Maandag 06/12/2021

Als het ergens in de wereld brandt, smeult het ook in Kuregem

Hutu's en Tutsi's, joden en moslims, Chileense hongerstakers tegen Pinochet, illegale hongerstakers tegen hun uitwijzing... Er hoeft maar iets te gebeuren in de wereld of het heeft zijn weerslag in de Anderlechtse wijk Kuregem. En nu is daar plots ook de strijd tussen sjiieten en soennieten. Het verhaal van een kleurrijke wijk door de ogen van pastoor Jan Claes.

Het deed hem denken aan de dood van Oscar Romero, de bisschop die meer dan 25 jaar geleden werd vermoord in San Salvador. Doodgeschoten achter zijn altaar, in zijn eigen kerk. Net als imam Abdellah Dahdou, die in zijn eigen moskee stierf, gestikt in de rook die ontstond na de brandstichting door een soennitische fanaticus. "Allebei getroffen in wat hen diepste raakte, hun kerk en hun moskee. Ik was verontwaardigd, kon het niet geloven." Pastoor Jan Claes leest de rouwbetuigingen aan de Redamoskee. Er liggen rozen en theelichtjes, aan de muren zijn foto's van de overleden imam geplakt. "Het is intriest."

Kuregem stond al voor criminaliteit, rellen en nultolerantie. Sinds vorige week kan de wijk een streepje bijzetten bij de negatieve opsommingen: islamitisch geweld. De Bronx van Brussel en de no go-zone van de hoofdstad: pastoor Claes woont en werkt hier al meer dan twintig jaar en kent de bijnamen van zijn wijk. Hij haalt zijn schouders op. Geen onverschillligheid, wel berusting. "Ach, uiteindelijk zijn we apathisch geworden voor al die negatieve berichten", zegt hij. Als de nieuwe bijnaam van Kuregem 'klein Bagdad' wordt, door de spanningen tussen sjiieten en soennieten, dan weze het maar zo. "Ik wist dat er in de wereld wel problemen waren tussen sjiieten en soennieten, maar dat dat ook hier leefde? Blijkbaar leeft het erg onder moslims, want nu hoor ik plots hoe belangrijk die scheiding tussen sjiieten en soennieten ook hier in Kuregem is."

Kuregem telt tientallen nationaliteiten. Hoeveel precies weet niemand; de voortdurende migratiestroom en illegalen die in de wijk leven maken tellen onmogelijk. Bijna tachtig, is een veelgehoord cijfer. En iedere bevolkingsgroep brengt zijn eigen geschiedenis mee. "Op dit moment zijn er zware spanningen door de Bulgaren en Roemenen die hier in de buurt allemaal huizen opkopen", zegt Jan Claes. We staan op het drukke Raadsplein, waar het fraaie gemeentehuis van Anderlecht ligt. Claes wijst in de verte. "Daar zijn Marokkanen en Turken aan het wegtrekken." Daarnaast, weet hij, komen hier ook de problemen tussen Romazigeuners en Roemenen aan de oppervlakte. Roma worden in Roemenië erg gediscrimineerd en de beide gemeenschappen kunnen elkaar ook hier niet luchten.

We lopen verder langs nieuwe sociale woonblokken en het beruchte Clemenceau-metrostation, dat volgens de spoorwegpolitie het gevaarlijkste is in Brussel, maar dat op deze zonnige dag in maart gewoon gezellig druk oogt. Arabische mannen zitten op bankjes in het zonlicht, Afrikaanse vrouwen duwen kinderwagens voort, kinderen spelen tikkertje. Aan de Kliniekstraat, een beetje verder, blijft Claes staan bij een zwarte plek op het trottoir. De overblijfselen van een brandbom die enkele jaren geleden naar de synagoge werd gegooid. "Ah kijk, dat was ik even vergeten", glimlacht hij. "We hebben hier natuurlijk ook de weerslag van het conflict tussen Joden en Palestijnen in het Midden-Oosten. De dader van deze brandbom is nooit gevat. Maar deze synagoge en de joodse school een beetje verder krijgen wel extra politiebescherming."

