Dinsdag 27/07/2021

Interview

"Als de staat de islam niet organiseert, doen de extremisten het"

Redissi:
Redissi: "In landen als België overheerst de idee dat het onderwijs en de overheid zich zo weinig mogelijk met de islam mogen inlaten. Helemaal fout!"Beeld Jonas Lampens

Exact vijf jaar geleden was politoloog Hamadi Redissi (64) een van de meest prominente maar ook kritische voorvechters van de Tunesische Jasmijnrevolutie, die even later ook omwentelingen in Egypte, Libië en Syrië in gang zette. Anno 2016 zegt Redissi dat de strijd voor een moderne en vrouwvriendelijke islam een beslissende fase ingaat. Ook in Europa.

Redissi was op uitnodiging van kunstencentrum Moussem in Brussel en maakte van de gelegenheid gebruik om duidelijk te maken dat zowel in zijn vaderland Tunesië als in Europa een intense strijd aan de gang is tussen islamisten en voorvechters van de moderniteit. "Islam en moderniteit zijn perfect verzoenbaar", zegt Redissi in een gesprek met deze krant. "Op voorwaarde dat je ze wilt verzoenen."

"De islam is niet tegen de regels van de democratie. Het grote probleem is dat in de Arabische wereld en ook in Europa veel krachten aanwezig zijn die van de islam een ideologie maken. Allerlei religieuze goeroes gebruiken de islam als een instrument om de macht te verwerven. Het gaat dan om de islam zoals zij die interpreteren. In Tunesië probeerden die krachten de samenleving naar hun hand te zetten: ze eisten dat de toeristische industrie werd opgedoekt en dat de hotels voortaan gebruikt zouden worden als boerderij. Vrouwen moesten opnieuw een nikab dragen enz."

"Gelukkig is er in Tunesië een sterk middenveld dat met die religieuzen een heel hevig debat is aangegaan. Uiteindelijk moesten die laatsten buigen. Na hevige discussies werden ze gedwongen om een bocht te nemen en zich om te vormen tot een conservatieve democratische partij."

De daders van de aanslagen in Parijs groeiden niet op in Tunesië, Syrië of Egypte maar in Parijs en Brussel. Hoe verliep hun radicalisering?
"Ik hoor vaak dat het geweld te maken heeft met de achterstelling van migranten. Klopt niet. Geloof me: de arme migranten in de Parijse banlieues en Molenbeek hebben het beter dan de bemiddelde burgers van Tunis of Marakkech. Wat dan wel de verklaring is? We kampen met een integratieprobleem dat eigenlijk een opvoedingsprobleem is. Migrantenjongeren zijn koortsachtig op zoek naar hun identiteit en menen dat ze in de radicale islam een schuilplaats kunnen vinden. Daar zit het grote gevaar. Het komt erop aan om alle jongeren op te voeden tot beschaafde wezens die bereid zijn om met anderen samen te leven."

Hamadi Redissi. Beeld Jonas Lampens
Hamadi Redissi.Beeld Jonas Lampens

Hoe doen we dat?
"In landen als Frankrijk en België overheerst de idee dat het onderwijs en de overheid zich zo weinig mogelijk met de islam mogen inlaten. Helemaal fout! Het is net daardoor dat jongeren in contact komen met allerlei radicale interpretaties van de islam die ze op een irrationele manier gaan verheerlijken. Je moet ervoor zorgen dat jongeren een gedegen en wetenschappelijke kennis opbouwen over de moderne islam."

"In plaats van de islam te vergeten moet het hedendaagse onderwijs die religie vastgrijpen. Dat betekent dat de overheid en de onderwijsorganisatoren zelf een leerprogramma islamitische godsdienst moeten ontwikkelen en zelf imams en islamleraars moeten aanstellen. En die laatsten mogen niet bang zijn van hevige religieuze debatten met hun leerlingen. Conflicten over de islam kun je maar beter met discussies in de klas beslechten dan op straat met geweld."

"Op die manier voed je moslimjongeren op tot zelfstandige burgers die stevig in hun schoenen staan wanneer een of andere fundamentalist bij hen aanklopt om zich bij IS te voegen of terreuraanslagen te plegen."

