Zaterdag 17/04/2021

Als een coup de foudre een coup de feu wordt

Negen Vlaamse misdaadschrijvers over passie, overspel, liefde en bedrog

De Maand van het Spannende Boek staat dit jaar in het teken van de 'crime passionnel', de misdaad uit hartstocht, gepleegd in een vlaag van waanzin. Net zoals de moorden door jaloezie spreken ze tot de verbeelding en worden ze breed uitgesmeerd in de krant. Misdaadschrijvers worden er soms door geïnspireerd. Ook de Vlaamse. We staken ons licht op bij negen van hen.

Door Fred Braeckman

Voor Pieter Aspe is het fenomeen duidelijk: het gaat om een misdaad die in een opwelling gebeurt, geen moord die koel berekend is. "Als schrijver wordt dat laatste pas echt interessant. Je kunt de dader volgen bij het maken van zijn plannen, er de spanning verder in houden. Bij een passionele moord is alles vlug voorbij. Je hebt een caféruzie, er gebeurt een moord, de politie komt en dan is het gedaan."

Jef Geeraerts: "Ja, het gaat om een alles overweldigende impuls, iets waar de dader onmogelijk aan kan weerstaan. Meestal betreft het een partnermoord. In de moderne misdaadliteratuur zie ik niet zoveel voorbeelden. Wel in de mythologie en de geschiedenis. Oedipus die zijn vader vermoordt om met zijn moeder te slapen. Othello die Desdemona vermoordt vanwege het ingebeelde zakdoekje..."

Johanna Spaey: "Bij passie vallen de gezonde grenzen tussen jezelf en je partner weg. Het gaat om een daad waarbij je jezelf verliest om nog dichter bij de ander te komen. Ik denk dat het uiteindelijke doel de ultieme versmelting met je geliefde is, al blijkt ook dat ijdele hoop te zijn. Eenmaal dood mag hij dan wel definitief de jouwe zijn en niet langer van je rivale, je zult nooit nog van hem de bevestiging krijgen dat jij en niet zij de enige ware bent."

Lydia Verbeeck vindt dat een moord uit hartstocht zo goed als altijd van doen heeft met liefde: "Maar dan seksuele liefde die ontspoort. Er ontstaat een ongezonde situatie die aansleept en die loopt op een afschuwelijke manier uit de hand, omdat ze niet ontmijnd wordt. Als de dader dan nog een drang heeft waar hij op dat moment niet aan kan weerstaan mag je voor mij van een crime passionnel spreken."

Patrick De Bruyn: "Ook een zelfmoordterrorist is passioneel begaan. Voor mezelf wil ik crime passionnel afbakenen als alle misdrijven waarbij een liefdesrelatie wordt gefnuikt en frustratie ontaardt in obsessioneel gedrag. Van pesterijen tot stalking en moord."

Is crime passionnel nog een thema in de misdaadliteratuur?

Jef Geeraerts: "Passionele misdaden horen beter bij true crime. Je kunt uitvoerig achtergrond geven, foto's tonen, politieverhoren gebruiken. Ik schrijf in de eerste plaats moderne politieromans en van een echt onderzoek is bij passionele moord meestal geen sprake. De dader is bekend, hij geeft zichzelf aan of hij pleegt zelfmoord."

Marthe Maeren: "Ik denk dat het nog zelden een centraal thema is in een misdaadroman. De Indiase bruid van Karin Fossum staat nog het dichtst bij het genre, voor zover ik het volg. Zelf ben ik meer een auteur die het van de plot moet hebben, hoewel de karakters wel moeten kloppen. Ik vind het leuk om mijn lezers een hele misdaadroman lang op het verkeerde been te zetten en daar hoort dan bij dat de dader niet impulsief te werk gaat. Als achtergrond en om wat te misleiden zie ik passie wel zitten."

Pieter Aspe: "In mijn boeken is hartstochtelijke moord nooit een thema. Het speelt soms een rol in het geheel, maar meer niet. Ja, Hannelore en Van In maken wel ruzie. Dat is een spelletje zonder de minste criminele achtergrond. Nu zie ik een moegetergde Van In wel tot een passionele moord in staat. Het zou een mooi eind kunnen zijn van de reeks. (lacht) En dan komt hij in de gevangenis en wordt hij misschien vrijgesproken, en kan ik verder werken aan de reeks. Hannelore zie ik meer in staat tot een berekende moord, leuk om over te schrijven. Simenon heeft trouwens heel mooi over passionele moorden geschreven."