Mariette en asielzoekers

Iets verder in de Kliniekstraat zit Mariette voor haar raam. Ze is bejaard en, op een enkel exemplaar na, tandeloos. Ze praat in een haast onverstaanbaar West-Vlaams. Maar ze straalt. "Een beetje tureluut van die eerste zon", lacht ze. Alsof ze alle clichés en geruchten rond Kuregem - de sackjackings, de drugsdealers, de irritante straatjochies! - wil tarten, heeft Mariette haar raam wijd open gezet. Planten voor de vensterbank, haar poedel snuffelend voor het glas op het gelijkvloers van een rijhuisje. Binnen een bed in de woonkamer. Lente in Kuregem, ademt het geheel. Pastoor Jan Claes wordt van vreugde bijna door het raam naar binnengetrokken. Na een gesprekje gaat ze in haar stoel zitten om te genieten van de zon. "Je ziet, veel mensen zijn hier gelukkig, slechte naam of niet", zegt Claes.

Sjiieten, soennieten, joden, moslims, het doet Mariette allemaal niets. Ze komt uit West-Vlaanderen en woont al sinds mensenheugenis in Kuregem. De rest van de wereld is voor haar te ver. Maar wat verder, aan de neogotische kerk van Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen, kwam de wereld enkele jaren geleden opnieuw naar Kuregem. "In 2006 zat hier een groep van mensen zonder papieren", vertelt pastoor Claes. "Ze waren in hongerstaking uit protest tegen hun uitwijzing. Maar de politie is hier toen op bevel van de burgemeester binnengevallen en heeft veertien van de asielzoekers naar gesloten centra gestuurd." Claes wijst naar de achteringang van de kerk. "We zijn toen langs daar proberen te vluchten, maar ze hadden ook daar combi's opgesteld."

Een andere herinnering waren de Chileense hongerstakers, bijna tien jaar geleden. "Ze weigerden te eten uit protest tegen de straffeloosheid van Pinochet. Ik heb ze toen tien dagen in mijn kerk gehad. Dat was een van mijn boeiendste ervaringen als pastoor."

Aan de andere kant van de Bergense Steenweg, waar de kerk op uitkijkt, ligt de Heyvaertwijk, waar Afrikanen auto's kopen en verkopen en waar de afgelopen jaren steeds meer Afrikanen hun intrek hebben genomen. "We hebben hier, midden jaren negentig, grote spanningen gehad tussen Hutu's en Tutsi's. Dat was niet algemeen bekend, want de spanning was bijna onderhuids. Maar alles werd duidelijk toen hier een Hutupoliticus dood werd teruggevonden."

Het ging om de Rwandese ex-minister van Economie en Consumentenzaken Juvénal Uwilingiyamana, die na de genocide zijn land ontvluchtte. De man werd door het Internationaal Rwanda-Tribunaal beschuldigd van deelname aan de genocide. Eind 2005 werd zijn lijk gevonden in het kanaal Brussel-Charleroi. De ex-minister was naakt en onherkenbaar verminkt door het lange verblijf in het water. Zelfmoord, luidde de conclusie van de speurders. Volgens pastoor Claes waren er Tutsi-elementen uit Kuregem in het spel. "De man werd maandenlang bespioneerd vanuit een Tutsicafé hier, waarvan trouwens niemand wist dat het een Tutsicafé was."

Kuregem heeft in de afgelopen decennia ook zijn portie gehad van verwaarlozing door de overheid, racisme, verloedering, onbestrafte criminaliteit. De grote rellen van 1997, toen boze allochtone jongeren op straat kwamen nadat Said Charki, een kleine drugsdealer door de rijkswacht werd doodgeschoten, zijn hier nog niet vergeten. Dat was in de Brogniezstraat, waar vroeger de redactielokalen van deze krant nog gevestigd waren. Nog maar twee jaar geleden waren er andere rellen, waarbij allochtone jongeren protesteerden tegen wat zij hard politieoptreden noemden en waarbij het commissariaat aan het gemeentehuis in brand werd gestoken.

"Toch is er veel ten goede veranderd", zegt Claes. "Daar heeft vooral de dood van Said Charki voor gezorgd. Een pak inwoners is toen gaan samenzitten en zich gaan beraden over wat te doen. Kuregem was toen een door politici aan zijn lot overgelaten wijk. Eigenlijk wilde men ze het liefst met de grond gelijk maken. Maar de dood van Charki heeft iets in gang gestoken. Er zijn projecten ontstaan, er is geld gestoken in wijkcontracten, de allochtonen kregen stemrecht. Natuurlijk is het allemaal nog lang niet wat het moet zijn, maar ik zou voor geen geld elders willen wonen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234