Woensdag 19/01/2022

Als de noot het hoogst is

'De Amazonenoot is niet zomaar een noot', zegt model-fotografe Helena Christensen. 'Kan je nu geloven dat je door deze noten te eten het regenwoud kan redden?' Journaliste Lisa Grainger trok met Christensen door het Peruviaanse regenwoud en had met haar een gesprek over liefdadigheid, fotografie en noten.

Voor zowat acht miljoen Peruvianen is de Braziliaanse noot - hier noemen ze dat de Amazonenoot - niet alleen een proteïnebom, maar ook hun enige bron van inkomsten. Honderden families leven van de opbrengst. Oogsten, pellen, transporteren, sorteren en drogen. Vijf handelingen die duizenden mensen bezighouden. De hele ketting verhindert dat nog meer regenwoud ontbost wordt. Simpelweg omdat houthakkers niet kunnen kappen op plaatsen waar de notenboeren wonen. Diezelfde noot stopt ook de migratie naar de overbevolkte steden - een groeiend probleem volgens nieuwe VN-cijfers, die voorspellen dat binnen twee jaar zowat vijftig procent van de wereldbevolking in verstedelijkte gebieden zal leven.

"De medewerking van cosmeticaproducent Aveda - dat de noten verwerkt in zeven van haar beautyproducten - heeft enorm geholpen", zegt Gaston Vizcarra van Candela, de eerste fair trade-notenplantage in Peru. Candela heeft de Peruvianen geleerd hoe ze de Europese organische markt moeten bespelen. En hoe ze van de noot een gegeerd ingrediënt moeten maken: in olie, cosmetica en chocolade.

l Slangen en tarantula's

Het gaat nochtans niet om een 'gewone' noot - dat ontdekken Christensen - zelf deels Peruviaanse - en ik als we door Wilcabamba wandelen, Peru's 'heilige vallei'. De noten zijn moeilijk toegankelijk, ze rijpen bovenaan in de torenhoge bomen - met stammen tot acht meter dik en 150 meter hoog. De oogst gaat allesbehalve snel, leggen de castanteros uit aan Christensen. De harde peulen, zo groot als een kokosnoot, vallen alleen in het regenseizoen tussen januari en maart. Dat betekent maanden kamperen tussen slangen, tarantula's en muskieten. Eerst hakken ze de peul open met een machete, om de 14 tot 18 noten binnenin te kunnen bevrijden. Daarna moeten de mannen zakken van zeventig kilo op hun rug zeulen - als ze geluk hebben, doet een os dat voor hen. Onder een brandende zon, tot 45 graden, gaat het richting rivierboten. Het is geen economie die een ngo alleen kan dragen, vandaar het partnership met Aveda.

Beautyproducent Aveda is geen nieuwkomer in het ngo-wereldje. Tal van hun ingrediënten worden gekweekt in kleine gemeenschappen, van Bulgarije tot Australië. Eerder deden ze ook al een beroep op een andere Amazonestam, de Yawanawa. Zij oogsten een zaad met het opvallende rode pigment urukum, dat Aveda gebruikt om zijn make-up en shampoo te kleuren. Ze waren al langer op zoek naar een plantaardig ingrediënt om de haarproteïne-keratine in conditioners te vervangen. En de Braziliaanse noot paste perfect in het gezochte profiel. De groene aanpak van Aveda heeft blijkbaar veel vrouwen overtuigd. "Als je producten kan kopen die doen wat ze beloven en die bovendien ook nog eens milieuvriendelijk zijn, dan moet je al een idioot zijn om ze niet te kopen", zegt Christensen verontwaardigd. "Een slimme koop is dat. Nee, dat maakt mij geen 'Red de wereld'-freak." Niet dat ze zelf altijd een heilig groen beestje is. Bono van U2 en zijn vrouw Ali dienen als inspiratiebron voor Christensen. "Met hun tweetjes richtten ze een organisch textielbedrijf op, Edun. Die twee zijn echt ongelooflijk. Vooral als je weet dat ze vier kinderen hebben. En blijven doorgaan. Ik denk dat steeds meer mensen beseffen dat kleine beetjes één groot maken."

l leve de noot

Sinds Christensen vijf jaar geleden een fotografiecarrière startte, raakte ze steeds meer geïntrigeerd door liefdadigheidswerk, zegt ze. Dit jaar trekt ze voor Artsen Zonder Grenzen door Afrika. De camera gericht op kinderen, om kinderarmoede in de picture te plaatsen. Daarnaast is ze ook betrokken bij modegerelateerde projecten, "omdat die zo effectief zijn - iedereen draagt kleren". En recent was ze de stem, letterlijk, achter een MTV-campagne tegen de meisjestrafiek vanuit Oost-Europa. "Dat is zo'n vreselijke business. Je zou schrikken van het aantal mannen dat jonge, vreemde meisjes seksueel uitbuit. Statistisch gezien zit er waarschijnlijk zelfs eentje tussen je vrienden. Ondenkbaar, toch?" Intussen heeft Christensen geleerd haar leven in perspectief plaatsen. Die vliegtuigreizen waarop ze uit schrik tranen met tuiten geweend heeft, bijvoorbeeld. "Bosbewoners in een houten huisje, met een kleine matras en vijf kledingstukken aan de wasdraad. Dat beeld doet je zogenaamde persoonlijke noden relativeren."

Op de terugvlucht, zwevend over de Amazonebomen, moet ik denken aan de pakkende woorden van Mary Tkach, een van de topvrouwen achter Aveda. "Realiseer je goed: zonder deze Braziliaanse notenrapers, geen regenwoud. Houthakkers waren dan allang binnengedrongen. En binnen vijftig jaar geen boom meer te bespeuren." Als ik de volgende keer een noot naar binnen schrok... n

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234