Woensdag 30/09/2020

opinie

Als het aan de Troika ligt, is Griekenland straks van iedereen behalve van de Grieken

Een man staat voor gesloten deuren in een winkelstraat in Athene.Beeld REUTERS

Mark Janse (UGent) is onderzoeksprofessor Oud- en Kleinaziatisch Grieks.

Iedereen is tegenwoordiger Griekenlandkenner. Politici, bankiers, economen, maar ook de gewone man en vrouw in de straat. Iedereen heeft een mening over Griekenland, meestal een zeer uitgesproken mening die hartstochtelijk verdedigd wordt met vaak hoog oplopende emoties. De Griekse crisis is de schuld van 'De Grieken' en de rest van Europa moet er nog maar weer eens voor opdraaien. We weten zelfs hoeveel het elk van ons persoonlijk kost. Dus: eigen schuld, dikke bult want, zoals iedereen weet, zijn 'De Grieken' lui, onbetrouwbaar en onverbeterlijke belastingontduikers, wanbetalers en profiteurs. Het werd dus hoog tijd dat we daar eens orde op zaken gingen stellen, want dat kun je maar beter niet aan hen zelf overlaten.

Over wie hebben we het eigenlijk als we het over 'De Grieken' hebben? Over de Griekse politici? Zo ja, bedoelen we dan de huidige politici van Syriza, of de vroegere politici van Pasok en Nea Dimokratia - of zijn alle Griekse politici gewoon één pot nat? Misschien bedoelen we eigenlijk de Griekse oligarchen - de miljardairs die met hun geld in belastingparadijzen in het buitenland zitten en Griekenland aan haar lot overlaten? Of misschien toch de gewone Griek in de straat - de mannen, vrouwen en kinderen die kreunen onder de hoge werkeloosheid, de lage lonen en pensioenen, de afgebouwde zorgsector, de armoede en de steeds hogere kosten van levensonderhoud? Ja, misschien hebben we het toch echt over alle Grieken, rijk of arm, want zij hebben nu eenmaal gestemd voor hun politici en zijn dus mede verantwoordelijk voor wat er gebeurd is en nu nog steeds gebeurt. Ik ken veel, zeer veel Grieken en kan u zeggen dat ze u stuk voor stuk gelijk geven: het is hun eigen schuld.

Laten we de zaak eens van onze kant bekijken. Wie zijn 'Wij' eigenlijk? Het gaat in dit bloedserieuze spel namelijk om 'Zij', de Grieken, tegenover 'Wij', de andere Europeanen. Wacht even: kunnen we eigenlijk zo maar zeggen dat wij allemaal Europeanen zijn en dat wij dus mede verantwoordelijk zijn voor wat er in Europa gebeurt? Wij hebben gestemd voor onze politici, dus wat zij doen is wat wij willen, want zo werkt het nu eenmaal in een democratisch bestel. En we zijn ook verantwoordelijk voor wat er in België gebeurt, want we hebben gestemd op de politici die het hier voor het zeggen hebben en precies doen wat wij van hen verwachten. Dat betekent dus dat wij mede verantwoordelijk zijn voor de bankencrisis die in 2008 begon en eigenlijk nooit voorbijgegaan is. Daardoor is de Belgische staatsschuld met 100 miljard gestegen, al zal de reële kostprijs wel nooit geweten zijn. En het blijkt letterlijk onze eigen schuld geweest te zijn, want we hebben allemaal een hoge prijs voor het roekeloze gedrag van onze banken betaald. Echt roekeloos mag je dat gedrag overigens niet noemen, want banken nemen eigenlijk geen echt risico: als het verlies te groot wordt, betaalt de belastingbetaler het verschil immers bij. Banken kunnen immers maar beter niet failliet gaan.

