Vrijdag 24/09/2021

Depressie

Als een baby de blues heeft ...

null Beeld Xavier Truant
Beeld Xavier Truant

Niet eens het eerste woordje gebrabbeld en toch al neerslachtig. Niet eens het vermogen om te denken maar wel al diep ongelukkig. Zelfs baby"s kunnen depressief zijn. "Er niets aan doen, kan nefaste gevolgen hebben op latere leeftijd."

Lune* is een meisje van dertien maanden. Ze zet net haar eerste stapjes, voorzichtig en bedachtzaam. Haar moeder maakt zich zorgen, want Lune kijkt haar nooit rechtstreeks aan. Soms begint ze vanuit het niets te krijsen. Plotseling. Zomaar. Verder is ze een braaf kind. Ze speelt liever alleen en in stilte, ze glimlacht nauwelijks. De huisarts vermoedt dat ze autisme heeft.

null Beeld Getty Images/Flickr RM
Beeld Getty Images/Flickr RM

Later zal blijken dat het helemaal niet om autisme gaat, maar om een depressie. Iets ouder dan een jaar en nu al de ziekte van deze tijd. Volwassenen die wegzakken in neerslachtigheid, dat klinkt bekend. Maar baby's of peuters?

Toch is Lune is geen alleenstaand geval. Zeker niet als we de cijfers van de Christelijke Mutualiteit (CM) mogen geloven. Die maakte deze week bekend hoeveel kinderen in Vlaanderen en Brussel antidepressiva slikken. Dat in die statistieken ook een kleine groep baby's en peuters zit, creëert commotie. Schandalig en ongebruikelijk, klinkt het bij een resem kinderpsychiaters en therapeuten. Wat niet wegneemt dat ze wel degelijk extreem jonge kinderen met een depressie over de vloer krijgen. Alleen geven ze die geen pillen.

Celia Van Zandweghe bijvoorbeeld, infantpsychiater aan het UZ Gent. Kinderen tussen 0 en 6 jaar met psychische problemen, gedragsmoeilijkheden, ontwikkelingsstoornissen... kunnen bij haar terecht. "Af en toe passeert er een baby of peuter met een depressie", vertelt ze. "Het is zeldzaam, maar het komt voor. Op depressie staat geen leeftijd."

Wat niet betekent dat er geen verschil is. Een depressie bij een 42-jarige vrouw is niet hetzelfde als bij een baby van zes maanden. "De symptomen hangen sterk af van de leeftijd en het ontwikkelingsniveau van het kind", zegt Van Zandweghe. "Een depressie bij een baby vertaalt zich in functionele symptomen. Het kind eet minder, slaapt slecht, huilt vaker, verliest gewicht, is lusteloos of geïrriteerd. Dat maakt het zo moeilijk om een diagnose te stellen, want een heleboel van die symptomen kunnen ook op een andere problematiek wijzen."

Het verklaart waarom Lune bijna het etiket 'autist' kreeg opgespeld. Geen oogcontact, ongeïnteresseerd, speelt liever alleen... Dezelfde symptomen kunnen op autisme wijzen. Wanneer haar moeder haar meeneemt naar het Centrum Lebo in Zwijnaarde, een begeleidingscentrum voor gezinnen met jonge kinderen, denkt ook psychotherapeute Claudine Crommar even dat het om autisme gaat. "Tot ik die moeder vroeg hoe zij de voorbije maanden beleefd had. Ze barstte in tranen uit. Nooit had ze gedacht dat het zo zwaar zou zijn. Die mama was depressief, al sinds de geboorte van haar kind. Let wel, in principe zorgde die vrouw goed voor haar dochtertje. Dat kind kwam niks tekort. Maar doordat ze zelf met een depressie worstelde, was er geen interactie met haar kind. En dus had het meisje geleerd om voor zichzelf te zorgen. Was ze helemaal in zichzelf gekeerd."

Als Els (35)* borstvoeding geeft, dan probeert ze in de tussentijd haar e-mails te beantwoorden. Of even Facebook te checken, om te zien waar vrienden of collega's mee bezig zijn.

Claudine Crommar ziet het almaar vaker: ouders die met hun gedachten niet bij hun baby zijn. Omdat het werk ertussen glipt of omdat het sociale netwerk onderhouden moet worden. Maar ook: omdat ze niet weten hoe ze financieel het einde van de maand moeten halen, omdat ze zelf ziek zijn of allerlei zorgen aan hun hoofd hebben.

Crommar: "Voor baby's zijn alle zintuiglijke prikkels essentieel. Een moeder die tegen het kind praat of het streelt, het kind dat de hartslag van de moeder voelt..., dat is allemaal erg belangrijk. Er moet interactie zijn. Els probeerde haar volle agenda zo verbeten te combineren met die pasgeboren baby, dat de interactie eronder leed. Gelukkig besefte ze zelf dat er een probleem was. Grijp je niet in, dan kan zoiets escaleren." Wat overigens niet betekent dat elke moeder die wel eens op haar iPad tokkelt terwijl ze haar kind de fles geeft een babydepressie aan het kweken is.

