Dinsdag 15/06/2021

AchtergrondGentechnieken

‘Als genvaccins kunnen, waarom genvoedsel dan niet?’: spanning loopt op over Europese regels voor nieuwste gentechnieken

Een boer besproeit zijn veld. Met gewassen die door gentechnieken beter bestand zijn tegen hitte en droogte kunnen we voedselproblemen door de opwarming beter opvangen, zo staat in een studie van de Europese Commissie. Beeld Thomas Sweertvaegher
Een boer besproeit zijn veld. Met gewassen die door gentechnieken beter bestand zijn tegen hitte en droogte kunnen we voedselproblemen door de opwarming beter opvangen, zo staat in een studie van de Europese Commissie.Beeld Thomas Sweertvaegher

‘Genvaccins verjagen corona, dus dan kunnen we toch ook genetisch aangepast voedsel toelaten?’ Het is, naast het steeds nijpender klimaatprobleem, een nieuw argument in het ggo-debat, dat hoog oploopt nu de Europese Commissie soepeler regels voor nieuwe gentechnieken overweegt.

Door de pandemie is de algemene kennis over genetica duidelijk toegenomen. Meer mensen dan ooit weten nu bijvoorbeeld dat sommige vaccins, zoals die van AstraZeneca en Johnson & Johnson, werken door een stukje genetisch materiaal van het virus in een verkoudheidsvirus in te brengen.

Ook is duidelijk dat slechts een zeer kleine minderheid van de bevolking dat eng vindt. De meesten kijken ongeduldig uit naar hun prik. En dat is een buitenkans voor de communicatie-adviseurs in de biotechindustrie, die momenteel hard lobbyt om Europese regels voor de genetische modificatie in de landbouw te versoepelen.

“In het Europees overleg hoor je dat niet omdat je medische toepassingen niet helemaal kunt gelijkstellen aan toepassingen in de landbouw”, zegt Nina Holland, onderzoeker bij de ngo Corporate Europe Observatory. “Vaccins en medicijnen verspreid je niet in het milieu zoals dat met gewassen in de landbouw gebeurt. Maar in het publieke debat en bijvoorbeeld op Twitter zie je dat voorstanders van de biotech nu vlotjes de vaccinkaart trekken om iedereen warm te maken voor de nieuwste gentechnieken in de voedselproductie.”

Bij het brede publiek heeft dat een impact, vermoedt onderzoeker Ruben Vanholme (UGent / VIB). “Het dringt nu pas bij velen echt door dat er met genetische modificatie ook vaccins gemaakt worden. Dat stelt het negatieve imago van deze technologie bij”, zegt hij.

Doorgaans aanvaarden mensen gentechnieken wel makkelijker als het gaat om medische toepassingen, waar ze een direct voordeel bij hebben, dan als het gaat om voedseltoepassingen, weet René Custers, woordvoerder van het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB). “Maar nooit eerder zijn zoveel mensen zo massaal en direct geconfronteerd met de voordelen van moderne gentechnieken als vandaag”, zegt hij.

Afgelopen zomer heeft Europa de milieurisico-analyse voor klinische proeven met ggo-coronavaccins trouwens tijdelijk geschrapt om zo de vaccinrace te vergemakkelijken. ‘De kans dat een genetisch aangepast virus uit een klinische trial verspreid raakt in het milieu is klein en we zitten in een crisis’, was de redenering.

Daar waren de vaccinmakers blij mee want het betekende één horde minder in de trials. Maar het was schoppen tegen het zere been van biowetenschappers die al jaren tevergeefs ijveren voor minder strenge ggo-regels.

“Onbegrijpelijk en frustrerend dat de wetgeving over ggo’s in het milieu brengen alleen voor de vaccins wordt opgeheven terwijl de regels gentechieken in de voedselproductie verstrengen. Nochtans wordt de voedselvoorziening een nijpender probleem dan corona”, zei bijvoorbeeld professor biologie Jef Smeekens (Universiteit Utrecht) aan de wetenschapswebsite Scientias.nl.

Hij verwees daarmee naar het oordeel van het Europees Hof van Justitie in 2018 dat ook de nieuwste gentechnieken onder de al bestaande ggo-wetgeving vallen.

Onterecht, vinden wetenschappers en de biotechindustrie. Want de bestaande regels gaan over de eerste generaties ggo’s, waarbij je DNA toevoegt aan bijvoorbeeld een maïsplant. De nieuwste ‘genome editing’- technieken zoals het met een Nobelprijs bekroonde Crispr-Cas, doen dat niet. Zij maken het mogelijk erg precies stukjes weg te knippen of aan te passen in bestaand DNA maar brengen geen ‘vreemd’ DNA in een organisme.

Dat levert organismen op die niet te onderscheiden zijn van wat in de natuur voorkomt en daarvoor zouden dus minder zware veiligheidsvereisten moeten volstaan, zo stelt de biotechindustrie.

Het lijkt er nu op dat de Europese Commissie daar oor naar heeft. In een net gepubliceerde studie stelt ze dat de bestaande regels niet geschikt zijn voor bepaalde van de nieuwste technieken. De Commissie laat zich daarbij natuurlijk niet leiden door het enthousiasme voor genvaccins maar door een ander prangend en steeds actueler thema: de klimaatverandering.

Met gewassen die door gentechnieken beter bestand zijn tegen hitte en droogte kunnen we voedselproblemen door de opwarming beter opvangen, zo staat in de studie. Dat is ook wat sommigen die om klimaat bezorgd zijn eerder al van mening deed veranderen. Zo stelde Jong Groen vijf jaar geleden al zijn standpunt over ggo’s bij op basis van het klimaatargument. “En nu is ook die kwestie veel tastbaarder geworden voor het grote publiek, onder andere door de hittegolven”, zegt Vanholme.

Er is nog niets beslist, maar er volgen nu snel meer Europese overlegrondes. De industrie is tevreden dat de Commissie de deur lijkt open te zetten voor soepeler regels voor de nieuwste technieken.

Groenen, ngo’s en milieuorganisaties zijn gealarmeerd. “De veiligheid van die technieken is helemaal niet gegarandeerd. Vee dat hiermee was aangepast, bleek besmet met bacterieel DNA”, reageert Greenpeace.

“De Commissie heeft vooral naar de lobby’s geluisterd en de tegenargumenten genegeerd”, zegt Holland. “Er is nog geen enkele toepassing die een geloofwaardige oplossing biedt voor de uitdagingen in de landbouw. De eerste ggo gemaakt met zo’n nieuwe gentechniek waarvoor een vergunningsaanvraag is ingediend, is een maïssoort die bestand is tegen glufosinaat. Dat soort pesticide-resistente gewassen maken deel uit van een onduurzame strategie die de Europese Green Deal net wil afvoeren.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234