Mieke De Loof: "Ik speel in mijn romans met spanningen en een van de spanningen is de bijna onweerstaanbare drang van mijn hoofdpersoon, jezuïet en geheim agent Ignatz, om zélf het recht in eigen handen te nemen en het kwade, dat in een corrupte maatschappij ongestoord zijn gang kan gaan, te straffen. Wat hem bijna tot passionele moorden brengt. Ik ben niet zo geïnteresseerd in misdaadliteratuur met een passiemoord als hoofdthema. Louter relationele drama's en huis-tuin-keukendrama's roepen te veel het kleinburgerlijke karakter van dit subgenre op. Othello is heel andere koek, omdat het jaloeziedrama daar universele dimensies krijgt. Ook Tirza van Grunberg tilt het genre op een schitterende manier op. Voor mij moet misdaadliteratuur de dagelijkse werkelijkheid overstijgen door de literaire vormgeving, door de unieke kijk van de auteur of door de maatschappelijk historische context waarmee de passiemoord verweven wordt."

Lydia Verbeeck: "Moderne thrillers hebben het meer over seriemoordenaars, milieuschandalen, terrorisme, verdwijningen, drugs. Als crime passionnel dan toch opduikt, gaat het meestal om iets uit het verleden en gebeurt er een nieuwe misdaad om de passionele moord te verbergen. Mijn debuutthriller Toevluchtsoord speelt in de zestiende eeuw in het Lierse begijnhof, waar een passionele moord gebeurt. Dat is ook het geval in het vervolg waar ik aan werk."

Staf Schoeters: "Passie is een thema van alle tijden. Het is nog zeer sterk aanwezig in de misdaadroman. In de thrillers van de Nederlandse Esther Verhoef, Close-up en Rendez-vous, ligt het spanningsveld tussen minnaar en minnares aan de basis van moord. Ook de Amerikaanse Queen of Crime is met haar roman A Crime of Passion nog lang niet uitgekeken op het onderwerp. James M Cains The Postman Always Rings Twice over moord als gevolg van een obsessionele liefde is een mooi voorbeeld. Een boek dat in 1933 is geschreven! En inderdaad Simenon. Trois chambres à Manhattan is een van zijn beste werken over seksuele jaloersheid.

"Bij mij is crime passionnel nog maar één keer echt het hoofdthema geweest, in het kortverhaal 'Coup de foudre'. Een geval van liefde op het eerste gezicht: de hoofdpersoon helpt een vrijwel onbekende vrouw bij het wegwerken van het lijk van haar man. Het verscheen in de bundel 11X schot in de roos.

Deflo: "Bij mij is het zeker een thema. Hoewel ik niet zoveel voorbeelden ken. René Appel met de De echtbreker misschien. Zelf werk ik momenteel Lust af, dat in 2009 zal verschijnen. Het gaat over overspel, voor mij een van de laatste taboes, ondanks de veranderde wetgeving. Over wat passie en lust met een mens kunnen doen. Hoe ver dat kan gaan, hoe machteloos je ertegen bent. De karakterontleding van de hoofdrolspelers vind ik boeiend. Passie en noodlot, schande, wraak, machtsstrijd, catharsis."

Patrick De Bruyn: "Onvoorwaardelijke liefde is een onderhuids thema in al mijn romans. Een stuwende kracht achter mijn personages. Ik ben nu begonnen aan een... triootje misdaadromans met passionele liefde als centraal thema. In Verliefd, het eerste deel, leidt dat nog niet tot echte crime passionnel. Maar wat niet is, kan komen. Overigens is het opvallend dat vooral in Nederland een tsunami van dat genre misdaadroman opsteekt, met als voortrekkers Saskia Noort en Esther Verhoef. Nicci French was met Bezeten van mij in elk geval vernieuwend. Misschien waren die romans er vroeger ook wel, maar werden ze naar de goelag van de damesboeken verbannen. Het thrillergenre heeft zich een stoer macho-imago aangemeten en in die omgeving is een passionele moord veeleer iets voor mietjes onder de auteurs. (lacht)"

Johanna Spaey: "Het is een thema in allebei mijn boeken en je kunt het herleiden tot vernedering en vervreemding. Passie is heel interessant om over te schrijven. Niets maakt je meer een vreemde voor jezelf en niets is dodelijker voor een relatie, ook al is ons verlangen ernaar fenomenaal."

