijk. Maar tegelijk is het een personage dat in niets lijkt op wat ik eerder gespeeld heb. Dat is net de uitdaging. Het heeft geen enkele zin dezelfde rollen steeds opnieuw te blijven spelen. Een andere reden om deze film te doen, was dat Richard Eyre (met wie Dench eerder al Iris draaide, JT) zou regisseren. Er was ook de fantastische scenarioadaptatie van Patrick Marber. En ten slotte was er de kans om met Cate Blanchett samen te werken. We hadden elkaar al ontmoet op de set van The Shipping News (2001), maar we hadden toen geen scènes samen."

Zou u Barbara een zieke vrouw noemen?

"Sommigen spreken over haar als een monster, maar daar ben ik het niet mee eens. Ze is verward. Haar emotionele leven is een verschrikkelijke puinhoop. Ze gedraagt zich als een kind, in de zin dat zij enkel en alleen met zichzelf begaan is, maar dat zelf niet eens beseft. Barbara wordt als het ware overeind gehouden door een kolom van nood en gemis. Maar tegelijk is dat een aspect van haarzelf dat ze niet eens begrijpt.

"In deze tijd is Barbara eigenlijk een vreemd wezen, omdat we nu toch allemaal aangemoedigd worden om onszelf uit te drukken. We moeten met onze emoties in het reine komen, naar psychiaters lopen of allerlei pillen slikken. Maar Barbara doet daar allemaal niet aan mee. Ik heb er geen idee van hoe zij zou reageren als ze naar een psychoanalist zou stappen. Waarschijnlijk zou ze verliefd op hem worden."

Uit haar dagboeknotities blijkt onder meer hoe sarcastisch Barbara wel is. Is dat iets wat u ook in uzelf herkent?

"Ja, dat denk ik wel. Er zijn momenten waarop de wereld mij tot enig sarcasme noopt. Acteren is een kwestie van herkennen, zowel bij jezelf als bij anderen. Het is het oog dat alles ziet en het oor dat alles hoort. Rondkijken, observeren, leren kennen, begrijpen. Dat is de bagage die we moeten verzamelen en met ons meedragen.

"Ik besef dat dit nogal ongezond kan klinken. Het is niet de bedoeling dat je, in een of andere emotionele situatie, als het ware buiten jezelf treedt en naar binnen kijkt. Zoiets mag je niet doen. Maar het zijn wel onze herinneringen aan dergelijke emotionele omstandigheden die we moeten bewaren.

"Een voorbeeld. Ik moest mijn echtgenoot vertellen dat zijn moeder overleden was, maar dat was net voor we aan een recital moesten beginnen in Lichfield Cathedral. Ik had mij voorgenomen om hem het slechte nieuws pas achteraf te vertellen. Maar toen ik aankwam, vroeg hij meteen wat er met mij scheelde? Met andere woorden: op dat moment kon ik tegenover hem onmogelijk 'acteren'. Ik zat dus heel erg ín die situatie en niet erbuiten. Maar ik wist wel hoe iemand anders zich in die omstandigheden had kunnen gedragen. En ik herinner mij ook hoe Michael toen gereageerd heeft."

Scenarist Patrick Marber vertelde dat u zich op de set erg opgewekt gedroeg en helemaal niet geconcentreerd leek, maar zodra de camera's draaiden, was u het wel.

"Is dat geen mooi compliment? Het bewijst dat ik twee dingen tegelijk kan doen. Ik heb vaak gezegd dat acteurs zichzelf niet te ernstig moeten nemen. Op de set kan ik heel luchtig en opgewekt doen en tot het allerlaatste moment grapjes maken. Maar zodra ik een theaterpodium opstap of de camera's beginnen te draaien, ben ik doodserieus. Doodserieus over mijn job en over wat volgens mij de bedoeling van die job is.

"Daarom is het acteren in het theater, met een groep, eigenlijk mijn ruggengraat. Je stapt samen het podium op, er zit een publiek dat betaald heeft en dan moet je hen een welbepaald verhaal vertellen. De vitale elementen die er écht toe doen, zijn de auteur en het publiek. De regisseur en wij, de acteurs, zijn slechts de tussenpersonen.

"Bij een film is de situatie helemaal anders. Ik herinner mij GoldenEye, de eerste Bondfilm die ik gedraaid heb. Op de première kwam ik een acteur tegen die ik enthousiast begroette met de vraag waarom hij daar was. En hij antwoordde: 'Wel, ik zit ook in de film.' Bij een film als Mrs. Brown (waarin Dench Queen Victoria speelde, JT) was dat helemaal anders, want dat hebben we in dertig dagen gedraaid en we zaten allemaal in Schotland. Op die manier werden we opnieuw een soort theatergroep. Allemaal mensen die bij elkaar komen met dezelfde bedoeling. Heel opwindend.

