Zondag 09/05/2021

InterviewFilosoof Ruben Mersch

‘Als een farmabedrijf moet kiezen tussen mensenlevens of winst, kiest het altijd het tweede’

Ruben Mersch: 'Er zijn vaccins te kort, natuurlijk buit Pfizer dat volop uit.' Beeld Photo News
Ruben Mersch: 'Er zijn vaccins te kort, natuurlijk buit Pfizer dat volop uit.'Beeld Photo News

Farmabedrijf Pfizer/BioNTech telt vooraan zes dosissen per flacon, in plaats van vijf. Zo betaalt ons land meer voor dezelfde levering. Hufterig? ‘Als een farmabedrijf moet kiezen tussen mensenlevens of winst, kiest het altijd het tweede’, zegt filosoof Ruben Mersch.

Nu Europa officieel toelaat om zes dosissen uit één flacon van het vaccin te halen, paste Pfizer/BioNTech zijn leveringen aan. Er worden voortaan minder flacons aangevoerd, omdat in het contract afspraken zijn gemaakt over het aantal dosissen, niet flacons. Een tegenvaller voor de vaccinatiestrategie van ons land.

“Het is erg naïef te denken dat een farmabedrijf dit niet zou doen”, zegt Ruben Mersch. De filosoof en bioloog werkte zelf ooit in de farmaceutische industrie en volgt nu als journalist voor De Correspondent Big Pharma op.

“Zeker bij Pfizer/BioNTech waren de bedoelingen van in het begin duidelijk: geld verdienen”, weet Mersch. “De farmabedrijven hebben hun vaccins verkocht aan de meest biedende. Daarom heeft bijvoorbeeld een land als Zuid-Afrika nog steeds geen vaccins, heeft Europa er wel en Israël er nog veel meer. Die vaststelling is geen waardeoordeel. We hebben te maken met commerciële bedrijven, geen organisaties voor liefdadigheid. Dat is niet veranderd tijdens de pandemie.”

Hebben farmabedrijven geen maatschappelijke verantwoordelijkheid, zeker nu?

“In hun overtuiging nemen ze die ook op: ze leveren op grote schaal vaccins, wat de bevolking uit de coronacrisis helpt. En dat ze daar ook geld aan verdienen? Die winsten zijn volgens hen nodig om te kunnen blijven investeren in innovatie en ontwikkeling. Alleen, die redenering klopt niet.

“Zowat alle werkzame elementen van het vaccin van Pfizer/BioNTech zijn het resultaat van onderzoek in de academische wereld. De techniek met mRNA werd ontwikkeld op de universiteit van Pennsylvania met de hulp van het National Institute of Health (NIH) in de VS. Die van de spikeproteïne was grotendeels gefinancierd door datzelfde NIH.

“Tegelijk heeft zowel de Amerikaanse als de Duitse overheid dit jaar massaal veel geld uitgegeven om Pfizer en BioNTech te ondersteunen in hun onderzoek. Pfizer krijgt, ook in ons land, allerlei belastingkortingen. De farmabedrijven hebben natuurlijk een belangrijke rol in de distributie, productie en het op punt stellen van het vaccin zelf, maar misschien moeten we in eerste plaats de overheid bedanken.”

Toch is de overheid op dit ogenblik volledig afhankelijk van die ene producent.

“Wij staan met onze rug tegen de muur. Er is een groot tekort aan vaccins en dat kan Pfizer/BioNTech volop uitbuiten. Dat is een ijzeren economische wet. Wij betalen daarom ook simpelweg veel te veel voor dat vaccin, toch als je puur kijkt naar de productiekost. Als je kijkt naar wat die vaccins betekenen voor onze economie en het maatschappelijk leven, dan doen we een uitstekende deal. De vaccins mochten nog tien keer zo duur zijn, dat weegt niet op tegen een economie die op relatief korte termijn weer draait.”

Ruben Mersch. Beeld Wannes Nimmegeers
Ruben Mersch.Beeld Wannes Nimmegeers

Door de leveringen op het peil te houden, kunnen mensenlevens gered worden. Is dat geen overweging?

“De farma-industrie heeft altijd moeten werken in dat spanningsveld tussen de gezondheid van de bevolking en de eigen economische belangen. Maar als de industrie moet kiezen tussen mensenlevens en winst, dan kiest ze voor het tweede. Dat is een straffe uitspraak, ja. We hebben het gezien in de jaren 90, toen Zuid-Afrika buiten de bestaande patenten om zelf geneesmiddelen begon te produceren om de verwoestingen van de aidsepidemie in te dammen. Het land werd meteen juridisch aangevallen door de farmabedrijven die daardoor een deel van hun winsten zagen verdampen. Pas na massale publieke druk hebben ze hun claims laten vallen.”

Krijgt de overheid meer slagkracht als het quasi-monopolie wordt doorbroken en straks ook AstraZeneca vaccins mag leveren?

“AstraZeneca heeft gezegd dat het geen grof geld wil verdienen aan deze operatie. Natuurlijk willen ook zij winst maken, maar ze tonen zich minder inhalig. Hun vaccin is bijna tien keer goedkoper, al werkt het met een andere techniek. Toch zal de schaarste nog even blijven bestaan, Europa kan niet zomaar onder reeds onderhandelde contracten uit. Dat zal pas later in het jaar veranderen. Tegen dan hebben we er in overvloed. Europa heeft genoeg dosissen besteld om iedereen drie à vier keer in te enten.”

Wat is dan het alternatief voor dit model? In China produceert de overheid het vaccin, maar niemand weet wat erin zit.

“Dat is geen optie. Ik zou me nooit laten vaccineren met een middel waarvan de resultaten van de testen bij het grote publiek, de fase 3 van het onderzoek, niet bekend zijn. Je weet simpelweg niet wat de kwaliteit is. Dat wil ik toch benadrukken: ik heb uitvoerig onderzoek gedaan naar het vaccin van Pfizer/BioNTech en het is veilig en effectief. Vergelijk met het Apple: uitstekende computers, maar te duur voor wat het is.

“Toen de coronapandemie net uitgebroken was, was het idee van de Wereldgezondheidsorganisatie om tijdelijk patenten te laten vallen. Dat is natuurlijk nooit gebeurd. Nu willen India en Zuid-Afrika tijdelijk die patenten omzeilen. Daar moet het debat om draaien: hoe breek je die overmatige bescherming van de industrie open? Als je nu je eigen productie start, riskeer je dat een producent als Pfizer/BioNTech jouw land niet meer belevert. Ik weet ook niet wat ik nu als beleidsmaker zou doen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234