Bij ons is er meer begrip voor ontrouw en overspel. De moraal, althans in veel westerse landen, is veranderd. Verdwijnen daarmee niet de motieven voor passionele misdaden?

Pieter Aspe: "Ik zie een evolutie naar zinloos geweld met veel minder emotie. Vroeger verzuurde een relatie en in een vlaag van woede gebeurde er iets. Ik vind dat er in de jaren negentig veel is beginnen te veranderen. In het begin, toen ik nog conciërge was in de Heilige Bloedkapel, luisterden de bezoekers. Later werden ze heel wat veeleisender. Ik herinner me een Amerikaan die om een uur of tien nog aanbelde en een bezoek eiste. Hij ging me bijna vermoorden toen ik zei dat we gesloten waren. Het is een anekdote die veel zegt. Ik heb de indruk dat relatieproblemen nu vaak anders worden opgelost. In Blankenberge zie ik nog niet meteen veel passionele moorden gebeuren. (lacht) Als er problemen zijn, neemt men een andere partner. Mensen worden zelfstandiger en mondiger. Zo komt het allicht dat vrouwen nu ook tot gruwelijke moorden in staat zijn, iets wat vroeger bijna uitsluitend mannen toekwam."

Jef Geeraerts: "Toch reageert een man in het algemeen gewelddadig, bij voorkeur met een wapen. Een vrouw gaat listiger te werk, met vergif bijvoorbeeld."

Johanna Spaey: "Vrouwen hebben meer uitwegen om hun frustratie over een slecht lopende relatie te uiten: klagen, huilen, ziek worden, emotionele chantage, de kinderen... Mannen hebben minder wapens, dus het feit dat zij vaker dader zijn, is dan ook niet zo vreemd."

Deflo: "Mannen zijn meer geneigd tot crime passionnel. Vrouwen gaan veeleer de zelfdestructieve toer op. Waarbij soms ook de kinderen niet worden gespaard."

Lydia Verbeeck: "Jaloezie op een liefdesrivaal wordt nu niet meer ervaren als een sterke motivatie voor een passionele misdaad, maar als een belachelijke emotie van een zwakke persoonlijkheid. Als je je verhaal in het verleden laat spelen, in een maatschappij met nog wel een strakke seksuele moraal, heb je een beter kader voor dat soort misdaad."

Patrick De Bruyn: "Het is niet omdat je elke dag leest dat een mens niet gemaakt is om monogaam te leven dat je het plots minder erg gaat vinden als je partner vreemdgaat. Verdraagzaamheid kent haar grenzen niet in de wetgeving. En zolang als de emoties oplaaien kun je er goede fictie over schrijven."

Jef Geeraerts: "Ik betwijfel of een veranderende moraal het gewicht van overspel en ontrouw als motief heeft verzwakt. Het gaat om een misdaad die van alle tijden is, een gloeiende haat die in de plaats van passionele liefde komt."

Johanna Spaey: "Hoe vrij we tegenwoordig ook mogen zijn in onze relaties, liefde blijft een gegeven dat veel mensen op dinosaurische wijze blijven bekijken. Ontwikkeling en beschaving ten spijt, bij liefde spelen primitieve impulsen een heel grote rol."

Deflo: "Overspel en ontrouw hebben weinig gemeen met huwelijk en moraliteit. Dat je vandaag administratief gezien wat makkelijker uit je huwelijk kunt stappen betekent nog niet dat je het ook doet. Crime passionnel is broeierig, verboden en juist daardoor zo aantrekkelijk."

Worden passionele misdaden niet lichter gestraft dan andere? Is er niet meer begrip voor de dader?

Lydia Verbeeck: "Niet altijd. Stel dat een vrouw het met haar minnaar uitmaakt. De minnaar denkt dat zij een ander heeft, gaat door het lint en doodt haar. Krijgt hij evenveel sympathie als een bedrogen echtgenoot die zijn vrouw de kop inslaat omdat ze hem jarenlang heeft bedrogen en gekoeioneerd? Ik denk het niet. Met de tweede zullen we allemaal meevoelen, met de eerste minder. En wat als de dader een vrouw is? Een vrouw wordt jarenlang door haar echtgenoot bedrogen, het wordt haar te veel en ze doodt hem. Voelen we met haar ook zo mee? Minder denk ik. Haar zal gevraagd worden waarom ze haar echtgenoot niet heeft verlaten."

