Dinsdag 20/04/2021

Als de liefde zich niet laat wissen

De film vertelt niet alleen een indringend liefdesverhaal, maar verbluft ook door creatieve vindingrijkheid en boeiende intelligentie

Sciencefiction l ode aan de herinnering in HHHH 'eternal sunshine of the spotless mind' Jan Temmerman

In Being John Malkovich verzon de briljante scenarist Charlie Kaufman het verhaal van een poppenspeler die achter een archiefkast toevallig een 'doorgang' ontdekt naar... het hoofd van de beroemde acteur. In Eternal Sunshine of the Spotless Mind voert Kaufman deze keer een man ten tonele die ontdekt dat zijn vroegere vriendin alle herinneringen aan hem uit haar geheugen heeft laten wissen.

Het verhaal begon jaren geleden in Brussel. Op een avond zat de Franse videoclipregisseur Michel Gondry (bekend van zijn werk voor Björk, The Rolling Stones, Daft Punk, Lenny Kravitz en vele anderen) daar te eten met Pierre Bismuth, een bevriende kunstenaar. Die kwam toen met een bizar 'concept' op de proppen. Dat ging ongeveer als volgt: "Stel dat je op een dag een brief in de bus krijgt met de 'officiële' mededeling dat de een of andere vriendin elke herinnering aan u uit haar geheugen heeft laten wissen. En met de vraag of u zo vriendelijk wilt zijn haar niet meer te contacteren". Naar verluidt speelde Bismuth toen met de idee om dergelijke mededelingen effectief rond te sturen om dan de diverse reacties van de betrokkenen te bestuderen.

Dat hallucinante concept bleef rondspoken in het hoofd van Gondry en toen hij naderhand kennismaakte met Charlie Kaufman, die net furore had gemaakt met Being John Malkovich, wist Gondry dat hij de juiste man had gevonden om van dat buitenissige idee een (letterlijk en figuurlijk) 'fantastisch' filmscenario te maken.

Hoewel Eternal Sunshine of the Spotless Mind zich onmogelijk samen laat vatten, is het uitgangspunt van wat indertijd in dat Brusselse restaurant geopperd werd integraal bewaard. Op een dag ontdekt Joel Barish (rol van Jim Carrey), een introverte, vereenzaamde en licht neurotische loser, dat zijn ex-vriendin Clementine Kruczynski (rol van Kate Winslet) alle herinneringen aan hun relatie en dus ook aan hem uit haar geheugen heeft laten wissen. Het nogal obscure bedrijfje Lacuna Inc. (lacuna is het Latijnse woord voor leemte, gemis) beschikt namelijk over de nodige spitstechnologie om aan geheugenwissing te doen. Ontgoochelde geliefden blijken daar graag gebruik van te maken.

Nadat hij van zijn verbazing bekomen is, besluit Joel om dan ook maar zijn eigen herinneringen aan Clementine te laten wissen. "Er is toch geen gevaar voor hersenbeschadiging?", vraagt hij voor alle zekerheid aan Dr. Mierzwiak (rol van Tom Wilkinson). Die vindt dat hij moeilijk anders dan de waarheid kan vertellen: "Technisch gesproken is deze procedure een vorm van hersenbeschadiging. Maar uiteindelijk niet erger dan een nacht zwaar drinken."

Als de medewerkers van Lacuna Inc. (vertolkt door Mark Ruffalo, Elijah Wood en Kirsten Dunst) in het geheugen van Joel op zoek gaan naar de te wissen memories komt die tot de vaststelling dat hij veel van de herinneringen aan Clementine nog steeds mooi en vertederend vindt en die niet kwijt wil. En dus probeert Joel, hoewel hij 'buiten bewustzijn' is, de procedure af te breken door zelf in zijn geheugen op zoek te gaan naar plaatsen waar hij die herinneringen kan verstoppen.

Volgt u nog? Ja natuurlijk, want zo samengevat lijkt dit een 'eenvoudig' sciencefictionverhaaltje. De ingreep zelf - een soort helm, verbonden met een laptop, volstaat voor de hele procedure - wordt trouwens opvallend lowtech gehouden. Maar het verhaal wordt door scenarist Kaufman niet chronologisch ontwikkeld, want de vertelling springt heen en weer in de tijd, verandert stelselmatig van locatie en ook van perspectief (binnen en buiten het geheugen, waarbij datgene wat zich in het hoofd van Joel afspeelt ook beïnvloed wordt door wat in zijn omgeving gebeurt). Daarnaast zijn de andere personages (met name de medewerkers van Lacuna Inc.) elk op hun manier bezig met hun eigen verhaallijnen, die ook bepaald worden door al dan niet gewiste herinneringen, zowel van zichzelf als van anderen. Volgt u nu nog steeds? Eternal Sunshine... is een film waar je je aandacht bij moet houden en je tijdens het kijken verondersteld wordt het verhaal mentaal in elkaar te puzzelen, maar je wordt er dan ook voor beloond. De film vertelt niet alleen een indringend liefdesverhaal, maar verbluft ook door de creatieve vindingrijkheid en de boeiende intelligentie waarmee dat gebeurt.

Opmerkelijk en in deze cgi-tijden erg ongewoon is dat regisseur Michel Gondry de diverse uitwisoperaties subliem in beeld brengt met allerlei 'klassieke' optische camera-effecten en enkele decortrucs (zoals de 'kleine' Joel in de grote keuken) en dus niet door digitale tovenarij. Het resultaat is evenwel efficiënt en verbluffend. Ook de vertolkingen staan op een hoog niveau, waarbij vooral Jim Carrey een fenomenale prestatie neerzet. Zijn fans van Ace Ventura: Pet Detective en Dumb and Dumber zal hij wellicht verbijsterd en ontgoocheld achterlaten, maar zijn bewonderaars van The Truman Show en Man in the Moon zullen worden gesterkt in hun overtuiging dat de bekkentrekkende Carrey ook tot andere, grootsere dingen in staat is.

Ten slotte vertelt Eternal Sunshine... ons iets dat we weliswaar weten, maar soms vergeten: we zijn wat we ons herinneren.

Regie Michel Gondry Vertolking Jim Carrey, Kate Winslet, Mark Ruffalo, Elijah Wood, Kirsten Dunst, Tom Wilkinson Land VS Speelduur 108 minuten

Van Pope tot Nietzsche

De titel werd ontleend aan het gedicht Eloisa to Abelard van de Engelse dichter Alexander Pope (1688-1744) en wordt in de film geciteerd door het Mary-personage van Kirsten Dunst. Die memoriseert graag quotes die met het geheugen te maken hebben, zoals bijvoorbeeld 'Blessed are the forgetful, for they get the better even of their blunders' van Nietzsche. Met citaten wil de verliefde assistente indruk maken op haar werkgever, dokter Mierzwiak. Zo ook met deze strofe uit Eloisa to Abelard: "How happy is the blameless Vestal's lot! The world forgetting, by the world forgot Eternal sunshine of the spotless mind! Each prayer accepted and each wish resigned"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234