Krijgt een baby een depressie, dan kan dat verschillende oorzaken hebben. "Je wordt er niet mee geboren", legt Celia Van Zandweghe uit. "Er kan een biologische aanleg zijn, maar op die leeftijd speelt dat nauwelijks. Bij baby's zijn de sociale omgevingsfactoren veel belangrijker." Hoe jonger een kind, hoe afhankelijker. Eten, boeren, verversen..., bij alles heeft het hulp nodig. "Als een baby een depressie ontwikkelt, dan komt dat doordat de zorg niet goed genoeg is afgestemd", legt de infantpsychiater uit. "Dat wil niet zeggen dat ik de ouders met de vinger wijs, integendeel. Om allerlei redenen - armoede, psychische problemen, huiselijk geweld... - zijn die ouders vaak fysiek of mentaal afwezig. Een mama die depressief is, kán er gewoon niet zijn voor haar baby. En een kind reageert daar sterk op."

Marjan (28) en Tom (33)* hebben net hun eerste kind gekregen. Hij heeft het vaak druk, is geen grote prater. Zij legt de lat erg hoog voor zichzelf. Als hun eerste kind enkele weken te vroeg geboren wordt, dan zorgt dat voor een heleboel stress. Zeker als blijkt dat hun zoontje een hevig temperament heeft. Hij huilt vaak, kijkt soms kwaad weg. Het wordt Marjan allemaal wat te veel. Even later stelt de kinderarts vast dat de baby een ontwikkelingsachterstand heeft.

Koppels zoals Marjan en Tom zien ze regelmatig in het Kinderpsychiatrisch Centrum Genk. Ouders die alles over hebben voor hun kind en wanhopig naar oplossingen zoeken. Het centrum is een gloednieuw gebouw tussen het groen. Grote, witte ruimtes opgevrolijkt met kindertekeningen, teddyberen en puzzeldozen.

Ook hier is een speciale afdeling voor de allerkleinsten. Zes kleine kamers met kinderbedden en vrolijk linnen. Een zeldzame keer moeten er spijlen aan de bedjes bevestigd worden. "Baby's op onze afdeling: het gebeurt niet vaak", zegt infantpsychiater Leen Schrooten. Haar collega-kinder- en jeugdpsychiater Peter Emmery beaamt."Eerlijk, ik wou dat we er meer zagen. Want een heleboel gevallen blijven onder de radar. Het taboe blijft toch nog steeds groot. Met een gebroken been gaan mensen meteen naar de spoeddienst. Geen haar op hun hoofd dat eraan denkt om zelf hun been in het gips te steken. Bij psychische problemen denken mensen nog te vaak dat ze het zelf kunnen oplossen."

Hoeveel baby's met een depressie worstelen, is moeilijk te zeggen. Een studie heeft het over 8,5 procent van de kinderen die een 'verstoorde ouder-kindrelatie' hebben.

Geen exacte wetenschap

Al zijn die cijfers zeker niet in beton gegoten.

De infantpsychiatrie is een jonge tak in de geestelijke gezondheidszorg. De World Association for Infant Mental Health (WAIMH), een organisatie die het psychisch welzijn van baby's en peuters op de kaart zette, werd pas opgericht in 1980. Toen kwamen de eerste pogingen om een diagnostisch systeem uit te dokteren. Een eerste tekst kwam er in 1994, een revisie in 2005.

Een diagnose stellen is geen exacte wetenschap. Het is afwegen, zoeken, vergelijken... In Genk hebben ze daarvoor een speciale observatieruimte. Een kamer vol speelgoed, met een grote spiegelwand. Achter die wand kunnen de dokters de relatie tussen ouders en kind observeren. "We betrekken daar ook de ouders bij. Dan bekijken we samen met een vader hoe zijn vrouw en kind op elkaar reageren, of laten we een moeder kijken naar hoe haar kind speelt", vertelt Schrooten. "Op dat moment proberen we het gedrag van een kind een betekenis te geven. Waarom huilt het of waarom lacht het? We tonen hoe ze elkaars gedrag beïnvloeden."

Behandelen gebeurt bijna even omzichtig. Toverformule's zijn er niet. "Ouders zoals Marjan en Tom moet je niet bruuskeren", legt Schrooten uit. "Je moet hen opnieuw vertrouwen geven en samen naar oplossingen zoeken. En dan gaat het niet alleen over de interactie met het kind. Hebben de ouders het financieel moeilijk, dan zal een maatschappelijk werkster hen begeleiden. Heeft een moeder psychische problemen, dan moeten die aangepakt worden. Het heeft weinig zin om volop in te zetten op therapie met het kind als alle andere problemen blijven sluimeren."

Al te vaak krijgen ouders hun fouten aangewreven. 'Geef je baby maar eens een week aan mij, het zal rap gedaan zijn met wenen.' "Het is ongelofelijk hoe vaak vaders en moeders dat te horen krijgen", vult Emmery aan. "Terwijl de doorsnee opvoedingstrucs zeker niet bij alle kinderen werken. Belonen en straffen, daar schiet je bij baby's met een hevig temperament weinig mee op."

Baby's hebben amper een paar maanden nodig om een depressie te ontwikkelen, maar een behandeling kan even snel resultaat opleveren. Hoe jonger, hoe veerkrachtiger. "Het is ongelofelijk wat er tijdens die eerste maanden allemaal gebeurt in de hersenen van een baby", zegt Emmery. "Op dat moment wordt de basis gelegd. Hoe je dan met dat kind omgaat, heeft enorme gevolgen. Zowel positief als negatief. Een depressie bij een baby die niet aangepakt wordt, kan nefaste gevolgen hebben op latere leeftijd. Geloof me, het is beter om met je baby naar de psychiater te gaan dan met je puberzoon."

* Lune, Els, Marjan en Tom zijn niet hun echte namen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234