Patrick De Bruyn: "De dader reageert op gedrag dat hém werd aangedaan en dat hij onheus vindt. Dat is een constante in een crime passionnel. Op die manier krijgt de dader een slachtofferrol toebedeeld en het slachtoffer wordt uitlokker van de crime. Hij heeft het recht in eigen handen genomen. Een recht dat hij op geen andere manier kan krijgen. Want hoe toleranter de wetgeving wordt voor bijvoorbeeld overspelige partners, hoe meer hij op zichzelf aangewezen is om, in zijn ogen, recht te doen zegevieren. Je zou dus kunnen stellen dat tolerantie door de wetgever de drang om het recht in eigen hand te nemen zelfs nog vergroot."

Staf Schoeters: "In Frankrijk en veel Zuid-Europese landen kon de dader van een passionele moord zich lang beroepen op verzachtende omstandigheden. De code Napoléon heeft daar verandering in gebracht. Of in fictie de dader van een dergelijke misdaad op meer sympathie mag rekenen dan iemand die een vermogensdelict pleegt, hangt af van het talent van de schrijver. Emotionele pijn primeert bij veel mensen op gevoelens van hebzucht."

Marthe Maeren: "Koude Noord-Europeanen en warme zuiderlingen? Het zou weleens een cliché kunnen zijn. Strakke sociale conventies, niet uit de huwelijksband kunnen stappen... Het kunnen redenen zijn voor passionele misdaden. Aan de andere kant is de menselijke spontaneïteit die we aan het zuiden koppelen dan weer iets dat de lont uit het kruitvat kan halen. Ik speculeer maar."

Johanna Spaey: "De Zweedse thrillerschrijfster Liza Marklund vertelde me ontzet te zijn over het aantal vrouwen dat jaarlijks in Zweden door hun man wordt doodgeslagen. In een land waar vrouwen bij wijze van spreken 'meer gelijk zijn' dan mannen, blijkt vrouwenmishandeling sterk aanwezig te zijn en ook nog eens mild bestraft te worden. En natuurlijk zullen veel van die mannen beweren dat ze haar sloegen uit liefde, omdat ze hen niet meer gaf wat ze altijd al hadden gekregen. Het bekende excuus."

Deflo: "Dat soort misdaden wordt door de rechtspraak vaak minder zwaar bestraft dan moord, omdat er zelden sprake is van 'voorbedachten rade'. Ten onrechte. Er is geen ergere zonde dan jaloezie. Mensen die een crime passionnel plannen, zijn meestal superegoïsten, die totaal geen rekening houden met de gevoelens van de ander en slechts hun gekwetste ego willen sussen, nadat ze soms maanden hebben gebroed op hun misdaad."

Jef Geeraerts: "Het is in elk geval een Belgische traditie dat de jury tijdens een assisenproces begrip kan opbrengen voor een drang waaraan iemand niet heeft kunnen weerstaan. Het strafwetboek verwijst daar trouwens naar."

Zijn onze Vlaamse misdaadschrijvers tot passionele moord in staat?

Pieter Aspe: "Ik denk dat het iedereen kan overkomen. Mij als ik tot het uiterste getergd ben misschien. Of onder invloed van drugs en doodmoe. Het slachtoffer? Wat dacht je van een journalist?"

Marthe Maeren: "Iedereen denk ik. Als de situatie maar extreem genoeg is."

Patrick De Bruyn: "Ik ook. Maar op dit moment vermoed ik - hoop ik althans - dat niemand zich geviseerd moet voelen."

Jef Geeraerts: "In lang vervlogen tijden ben ik door een vrouw vanwege vermeende ontrouw aangevallen met een slagersmes. Maar ik heb nooit zin gehad om zelf een passionele misdaad te plegen."

Lydia Verbeeck: "Zeker als mijn kinderen of kleinkinderen er op één of andere manier bij betrokken zijn. Maar ik denk nooit in een situatie terecht te komen die zo erg uit de hand loopt, ik ben te vrijgevochten. Voor een relatie dit stadium van overkoken bereikt, heb ik er allang een punt achter gezet."

Mieke De Loof: "Nee. Zelfs machthebbers die onschuldigen als kanonnenvoer naar het front sturen ter meerdere eer en glorie van het vaderland, de democratie, God, Allah, of welke vlag de lading van hun ongebreidelde hebzucht of fanatisme ook dekt, zou ik niet kunnen vermoorden. Moorden lost niets op. Zelfs als iemand mijn geliefden wil vermoorden zal ik de geweldplegers niet vermoorden, wel tijdelijk proberen uit te schakelen. Daar zijn genoeg karatetechnieken voor."

