Zondag 27/09/2020

Achtergrond

"Als er nooit een straf komt, blijft iedereen discrimineren"

Beeld Jonas Lampens

"Je gaat toch geen vreemde sturen?" De vraag wordt aan dienstenchequebedrijven vaak lachend gesteld, maar het onderliggende racisme is bittere ernst. De sector is niet verrast dat twee derde van 251 gepeilde bedrijven ingaat op discriminerende vragen. "De essentie van het probleem zit bij de klant."

Dat de hond in bed slaapt en mevrouw grote, huidskleurige bh's draagt: je zou het een wildvreemde niet aan zijn neus willen hangen. Laat staan wat er in het nachtkastje ligt of welke film in de dvd-speler is blijven steken. Meng gêne met spectaculaire verhalen over poetshulpen met lange vingers en weinig talent voor dweilen, en het wantrouwen om een nieuwe poetshulp in huis te halen is compleet.

Hoe dieper je in mensen hun privéleven komt, zegt Herwig Muyldermans van Federgon, "hoe extremer de reacties. Zeker als het gaat om de eigen woonst." Hij staat aan het hoofd van de koepel die 40 procent van dienstencheque-bedrijven vertegenwoordigt. Muyldermans is niet verbaasd dat 165 van de 265 bedrijven die het Minderhedenforum opbelde, instemde met de vraag van een fictieve klant om geen buitenlandse poetshulp te sturen. Hij krijgt de vraag vaak. Soms lachend: 'Je gaat toch een Vlaamse sturen?' Soms rechtuit. 'Wij moeten geen vreemde hebben'. We hoeven er niet flauw over te doen, zegt hij. "Er wordt in deze wereld wat af gediscrimineerd. De essentie van het probleem zit bij de klant."

West-Vlaams

Wat als de klant een bijzondere reden heeft om een Vlaamse poetshulp te vragen? Wat met een dementerende dame, of een man die enkel West-Vlaams spreekt? In uitzonderlijke omstandigheden laat de wet 'selectie' toe, als het doel 'gelegitimeerd' is. Maar die term laat ruimte voor interpretatie, iets waar op het einde van de rit alleen de rechtbank kan over beslissen. Bij Federgon is voorkeur voor een taal geen argument. Er wordt soms met pictogrammen gewerkt. "Voor een vrouwtje van 80 dat geen andere talen spreekt, maken we weleens een uitzondering."

Ongeveer een kwart van de dienstencheque¬medewerkers is een buitenlander. Erkende asielzoekers of nieuwkomers: poetsen is vaak een instapbaan. Wie van binnen de EU komt -Polen en Roemenen zijn het sterkst vertegenwoordigd onder buitenlandse poetshulpen - is niet verplicht om te integreren of Nederlands te leren.

De Vlaamse Vereniging voor Steden en Gemeenten (VVSG) vermoedt dat taal de reden is dat verschillende OCMW's en PWA's in de studie op discriminatie zijn betrapt. "Onze medewerkers komen vaak terecht bij kwetsbare gezinnen: vaak oudere mensen, soms gezinnen die geïsoleerd of in armoede leven", zegt Nathalie Debast van VVSG. "Soms is de poetshulp hun enige sociale contact. Dan kan het belangrijk zijn om Nederlands te kunnen. Maar dat staat los van origine. Sowieso tolereren we discriminatie niet. We gaan met de studie aan de slag."

Het probleem met discriminatie is dat wie wordt gediscrimineerd, het meestal niet weet en het nog minder vaak kan bewijzen. Het was dankzij een klokkenluider dat uitzendkantoor Adecco deze week voor discriminatie werd veroordeeld, veertien jaar nadat een medewerker naar buiten bracht dat het interimkantoor de code Blanc Bleu Belge gebruikte voor 'autochtone' medewerkers. Ook hier klonk toen het verweer: de klant vraagt het. Net daarom zijn praktijktesten nodig, zegt onder meer pedagoog Orhan Agirdag (Universiteit Amsterdam). "De antidiscriminatiewet is een goede wet. Maar het ontbreekt aan handhaving. Als er nooit een straf volgt, blijven mensen het doodnormaal vinden om te discrimineren. Het wordt zelfs gesubsidieerd."

Discriminatie verbieden is een voorwaarde om erkend te worden als dienstenchequebedrijf. Volgens Vlaams minister van Werk Philippe Muyters (N-VA) is het niet de bevoegdhed van de Vlaamse inspectie om ook discriminatie te controleren. Tegenstanders noemen dat onzin. "Wij kunnen wel rechtszaken aanspannen en winnen", zegt Jozef De Witte van het Interfederaal Gelijkekansencentrum, "maar het gaat hier om twee op de drie bedrijven. Dat is een structureel probleem. Als de minister zegt dat die voorzieningen er niet zijn, dan moet hij ze creëren."

Deksel op de neus

Het Centrum kreeg in 2010 bij de zoektocht naar een poetshulp nota bene zelf een formulier onder de neus geduwd waarin het bedrijf vroeg of het 'een allochtoon' mocht zijn. Na een klacht bij de sociale inspectie en overleg met Federgon verdween de optie van het formulier. Uiteindelijk werd een Poolse man aangeworven. Een unicum: amper 2 procent van de dienstenchequemedewerkers is een man. Ook zij krijgen te maken met discriminatie, zegt Muyldermans.

"Hier spelen weer andere vooroordelen: dat ze niet kunnen poetsen." Hij zegt dat er niet wordt ingegaan op de vraag om een vrouw, net zoals de vraag om een 'Vlaamse' medewerker. Dan zijn er twee opties. Ofwel krijgt de poetshulp letterlijk het deksel op de neus, ofwel wordt de werkkracht na één dag weer naar huis gestuurd met het bericht dat er niet goed is gewerkt "Je wil als werkgever ook je personeel beschermen. Het komt hard aan om, al dan niet beleefd, afgescheept te worden. Discriminatie moet ook bij de klant worden aangepakt."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234