"Er wordt mij vaak gevraagd of ik theater verkies boven film, maar meestal antwoord ik dan diplomatisch: 'Dat hangt af van het toneelstuk en van het scenario.' En het hangt eigenlijk nog meer af van wie erin meespeelt of wie de regisseur zal zijn."

In deze film ziet u er niet erg aantrekkelijk uit. Is daar moed voor nodig?

"Niet echt. Ik was daar niet bang voor. Er was trouwens geen andere optie. Ik zou wel nooit naar dezelfde kapper als Barbara gaan. Lisa Westcott, die ook hairdesigner was op Shakespeare in Love, heeft in ieder geval briljant werk geleverd. Ik heb wel niet vaak in de spiegel gekeken, wat ik trouwens anders ook niet doe. Barbara doet dat waarschijnlijk ook niet."

De film bevat ook een hevig handgemeen tussen Barbara en Sheba.

"Dat was een scène waar we allebei tegenop zagen. Maar we wisten dat die dag zou komen. Het gevecht was wel uitstekend gechoreografeerd. En Cate had buiten de set een fles champagne klaargezet, voor als het allemaal achter de rug was. Al moesten we toch nog terugkomen om enkele inserts te draaien.

"Het was behoorlijk intens, zowel de fysieke confrontatie als de verbale scheldpartij. Maar we hebben het overleefd. Uiteindelijk viel het allemaal best mee, het was vooral het wachten op die bewuste draaidag dat nogal alarmerend was. Ik krijg het weer warm en koud als ik eraan terugdenk."

Het wordt soms gezegd dat vrouwen zich tegenover elkaar vaak wreedaardiger gedragen dan mannen onder elkaar. Klopt dat volgens u?

"Ik heb altijd gedacht dat het er op een meisjesschool vaak erger aan toeging dan op een jongensschool. Misschien komt het gewoon omdat jongens zich makkelijker afreageren met een goede, ouderwetse knokpartij. Bij vrouwen is het misschien meer een mentaal gevecht."

Houdt u zelf een dagboek bij?

"Neen, dat doe ik niet. In de film zie je trouwens hoe gevaarlijk zoiets kan zijn. (lacht)"

Uw zes Oscarnominaties dateren van na uw zestigste verjaardag. Bent u met ouder geworden ook zelfverzekerder geworden?

"Het probleem met ouder worden is dat hoe meer je doet, hoe meer er van je verwacht wordt. Als je een lange carrière hebt en je hebt sommige dingen gedaan die in het geheugen van het publiek zijn blijven hangen, worden de verwachtingen steeds bijgesteld naar boven. Het wordt dus steeds angstaanjagender. Die angst is onze brandstof, maar je moet die natuurlijk wel in bedwang weten te houden. En op de juiste manier weten te gebruiken. Ik zou pas écht gealarmeerd raken als ik zou merken dat ik geblaseerd de planken opstap en mijn dialogen begin af te dreunen, zonder iets te voelen. Dan wordt het tijd om te stoppen."

Daar is voorlopig geen reden toe. U komt toch ook nog terug als M in de volgende Bondfilm?

"Natuurlijk, en dat zou wel eens heel snel kunnen gaan. We zijn ten slotte in 2007. Dit is het enige jaar waarin ik mij, bij het tekenen van een cheque, nog nooit van datum vergist heb. Zo'n Bondfilm is voor mij echt een portie frisse lucht. Pierce Brosnan en Daniel Craig zijn totaal verschillende acteurs. Pierce was absolutely charming. En Daniel is... ook absolutely charming (lacht). En een uitstekend acteur. Sommige mensen gedragen zich nogal bezitterig als het op James Bond aankomt. Ze denken dat alleen zij weten hoe die eruit moet zien en hoe hij zich moet gedragen. Maar Daniel heeft inmiddels bewezen dat zijn critici het bij het verkeerde eind hadden."

Daarnet had u het over de performance of a lifetime van Helen Mirren. Welke vertolking uit uw eigen carrière zou u op die manier omschrijven?

"Uit mijn carrière? Ik heb er geen enkel idee van. Echt niet."

Uw volgende vertolking misschien?

"Denk je? Ik hoop dat u gelijk hebt."

Recensie in Encore, pagina 9

Het probleem met ouder worden is dat hoe meer je doet, hoe meer er van je verwacht wordt

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234