Donderdag 17/06/2021

Als het zoveel is

Dat is toch zeldzaam. Dat het niet los wil laten. Dat het in de kieren van de kop is gekropen, in het bloed is gaan zitten, als een virus. Ik stapte de theaterzaal uit en het eerste wat ik dacht was: dit wil ik nog eens zien. En ook die tweede keer maakte het echt indruk. Dan is er iets gebeurd op die scène, in die zaal.

Peter Verhelst en Oscar Van Rompay hebben samen een belachelijk intrigerende voorstelling gemaakt. Omdat het echt theater is, én meer dan dat. Africa is een koortsdroom. En een scherpe analyse. Een schilderij. Een blik op een continent. Een lied. Een portret van een mens, en van dé mens, ook. Wat ben ik blij dat ik daarnaar heb mogen kijken.

Dat heeft met van alles te maken. In de eerste plaats met Oscar Van Rompay. Hij is als speler sterker en juister dan ik hem ooit zag, geloof ik. Hij vertelt dan ook zijn eigen verhaal, of beter: het verhaal van zijn ervaringen zoals Peter Verhelst dat op zijn beurt met zijn eigen taal, verbeelding en indrukken van zijn eigen Afrikareis geschreven en geregisseerd heeft. Oscar zit elk jaar drie maanden in een dorpje in Kenia. Hij heeft daar een bomenplantage en stelt mensen te werk. Echt waar. En hij heeft goed geluisterd en gekeken en veel nagedacht in die periodes, zoveel is duidelijk. En door heel dichtbij zichzelf te blijven, gebeurt wat er volgens mij heel vaak gebeurt als een goede artiest dat doet: dan raakt hij aan de kern van dingen.

Voor mij ging Africa evenveel over doodsangst als over de mythes die westerlingen er over het zwarte continent op nahouden. Evenveel over de problemen waar Afrika mee worstelt als over de problemen waar een mens mee moet omgaan. Evenveel over de hunker naar bij jezelf kunnen thuiskomen als over de zoektocht naar wie je dan wel echt bent. Evenveel over eenzaamheid als over hoop. Evenveel over vervreemding als over fascinatie voor het onbekende en het verschil. Evenveel over afkeer als over liefde. Wat vind ik het mooi als het zoveel is. (En dat Oscar grandioos staat te spelen, dat moet ik toch ook nog zeggen, omdat daar geen weg omheen is. Met alleen maar wat verf wordt hij een echtere zwarte dan veel zwarten. Eenmaal gedoucht en gekleed toont hij zich in een blote kwetsbaarheid die niet elke acteur zou aandurven, denk ik.)

Ander register

In de tweede plaats heeft het te maken met Peter Verhelst. Het is al lang zo dat ik hou van zijn schrijven en zijn wankelen, van zijn verlangen en zijn gevoeligheid, zijn angsten en zijn geloof in nabijheid-ondanks-alles. Maar ik vind dat hij nu voor het eerst een echte theatervoorstelling heeft gemaakt. Niet dat het mij ooit stoorde, maar in zijn vorige producties kwam ik veeleer aan mijn trekken als literatuur- dan als toneelmens. Nu verkent hij alle mogelijkheden van het medium. En hoe.

Zonder ontrouw aan zichzelf te worden, kiest hij voor een taal die instant communiceert. Als Oscar frontaal de toeschouwers aanspreekt klinkt het bijna alsof hij ter plekke herinneringen staat op te halen. Maar evengoed zinderen en zoemen zijn woorden zoals ze altijd doen. Evengoed kiest hij voor flarden die ruimte laten voor de verbeelding van een kijker. En als Oscar in voice-over praat en klankdecor wordt bij wat er te zien is, durft Peter Verhelst te schakelen naar een ander register. En dat is mooi, vind ik, dat maakt het allemaal nog rijker.

Broeierige taferelen

Hij maakt ook beelden die beklijven. Broeierige taferelen vol mysterie. Stille portretten van de wanhoop. Onthutsende confrontaties met verval. Alsof theater film wordt: groter, surreëler. Een reis in het hoofd. Naar onbereikbaar ver weg. Naar het diepste diepe, het zwartste zwart. En de traagheid die Peter Verhelst zich ondertussen durft te permitteren. Heerlijk vind ik dat. Kijken naar een mens die langzaam alle verf wegwast, zich afdroogt, kleren aandoet, ondertussen kijkt naar ons, in de zaal. Die eenvoud zo interessant durven laten worden, dat is theater maken.

Samen met Kreng, aka Pepijn Caudron, heeft hij de voorstelling ook een soundscape meegegeven die bijna een speler op zichzelf wordt. Met als uitgangspunt klankopnames die Oscar zelf in Kenia heeft gemaakt, met juist gekozen uiteenlopende melodieën en muziek, worden tekst en beeld en spel naar een nog hoger niveau getild. Alsof het niks was.

Africa is een theaterervaring die mij nog lang zal bijblijven. Omdat het er eentje is die prikkelt en confronteert, omdat ze uitdaagt en raakt, omdat ze fascineert en bedwelmt. Door dit te zien ben ik overigens ook nog meer gaan uitkijken naar de nieuwe novelle van Peter Verhelst die op til is: Geschiedenis van een berg. Naar ik hoor zou dat ook weer een hoogtepunt zijn in zijn literaire oeuvre. Soms zitten artiesten dan opeens gewoon keihard op een juiste golf.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234