Woensdag 27/01/2021

Analyse

Als het regent in Brussel, druppelt het in Vlaanderen

Beeld © JORIS CASAER © BELGA

De Vlaamse regering moet betrokken worden bij een federale tax shift, meent Vlaams minister-president Geert Bourgeois (N-VA). Omdat de N-VA plots ook de PS, namens Wallonië en Brussel, aan tafel wil? Neen, omdat het de logica zelve is.

"Unieke kans om de fiscaliteit te verlagen en te hervormen, zónder de PS. Waarom zou je ze dan mee aan tafel vragen." Amper was minister-president Bourgeois uitgesproken in De ochtend of Open Vld-voorzitster Gwendolyn Rutten had haar scherpe antwoord al klaar op Twitter. "Bourgeois wil Magnette (PS) aan tafel voor fiscale hervorming. Good luck", voegde haar Kamerfractieleider Patrick Dewael er instemmend aan toe.

En zo was een vraag om inspraak snel gedevalueerd tot een rondje politiek gekissebis. "Natuurlijk willen wij ook dat er met de deelstaten wordt gecommuniceerd, maar tussen helder en open communiceren en effectief beslissingsmacht geven zit een groot verschil", legt Rutten uit. "De N-VA heeft zowat haar hele campagne gebaseerd op de stelling dat de PS het land kapot belast heeft. En nu wil de N-VA er plots voor zorgen dat Paul Magnette een vetorecht over de tax shift krijgt? Leg het mij uit want ik begrijp het niet."

Wou Bourgeois het debat over de tax shift dan verdrinken in een grote conferentie met de deelstaten met nul kans op resultaat? Eigenlijk niet. Bourgeois en Rutten willen ongeveer hetzelfde: als er federaal met belastingen wordt geschoven, moet de impact op de deelstaten in de gaten gehouden worden. Toch was de verleiding om een politiek slagje te slaan uit het voorstel van Bourgeois blijkbaar groot. De indruk kon immers worden gewekt dat de N-VA de PS, die ze door de voordeur uit de regering had verjaagd, langs de achterdeur toch weer wou binnenlaten. En dat allemaal omdat de N-VA, met haar confederale ambities, zo graag de bevoegdheid van de Vlaamse en dus ook Waalse en Brusselse regering wou oprekken?

De waarheid blijkt genuanceerder te zijn, maar de verleiding om in de Vlaamse perceptie één nieuwscyclus lang meer anti-PS te zijn dan de N-VA was blijkbaar te groot voor de Vlaamse liberalen. "Wij hebben enkel gevraagd betrokken en geïnformeerd te worden", zegt de woordvoerder van de minister-president. "Dat zal op het Overlegcomité van de regeringen gevraagd worden, zodat er een werkgroep opgericht kan worden." Bourgeois wil dat de tax shift voor de deelstaten budgettair neutraal blijft: wat wegvalt door verminderde personenbelastingen moet gecompenseerd worden.

De minister-president is een gewaarschuwd man. Bij de laatste federale begrotingscontrole mocht hij nogal laattijdig vernemen dat de deelstaten 700 miljoen minder doorgestort zouden krijgen, als gevolg van de Financieringswet. Hoe dat zo plots kwam, kon niemand meteen uitleggen, maar Vlaanderen zat wel plots met een gat van 400 miljoen extra in de begroting, terwijl de federale regering haar budgetcontrole al fluitend kon afronden.

Eindelijk

Niet iedereen reageerde afwijzend op de woorden van de Vlaamse regeringsleider. "Eindelijk iemand die het doorheeft", dacht hoogleraar fiscaal recht Michel Maus (VUB) bijvoorbeeld. Maus waarschuwt al langer voor de impact die federale belastingverschuivingen op de deelstaatniveaus kunnen hebben. Die impact is door de laatste staatshervorming nog sterk toegenomen. Deelstaten worden nu niet meer gefinancierd via een dotatie uit de federale schatkist, maar wel door gewestelijke opcentiemen op de personenbelasting. Anders gezegd: de gewesten krijgen geen centen meer van de federale overheid, ze moeten zelf aan centen geraken door een aanvullende belasting te heffen op de federale personenbelasting. Een beetje zoals ook de gemeenten dat al langer doen.

Het gevolg is wel dat gewesten en gemeenten hun belastingbasis zien wegsmelten, als de federale regering de personenbelasting laat dalen. En dat is exact wat met de komende tax shift staat te gebeuren. Professor Maus: "Het voorstel van Kris Peeters (CD&V) voor een tax shift van 5 miljard betekent bijvoorbeeld dat er 5 miljard uit de personenbelasting wordt weggehaald. Voor de federale overheid zelf is dat een budgettair neutrale operatie omdat dat bedrag gecompenseerd wordt door nieuwe inkomsten uit consumptie, vervuiling of vermogen. Als de deelstaten hun minderinkomsten als gevolg van die verschuiving willen compenseren, kunnen ze niet anders dan de gewestbelastingen verhogen. Door dat perverse effect dreigt de burger dus toch weer meer belastingen te moeten gaan betalen."

Hoe dat perverse effect te vermijden? "Moeilijk", vreest Maus. "Het zit ingebakken in onze staatsindeling, waarbij belastinginkomsten verdeeld zitten over verschillende niveaus." Maus pleit voor een zevende, fiscale, staatshervorming, waarbij federale en regionale overheden elk homogene bevoegdheden krijgen over de belastingen. In zijn nogal radicale plan zouden de gewesten dan zeggenschap over de economisch volatiele personenbelasting en vennootschapsbelastingen krijgen, terwijl de federale overheid het met de 'stabiele' indirecte belastingen op onder meer consumptie, accijnzen of erfenis moet stellen.

Een plan met grote budgettaire gevolgen en mogelijke impact op de rest van de bevoegdheidsverdeling, beseft de professor. "Maar het is wel logisch, en het zou minstens onderzocht moeten worden." Dat zal ten vroegste na de volgende verkiezingen kunnen, want minstens tot zolang zijn staatshervormingen uit den boze.

Fiscale autonomie

Dat zolang gewacht moet worden op een echte fiscale hervorming betwist Open Vld-voorzitster Rutten dan weer. "Als de fiscale inkomsten dalen, moeten de uitgaven misschien ook maar dalen. Dat principe mag ook voor Vlaanderen gelden", zegt ze.

"Dat een verlaging van de personenbelasting impact heeft op de deelstaten, is geen 'pervers effect'. Het is de sleutel van onze fiscale staatsindeling. Daarin worden deelstaten, op vraag van Vlaanderen, niet meer gefinancierd op basis van een abstracte dotatie maar van belastinginkomsten waar ze zelf, door hun economisch beleid, sturing aan kunnen geven. Vlaanderen heeft de fiscale autonomie om de RSZ-bijdragen te verlagen, zodat meer mensen aan het werk kunnen. Zo kan het zelf de inkomsten van de personenbelastingen doen stijgen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234