"Een democratie moet zich op dit vlak actief en assertief opstellen. Anders laat ze het initiatief over aan fundamentalisten in Marokko, Algerije, Saudi-Arabië of Qatar, die in Europese landen het religieuze onderwijs komen sponsoren of via allerlei satellietzenders in de huiskamers van moslimgezinnen inbreken. Een democratie moet in competitie gaan met die krachten en dat doe je niet door te doen alsof de overheid zich op geen enkele manier met de islam mag bezighouden."

"Met andere woorden: als seculiere staten als België zich niet me de islam op hun grondgebied bezighouden, zullen de integristen zich ermee bezighouden."

Sinds de aanslagen in Parijs lijkt de polarisering tussen moslims en de andere gemeenschappen nog meer toegenomen. Steeds meer mensen zijn ervan overtuigd dat islamitische waarden niet verenigbaar zijn met de Europese basiswaarden. Wat denkt u?
"Toen de westerse waarden in de 19de eeuw hun intrede deden in de islamitische wereld was dat een echte schok. Sindsdien is er een ingewikkeld proces aan de gang waarbij moslims bepaalde westerse waarden assimileren en andere waarden verwerpen. Bepaalde waarden van de moderniteit liggen nog steeds bijzonder problematisch."

Dewelke?
"Laat ons het maar meteen over een van de allergevoeligste waarden hebben: de vrouw-mangelijkheid."

Een probleem dat sinds de groepsaanrandingen in Keulen en Stockholm nog gevoeliger ligt. Hoe verschillend is de islamcultuur op het vlak van vrouwenrechten?
"Op basis van passages uit de Koran, het islamitische recht en allerlei gewoontes wordt de vrouw in de islamwereld al eeuwenlang beschouwd als enerzijds een zwak wezen dat je moet beschermen en tegelijk als een inferieur wezen dat je moet domineren. Een vrouw heeft er minder rechten dan de man. Dit is inderdaad een van de laatste obstakels die nog weggenomen moeten worden op weg naar echte moderniteit."

"In Tunesië heeft de vorige president Habi Bourguiba deze kwestie naar zich toegetrokken. Hij interpreteerde de Koran op een hedendaagse manier en decreteerde dat polygamie en vrouwendiscriminatie niet langer door de beugel konden. Ook de Europese moslims hebben nood aan zo'n evolutie. Misschien moet er een groep van moderne, invloedrijke en mediagenieke moslimgeestelijken komen die duidelijk maakt dat een hedendaagse interpretatie van de islam en vrouwenemancipatie niet haaks op elkaar staan."

Hamadi Redissi. Beeld Jonas Lampens
Hamadi Redissi.Beeld Jonas Lampens

Is die omweg echt nodig? De meeste Europese grondwetten, wetten en mensenrechtenverdragen zijn toch duidelijk over de man-vrouwgelijkheid? Komt het er niet op aan om die wetten consequent toe te passen en af te dwingen?
"Natuurlijk, die wetten zijn belangrijk en het is nodig dat Europeanen ze even streng toepassen als bijvoorbeeld Amerikanen. In de VS heerst een echte migratiecultuur en worden migranten veel sneller als volwaardig burger erkend. Op voorwaarde dat de nieuwkomers de wetten van het land naleven en o wee als iemand over de rode lijn gaat. Dan wordt de wet zonder medelijden toegepast, ook als het over vrouwenrechten gaat. Ik heb de indruk dat Europese landen hierin wat lakser zijn."

"Maar aan de andere kant: wetten alleen zijn niet voldoende om hardnekkige gewoontes te veranderen. Cruciaal is dat moslimvrouwen hun emancipatieproces verder kunnen zetten en dat ze daarin volop worden gesteund door mannen en de overheid. Ook hier zullen de islamisten moeten buigen. Die hebben altijd de neiging om de vrouw te benadelen."

"Weet je, in de eerste ontwerpversie van de Tunesische grondwet stond dat mannen en vrouwen 'complementair' waren. Vrouwenorganisaties en andere middenveldverenigingen hebben toen een felle strijd geleverd om die cruciale zin te veranderen. En het is gelukt: de nieuwe Tunesische grondwet geeft vrouwen en mannen gelijke rechten. Zo gaat dat: je mag die islamisten hun zin niet geven. Het is pas als mannen en vrouwen hand in hand strijden en gesteund worden door de overheid dat de fundamentalisten bakzeil zullen halen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234