Als dat allemaal zo is, dan zijn wij echter ook mede verantwoordelijk voor de Griekse crisis. Toen Griekenland in 2002 toetrad tot de eurozone, wisten alle verantwoordelijken dat het land eigenlijk niet solvabel was. Het waren echter niet alleen de Griekse politici die Griekenland in de eurozone wilden hebben. Ook de andere Europese politici wilden dat maar al te graag en knepen dus een oogje dicht bij de boekhoudingscontrole, zoals de toenmalige minister van Financiën Didier Reynders later zou toegeven. Waarom was de toetreding van Griekenland desondanks voor Europa zo interessant? Men hoeft geen econoom te zijn om te zien dat er grote economische belangen mee gemoeid waren. Corrupte Griekse politici en ondernemers hebben daarvan geprofiteerd, blijkbaar zonder dat hen een stroobreed in de weg werd gelegd door Europa. Evenzeer geprofiteerd hebben echter ook Europese banken en ondernemingen, vooral Duitse maar ook Franse, Belgische en Nederlandse. Bijna 15 procent van de Duitse en 10 procent van de Franse wapenexport tussen 2002 en 2011 was bestemd voor Griekenland. Om dergelijke megadeals rond te krijgen werd smeergeld betaald aan corrupte Griekse topambtenaren, vele tientallen miljoenen zoals blijkt uit recente onderzoeken door de Griekse overheid. De Grieken hebben de reputatie corrupt te zijn, maar je kunt maar corrupt zijn als je gecorrumpeerd wordt, en dat is nu precies waar Duitse bedrijven als Ferrostaal en Siemens zich schuldig aan gemaakt hebben.

Daarnaast zagen de banken hun kans schoon in het kersverse Euro-Griekenland met investeringen die op het eerste gezicht vrij onbezonnen leken, maar achteraf bekeken risicoloos waren. Kapitaalleningen aan lage tarieven in eigen land werden in Griekenland aan woekertarieven uitgeleend, vaak zonder garanties. Niet alleen in Griekenland, natuurlijk, maar ook in Ierland, Italië, Spanje en Portugal. Het risico was ook hier zo goed als nihil, want de schulden werden gedekt door de belastingbetalers in de betrokken landen, alsook in de thuislanden van de betrokken banken. Het is dus ook onze schuld, niet alleen van die corrupte, onbetrouwbare Grieken. Het is onze schuld dat we de door ons verkozen politici toelaten een systeem te onderhouden waarin banken en investeerders roekeloos en ongestraft kunnen speculeren om ons achteraf de rekening te laten betalen. Het is dan ook bijzonder ironisch, om niet te zeggen cynisch, dat Jeroen Dijsselbloem herverkozen is tot voorzitter van de Eurogroep, officieel niet meer dan een forum van dialoog en politieke coördinatie zonder concrete beslissingsbevoegdheden, wegens zijn puik leiderschap in de Griekse crisis. Dijsselbloem is sociaal-democraat en minister van Financiën van Nederland, waar via het beruchte systeem van brievenbusfirma's miljoenen aan Grieks belastinggeld weggesluisd wordt naar belastingparadijzen. En wat te denken van Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, en van 1995 tot 2013 premier van dat andere belastingparadijs Luxemburg. Hoe kun je zulke mensen serieus nemen als ze de belastingontduiking in Griekenland aan de kaak stellen die ze zelf faciliteren in eigen land? En laten we eerlijk zijn: in 2012 kon De Standaard nog koppen "Belastingen ontduiken, dé nationale sport". Voor alle duidelijkheid: het ging over België, niet over Griekenland.

Hypocriet was ook de furieuze frontale aanval van Guy Verhofstadt op Alexis Tsipras in het Europese Parlement. Verhofstadt haalde het bekende verwijt van het politiek cliëntelisme in Griekenland naar boven. Vreemd, want politiek cliëntelisme staat nochtans bekend als de Belgische ziekte, en niet als de Griekse. In Europese kringen heet politiek cliëntelisme trouwens 'lobbyisme'. Verhofstadt vindt lobbyisme niet problematisch, behalve als er corruptie mee gemoeid is. Ongetwijfeld wilde Verhofstadt zijn collega's in het Europees Parlement ook bewijzen dat hij een goede kandidaatvoorzitter is. Daarvoor hoef je niet eerlijk en integer te zijn, alleen maar doen alsof volstaat. Opmerkelijk ook dat een Europarlementariër kritiek heeft op het belasting- en pensioenstelsel van een lidstaat van de Europese Unie. Het Europarlement is wel de laatste instantie waar men anderen de les moet spellen over te lage belastingen en te hoge pensioenen. De nieuwe burgemeesters van Barcelona en Madrid bewijzen dat politici zelf het goede voorbeeld kunnen geven. Verhofstadt is overigens de vierde actiefste bijklusser in het Europese Parlement. Waar lobbyisme al niet goed voor is.

Het uitgestrekte vingertje van Verhofstadt was weliswaar geen middelvinger, maar het scheelde niet veel. Waar het om gaat is dat het culpabiliseren en demoniseren van 'De Grieken' een politiek en economisch doel heeft. Het is de schuld van 'De Grieken' dat wij moeten bezuinigen, niet de schuld van de banken en speculanten die onverantwoorde risico's nemen met ons belastinggeld als waarborg, en van de politici die dit systeem in de hand houden en in het geval van Griekenland zelfs manu militari afdwingen. Ik raad iedereen aan om zelf eens een poolshoogte te gaan nemen in Griekenland. U zult er rijke mensen aantreffen, zoals overal, en ongetwijfeld ook nu nog corrupte mensen, zoals overal. U zult er echter ook geconfronteerd worden met een realiteit die totaal anders is dan de illusie die ons nog steeds voorgespiegeld wordt. Schrikbarende werkeloosheidcijfers, onder de jeugd zelfs bijna 50 procent, een minimumloon van iets meer dan 780 euro per maand, een werkloosheidsuitkering van 360 euro per maand voor maximaal één jaar, een basispensioen dat voor bijna de helft van de gepensioneerden minder dan 665 euro per maand bedraagt, een publieke zorgsector die volledig uitgemerkeld is doordat talloze Grieken geen gezondheidspremies meer kunnen betalen, een onthutsend groot aantal mensen dat onder de armoedegrens leeft (36 procent van de Griekse bevolking volgens Eurostat in 2014), en dat terwijl de kosten van levensonderhoud dankzij de bemoeiingen van de Troika nog verder zullen stijgen.

Ik vraag u niet om u voor te stellen dat het hier zou kunnen gebeuren, want het is eigenlijk onvoorstelbaar. Nochtans: "C'est arrivé près de chez vous." Patrick De Maeseneire, CEO van Adecco, het grootste uitzendbedrijf ter wereld, voorspelt dat wij over twee à drie jaar in dezelfde klas als Spanje, Italië en Griekenland zullen zitten. Het klinkt als een dreigement. En toch blijven wij halsstarrig geloven in de karikatuur van 'De Grieken' die ons nog steeds voorgehouden wordt en waaraan wij ons blijkbaar vastklampen om te durven geloven dat 'Wij' nooit 'Zij' zullen worden. Dat de Troika op zekere dag niet bij ons zal aankloppen om ons te vertellen dat het onze beurt is. Dat we op drie dagen ons van buitenaf opgelegde wetten door het parlement moeten jagen om het risico van foute investeerders te dekken. Dat we niet hoeven te rekenen op solidariteit van anderen, want dan zal het ónze schuld zijn. "Wir haben es nicht gewusst?" Misschien is dát wel de catharsis van de Griekse tragedie die zich voor onze ogen voltrekt: de maskers zijn gevallen en de ware gezichten onthuld. De hebzucht van de oligarchen, wie ze ook zijn, kent geen grenzen en ontziet niets en vooral niemand. De Grieken zijn mensen zoals u en ik, met dien verstande dat wij hén de schuld geven en zij zichzelf. Laten we die Grieken vooral niet verwarren met 'De Grieken' die écht verantwoordelijk zijn voor de crisis, met medeweten en met de medewerking van alle niet-Grieken die daar belang bij hadden en nog steeds hebben.

Griekenland is van iedereen, en als het aan de Troika ligt, is het straks van iedereen behalve van de Grieken zelf.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234