Woensdag 17/07/2019

Als de zorg voor de bejaarde moeder een kwelling wordt

Stank voor dank, het is een wrange paradox voor wie zich over een hoogbejaarde ontfermt. Wie elke dag de bedpan van haar tachtigjarige moeder leegt, krijgt verwijten. De verloren zoon die even binnen springt, wordt feestelijk ontvangen.

Een luisteraar bond in het Radio 1-programma Peeters & Pichal de kat de bel aan over ‘de dwingelandij van oudere mensen’. Hoogbejaarden worden niet wijzer met de jaren, meent hij, maar egocentrischer. Wie de zwaarste zorg op zich neemt, moet het vaak het zwaarst ontgelden.

“De onredelijkheid van hoogbejaarden is een nieuw taboe en een dagelijkse realiteit”, zegt gerontopsycholoog Luc Van de Ven (UZ Leuven). “Soms worden mensen op latere leeftijd milder, bij anderen wordt het karakter nog aangescherpt. Ze denken niet langer in het belang van anderen, met de kinderen wordt een heuse strijd gevoerd. De klassieker: een 80-plusser die koppig met de auto blijft rijden. Of een bejaardenhelpster die de deur wordt gewezen, ‘want mijn dochter doet dat wel’.”

De kinderen, en het zijn vaak dochters, nemen die taak op zich omdat ze het gevoel hebben dat ze iets goed moeten maken. Of ze zijn in de familie als het ware ‘voorgeprogrammeerd’, zegt Van de Ven. “Broers en zussen weten op voorhand al op wie de zorg terecht zal komen. In vele families wordt er niet openlijk over gepraat.”

Gebrek aan egoïsme

Gebrek aan waardering van de bejaarde en de rest van de familie is een van de grootste frustraties die naar boven komen als hij lezingen voor mantelzorgers organiseert, vertelt Dirk Hitchinson van Ziekenzorg Oost-Vlaanderen. “Zo krijgt degene die de zorg op zich neemt het gevoel dat hij gebruikt wordt.”

Hij spreekt uit ervaring. “Mijn 85-jarige moeder woont in bij mijn zus. Soms kan ik het gedrag van mijn moeder niet anders dan kinderachtig noemen. Ze vraagt niet maar dwingt af. Terwijl mijn zus het meeste werk verzet, krijgt net zij het deksel op de neus. Ze kan dat moeilijk plaatsen. Mijn vader heeft de laatste drie maanden van zijn leven in een bejaardentehuis doorgebracht, ze wordt gedreven door schuldgevoel omdat ze hem niet heeft kunnen verzorgen. De kinderen die weinig aan huis komen, krijgen van de bejaarde alleen de mooie verhalen te horen. Het gaat goed met mij, hoor, klinkt het. De rest van de familie vindt het niet meer dan logisch dat iemand voor mama of papa zorgt, de inspanning wordt geminimaliseerd.”

Ongeveer 580.000 Vlamingen doen een of andere vorm van mantelzorg, van af en toe boodschappen doen tot dag en nacht verschonen en voeden. “De overheid stimuleert thuiszorg, en dat is goed”, zegt Van de Ven. “Maar het mag de norm niet worden. Je moet een grens kunnen trekken: deze zorg kan ik bieden, maar meer niet.”

De kinderen van hoogbejaarden, vaak zelf niet meer van de jongsten, raken verstrikt in die loyauteit aan hun ouders. “Er is bij hen vaak een gebrek aan gezond egoïsme”, vindt Van de Ven. “Hoogbejaarden hebben vaak zelf voor familie gezorgd en verwachten dat ook van hun kinderen. De idee ‘dat ge vader en moeder zult eren’ leeft nog heel sterk.” Om dat af te dwingen wordt chantage niet geschuwd. “Als je mij naar een home doet, leef ik geen week langer. Dat is slikken als die boodschap van een van je ouders komt. Maar die machtsgreep moet je plegen, uit liefde.”

Uit liefde nam Leona De Schepper eerst haar schoonmoeder en daarna haar moeder in huis, beiden 90-plussers. “Uit respect voor wat zij voor hun kinderen gedaan hebben. En omdat ik hen graag zag, anders hou je het niet vol.” Want het was soms zwaar. “Mijn schoonmoeder kon agressief of jaloers uit de hoek komen als ze niet de aandacht kreeg die ze wilde. Ze had niet liever dan dat ik constant naast haar bed zat. Dat kon ik niet, en dus zei ik dat gewoon. Af en toe moet je kordaat zijn, en duidelijk maken dat je het beste met hen voorhebt. Achteraf gezien geeft het mij een enorm goed gevoel dat ik hen dit heb kunnen geven.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden