Maandag 24/01/2022

Als de sitar de ziel masseert

Dat yoga ook wat met muziek te maken kan hebben, is nauwelijks bekend. Bij nadayoga is het de concentratie op geluid en vibratie die leidt naar zuivering, verfijning, verhevenheid. Het vehikel is de Indiase klassieke muziek. "Het voert je naar een staat waarbij je je verlost voelt, in contact treedt met wat er buiten het aardse bestaat", vertelt Bert Cornelis, een sitarspeler, performer en nada yogi uit Brussel. Bert ondervond de effecten van nadayoga zonder dat hij het zelf door had. "Aanvankelijk speelde ik garagerock op gitaar. Toen ik de eerste keer Indiase klassieke muziek hoorde, voelde ik mij er enorm toe aangetrokken. Ik betrapte mezelf erop dat ik rustig werd en aangename gedachten had maar wist niet wat er gebeurde. Nu, na tien jaar sitar spelen, weet ik waar die aantrekking vandaan komt. Het geluid brengt me dichter bij het absolute en bij het wezenlijke in mezelf, wat hetzelfde is. Het is het hart dat spreekt. In die zin werd muziek spelen een vorm van yoga."

Van atoom tot zonnestelsel, alles verkeert in een staat van vibratie en functioneert volgens wetten van ritme en harmonie. Dat is met de ritmische hartslag ook zo in ons lichaam. In de traditionele Indiase visie is het universum ontstaan uit en doordrongen van een oervibratie, een big bang zeg maar. Het woordje 'Om' waarmee een yogales begonnen en afgesloten wordt, verwijst daarnaar.

De oude Indiase geschriften noemen die absolute staat Brahman of het opperbewustzijn waar alles van doordrongen is. Nadayoga voert de beoefenaar terug naar die bron. De Dictionary of Hindustani Classical Music heeft het over 'nadabrahman', om aan te geven dat geluid en opperste vreugde ('ananda') zo onafscheidelijk zijn als een diamant en zijn schittering. 'Probeert men de bron van de schittering te achterhalen, dan komt men bij het juweel uit.'

"Het geluid van de kosmos kun je horen", zegt Bert. "Mijn Indiase leraar bracht me de techniek bij. Het is een geluid dat zowel iets heeft van de branding van de zee als van een waterval, een geluid met vele frequenties, lage zowel als hoge tonen."

De Indiase klassieke muziek werkt met zeven sleutels die in verband staan met de zeven veronderstelde chakra's of energiecentra in het lichaam. De sitar staat in do-kruis, de chakra van het hart. Ook van het Sanskriet wordt gezegd dat bepaalde klanken van de taal resoneren met de chakra's, reden waarom mantra's in die taal zijn opgesteld en gereciteerd worden. Hetzelfde geldt voor gezongen bhajans en kirtans.

Indiase klassieke muziek is het vehikel voor nadayoga omdat dat genre "altijd al gezien werd als een manier om 'god' te bereiken. Toewijding komt op de eerste plaats." Maar wie of wat is god? Niet de man met de baard op een wolk. Een niet-religieuze vriend omschreef het als onvoorwaardelijke liefde. Zo denk ik er ook over. Het is pure harmonie met de natuur. Overigens is de diatonische toonladder (do-re-mi-fa-sol-la-si-do) niet uitgevonden, ze is een natuurlijk gegeven."

De instrumenten zijn niet toevallig gekozen. "De tanpura is het typische instrument. Het snaarinstrument is zo ontworpen dat er een resonerende, volumineuze klank ontstaat met veel boventonen. Op de sitar bereik je hetzelfde effect: een klank waarin alle andere frequenties ook aanwezig zijn, maar stiller."

"Het is fantastisch als je de connectie kunt maken met het publiek. Je voert mensen mee naar iets waarvan je weet hoe je erin moet geraken. Als sitarspeler zit ik daar maar voor 1 procent tussen, de rest komt van de muziek en van het instrument. Na een optreden kwam een vrouw naar me toe die zei dat het was alsof we haar ziel hadden gemasseerd. Maar dat gebeurt enkel bij intieme concerten", zegt Bert, die daarom niet minder genoot van de optredens met zijn groep Nada op de festivals Sfinks en Dranouter. "Er is overigens een verschil tussen nadayoga en het gebruik van Indiase klassieke muziek als performance art. Mensen willen graag wat acrobatie zien op de instrumenten."

En hij besluit: "Volgens de reïncarnatietheorie is het de bedoeling om uit de cyclus van wedergeboortes ('samsara') verlost te geraken en het nirwana te bereiken. Maar je kunt van het nirwana proeven tijdens het leven zelf. Ik benader dat met de sitar maar muziek is niet de enige manier om dat te bereiken, het kan via elke vorm van opperste concentratie. Daarbuiten zijn we de gevangene van onze gedachten."

(SD)

'Het geluid van de kosmos kun je horen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234