Deflo: "Moeilijk. Ik ben nogal een nuchter en beredeneerd mens. Maar zeg nooit 'nooit'. In een vlaag van waanzin kan iedereen de controle verliezen. Een lang vooraf geplande crime passionnel? Nee. Of ik iemand zou kunnen vermoorden, dat is een andere zaak. Ik denk het wel. Iemand die aan mijn kinderen raakt bijvoorbeeld."

Staf Schoeters: "Misschien wat oubollig na dertig jaar samenleven met mijn partner. Op het moment van onze ontmoeting hadden we een 'coup de foudre'. Mijn partner was op dat ogenblik niet vrij. Daar kwam vlug verandering in. Had iemand ons samenzijn willen verhinderen, dan denk ik dat wij samen zéér ver hadden kunnen gaan."

Johanna Spaey: "De kans is klein omdat ik in staat ben om iemand verbaal af te maken. Ook gruwelijk, maar het zorgt er wel voor dat je uit de gevangenis blijft."

De daders

Pieter Aspe

(54 )

debuteerde in 1995 en publiceerde zopas de twintigste aflevering van zijn successaga, Rebus.

Patrick De Bruyn

(52)

publiceerde pas Verliefd, het eerste deel van een trilogie over passie. Psychologische spanning is typisch voor zijn thrillers, waarin doodgewone mensen de hoofdrol spelen.

Deflo

(49 )

debuteerde in 1999 met Naakte zielen. Zijn thrillers gaan vaak over seriemoordenaars. Met Aspe is hij met stip de productiefste Vlaamse misdaadschrijver. Spoorloos, dat dit jaar is verschenen, gaat over de ontvoering van een kind.

Mieke de Loof

(54 )

is filosofe en sociologe. In haar debuut, Duivels offer, introduceerde ze een jezuïet als geheim agent. Net zoals in het vervolg, Labyrint van de waan (2006), speelt het net vóór de Eerste Wereldoorlog.

Jef Geeraerts

(77 )

begon na een reeks baanbrekende romans in 1979 met het schrijven van vaak politiek getinte politieromans en thrillers. Zijn volgende boek gaat over muziek. Cro-Magnon, zijn jongste politieroman, verscheen vorig jaar.

Marthe Maeren

(49)

studeerde rechten en criminologie. Dode letter verscheen in 2004 en ging over een juriste wiens vriendin verdacht wordt van moord. Ook Dode hand (2006) is een legal thriller. Uitzonderlijk in Vlaanderen.

Staf Schoeters

(58)

schreef een tiental psychologische thrillers. De jongste jaren heeft hij vooral interesse voor historische misdaadromans. Rubensrood is zijn recentste.

Johanna Spaey

(41)

kreeg voor Dood van een soldaat in 2005 meteen de Gouden Strop en de Hercule Poirotprijs. Ook haar nieuwe roman Vlucht draait om passie en emotie.

Lydia Verbeeck

(59)

debuteerde als misdaadschrijfster dit jaar met de historische thriller Toevluchtsoord. Ze schreef jeugdboeken en werkte als scenariste voor de televisie.

Saskia Noort schrijft geschenkboekje

Ter gelegenheid van de Maand van het Spannende Boek schreef Saskia Noort het traditionele geschenkboekje. Ze komt daarmee in het gezelschap van onder anderen Ellroy, Francis, Rankin, Mankell en Appel. Je krijgt Afgunst cadeau als je voor 12,5 euro Nederlandstalige boeken koopt. Noort is de populairste schrijfster van emothrillers in Nederland. In 2003 debuteerde ze in het spoor van Nicci French met Terug naar de kust. Sindsdien heeft ze drie misdaadromans geschreven.

Begrijpe wie kan: het geschenkboekje kun je traditioneel alleen in Nederland krijgen. En in de jury voor de prestigieuze Gouden Strop voor het beste Nederlandstalige spannende boek zitten al een paar jaar geen Vlamingen.

Deflo:

Overspel en ontrouw hebben weinig gemeen met huwelijk en moraliteit. Crime passionnel is broeierig, verboden en juist daardoor zo aantrekkelijkJohanna Spaey:

Passie is interessant om over te schrijven. In mijn boeken kun je het herleiden tot vernedering en vervreemding. Niets maakt je meer een vreemde voor jezelf en niets is dodelijker voor een relatie, ook al is ons verlangen ernaar fenomenaal

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234